Dieren

Deze honden stemmen door te niezen

Afrikaanse hyenahonden lijken tot een consensus te komen op een manier waarop je alleen maar ‘gezondheid’ kunt zeggen. donderdag, 9 november 2017

Door Traci Watson

De hondenversie van ‘haatsjie!’ lijkt te fungeren als een stem voor een bepaalde groep binnen de hondengemeenschap. Hyenahonden zijn sociale vleeseters, leven in landen als Namibië en zijn verre verwanten van onze huisdieren. De wilde honden gaan alleen samen op jacht als er in een groep die zich verzamelt genoeg wordt geniest, zo valt te lezen in een studie die deze week in het vakblad Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences verschijnt.

Voor de honden is niezen “een vorm van communicatie,” zegt Reena Walker, medeauteur van de studie. Zij verrichtte het onderzoek als studente aan de Brown University en als onderzoeksassistente bij de Botswana Predator Conservation Trust. “Het niezen fungeert als een soort signaal dat het besluitvormingsproces mede bepaalt.”

Walker en haar collega’s wilden aanvankelijk meer inzicht krijgen in de manier waarop hyenahonden in Botswana hun territoria afbakenen, maar de onderzoekers raakten gefascineerd door een vreemde gewoonