Zo maak je bier groener

Innovators op het gebied van bier, wijn en alcoholproductie proberen een van de meest milieu-onvriendelijke bedrijfstakken van koers te laten veranderen.

Door Jess Craig
Gepubliceerd 20 okt. 2021 09:29 CEST
brewing-greener-beer

Innovators in de alcoholindustrie voeren ideeën door waardoor de productie van bier, wijn en sterke drank minder schadelijk voor het milieu wordt.

Foto van Tom Weller, picture alliance/Getty Images

Het maken van alcoholische dranken is van begin tot het eind een proces dat veel van het milieu vraagt. Voor het maken van een blikje bier van 33 cl is zo'n 75 liter water nodig en voor een glas wijn is dat ruim honderd liter. En dat is nog los van de productie van glas en aluminium om de drank in te verkopen, het plastic en karton van de verpakkingen en het energieverbruik voor de koeling in winkels en thuis. Veel soorten alcoholische dranken worden op slechts één of enkele plaatsen gemaakt – tequila in MexicoSchotse whisky in Schotlandbourbon in Kentucky – waardoor de producten grote afstanden moeten afleggen voordat ze bij de consument aankomen.

De gewassen die over het algemeen worden gebruikt voor de productie van alcoholische dranken (druiven, gerst, hop, suiker) behoren tot de meest water- en energieverslindende gewassen op aarde. Ook voor brouwen en fermenteren zijn grote hoeveelheden stroom nodig. Hoewel er geen specifieke cijfers zijn voor de CO2-uitstoot van de productie van alcoholische drank, stelt het Amerikaanse onderzoeksinstituut National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine dat de voedsel- en drankindustrie als geheel een van de minst duurzame bedrijfstakken is, en wereldwijd verantwoordelijk is voor naar schatting 60 procent van de afname aan biodiversiteit en 30 procent van de door uitstoot veroorzaakte klimaatverandering. Volgens Park Street, een onderneming in Florida die logistieke diensten verleent aan alcohol producerende bedrijven, zijn alcoholische dranken goed voor zo'n 16 procent van het volume van de totale Amerikaanse drankenindustrie.

Nu de aarde steeds verder opwarmt heeft dat invloed op alle onderdelen van de productieketen voor dranken, van landbouw tot vrachtwagentransport. Luiden deze van oudsher bestaande praktijken nu het einde in van goedkoop bier uit de tap? Dat hoeft niet zo te zijn, want er wordt aan oplossingen gewerkt. Innovaties en nieuwe technologie maken de productie van alcoholische dranken milieuvriendelijker en enkele grote producenten nemen stappen om de productie te verduurzamen. Dit zijn enkele voorbeelden.

Transport tackelen

Patrick Tatera had in 2010 heel veel trek in een biertje na een wandeling naar de top van een van de bergen in Canyonlands National Park in de staat Utah. Tatera, die een achtergrond heeft in chemische techniek en wiskunde, en wist dat bier voor 95 procent uit water bestaat, begon na te denken over de vraag of het mogelijk was om water aan bier te onttrekken, zodat het eenvoudiger mee te nemen was, en dit later weer toe te voegen wanneer hij het wilde drinken.

Lees ook: Worden dieren ook dronken?

Hij begon hiermee te experimenteren en bedacht dat technologie om dit op grote schaal te doen van belang zou kunnen zijn voor de hele branche voor bierproductie. Volgens CEO Gary Tickle van Sustainable Beverage Technologies (SBT), het bedrijf dat Tatera uiteindelijk oprichtte, heeft de hele bedrijfstak te kampen met een inefficiënte distributieketen.

Het wereldwijde transport is goed voor naar schatting 20 procent van de CO2-uitstoot van bier. Bier, wijn en andere alcoholische dranken worden meestal vervoerd in gekoelde voertuigen, zodat de dranken niet verschalen. “Met de gangbare technologie wordt er binnen Amerika en over de hele wereld heel wat roestvrij staal, water en lucht verplaatst,” aldus Tickle. 

Tatera ontwikkelde een proces genaamd BrewVo, waardoor een zeer geconcentreerd bier kan worden getransporteerd met een zesde van het gewicht en volume van traditioneel bier. Het BrewVo-proces is hetzelfde als dat in een traditionele brouwerij. Het enige verschil is dat het bier het proces verschillende keren doorloopt. Het eindproduct van elke brouwcyclus wordt door een BrewVo-unit geleid, waarin het water en de alcohol worden afgescheiden. “Wat overblijft, het lekkere dat gewoonlijk zorgt voor de ‘body’ van het bier,”, zoals de smaak van hop en graan, wordt in plastic zakken vervoerd, in plaats van in blikjes, flessen of vaten, aldus Tickle.

Eenmaal op de plaats van bestemming aangekomen, in een bar of een lokale brouwerij, wordt het bier weer gemengd in een verhouding van één deel bulkbier, zes delen water, eventueel alcohol en wordt het mengsel vervolgens van koolzuur voorzien. Daarna kan het als bier verkocht worden. De bierproducten van BrewVo zijn verkrijgbaar in verschillende bars in Denver in de Amerikaanse staat Colorado. Daarnaast is de onderneming bezig om een bar in Zuid-Amerika te openen en gaat binnenkort een samenwerkingsverband van start met Sleeping Giant, een brouwerij uit Colorado, om de productie op te kunnen schalen.

Alcohol 101
De eerste bekende alcoholische drank is zo'n 9.000 jaar oud. Ontdek welke beschavingen het eerste bier, de eerste wijn en de eerste sterke drank produceerden, welke chemische processen zorgen voor het effect van alcohol op het brein en welke verrassende invloed alcohol heeft op cultuur.

Hop uit gist

Een andere duurzame oplossing voor de bierproductie ontstond in 2013. Charles Denby deed aan de University van Berkeley onderzoek naar genetische manipulatie van gist voor de productie van biobrandstof. In zijn vrije tijd brouwde hij bier. Daarbij kwam hij erachter dat hop, dat bier zijn kenmerkende geur en smaak geeft, een van de duurste bestanddelen is. Een pond hop, waarmee afhankelijk van het recept ongeveer 35 tot 90 liter bier kan worden gemaakt, kost soms meer dan 12 euro. Voor de teelt van hop is daarnaast veel water nodig. Uit onderzoeken die werden uitgevoerd in Washington en Oregon, twee van de grootste hopproducerende staten in Amerika, kost de teelt van hop zo’n 1100 tot 1600 liter water, afhankelijk van het weer en de ondergrond. Denby besloot zijn kennis over de genetische samenstelling van gist en synthetische biologie toe te passen op het maken van bier.

Hij bedacht: “Wat als ik het gist het werk laat doen, dan zijn we verlost van al die landbouw en kosten.”

Denby en zijn collega op Berkeley, Rachel Li, gingen aan het werk met het ontwikkelen van een giststam die terpenen kan produceren, de chemische bestanddelen van hop die zorgen voor de ‘hopachtige’ smaak. In 2018 schreven Denby en Li een artikel over hun succes in Nature. Het bier dat was gebrouwen met behulp van de door hen ontwikkelde giststammen had zelfs een nog sterkere hopsmaak dan traditioneel bier, zo bleek uit een dubbelblinde smaaktest die in het artikel wordt aangehaald.

Het tweetal richtte vervolgens Berkeley Yeast op. Maar hoewel hun innovatie veelbelovend was, dook de industrie niet onmiddellijk op de hopvervanger, stelt Denby.

“Wanneer er een toepassing is die de afhankelijkheid van de landouw kan verminderen, terwijl mensen al eeuwen landbouw inzetten voor het proces dat jij wil vervangen of verbeteren, dan duur het even. Met name in de bierindustrie, omdat veel brouwerijen contracten hebben voor de levering van hop voor de komende vijf jaar,” aldus Denby. 

Lees ook: Hoe Schotland zijn oude whisky’s weer tot leven brengt

Het bedrijf zet de op gist gebaseerde smaak nu in de markt als een goedkoper, betrouwbaar alternatief voor hop om dat struikelblok te omzeilen. Momenteel levert Berkeley Yeast gist aan honderden brouwerijen en inmiddels ook aan wijnmakers, aldus Denby.

CO2-neutrale productie

Terwijl start-ups zoals SBT van Tatera en Berkeley Yeast van Denby op zoek gaan naar innovatieve oplossingen, passen andere drankproducenten hun hele productieproces aan om milieuvriendelijker te worden.

Diageo, een van ‘s werelds grootste concerns voor de productie van bier en sterke dranken en eigenaar van meer dan tweehonderd bekende merken als Guinness, Don Julio, Johnnie Walker, Smirnoff en Crown Royal, heeft toegezegd in 2030 geen broeikasgassen meer uit te stoten.

Daarvoor hanteert de onderneming een veelzijdige aanpak, stelt Kirstie McIntyre, de Global Sustainability Director van Diageo. Een onderdeel daarvan is een efficiëntere werkwijze - met nieuwere apparatuur, betere isolatie van gebouwen en een sneller productieproces. De onderneming vangt warmte-energie af en gebruikt dit opnieuw voor verschillende productiestadia. Daarnaast maakt Diageo gebruik van hernieuwbare energiebronnen zoals generatoren voor biomassa die branden op restproducten die overblijven bij de brouw- en distilleerprocessen, en afval dat ontstaat bij het verbouwen van hop, gerst en andere ingrediënten voor het opwekken van energie in de fabrieken.

Diageo heeft momenteel drie CO2-neutrale distilleerderijen en is bezig om ook de andere 150 productielocaties wereldwijd in de komende jaren CO2-neutraal te maken. “Het is niet ‘one size fits all’. Je kunt niet in iedere fabriek hetzelfde doen,” aldus McIntyre. “We gaan kijken wat er op elke locatie mogelijk is, hoe groot of klein ook , hoe nieuw of oud ook, en we pakken het allemaal aan.” 

Begin september ontving Diageo voor zijn strategie om geen CO2 meer uit te stoten een certificaat van the Science Based Targets initiative, een samenwerkingsverband van CDP Worldwide, de United Nations Global Compact, het World Resources Institute en het Wereldnatuurfonds, dat de private sector wil ondersteunen bij het verminderen van de uitstoot. Er is sprake van nul uitstoot oftewel ‘net-zero’ wanneer een bedrijf een einde maakt aan zijn uitstoot, of deze compenseert door bijvoorbeeld het aanplanten van bomen, waardoor een onderneming niet langer bijdraagt aan de toename van broeikasgassen in de atmosfeer en daarmee aan de klimaatverandering. 

Het lijkt erop dat het momentum voor duurzaamheid in de branche voor alcoholisch dranken toeneemt naarmate er meer innovaties worden doorgevoerd en er meer bekende merken hun best doen om hun voetafdruk te verkleinen. “Dit is echt een wereldwijde kans,” stelt Tickle. “In deze bedrijfstak is in honderden jaren tijd heel weinig veranderd. Wij denken dat dit echt een unieke mogelijkheid is om deze branche op te schudden.”

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in het Engels op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Milieu
Stel dat ’s werelds grootste inkoper groen beleid zou gaan voeren?
Milieu
Een vijftig jaar durend onderzoek naar het afsmelten van gletsjers
Milieu
Minder doden bij weerrampen maar opwarming zou die trend kunnen stoppen
Milieu
Bizar mangrovebos biedt inzicht in toekomstige zeespiegelstijging
Milieu
Jane Goodall doet mee aan campagne om vóór 2030 een biljoen bomen te planten

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.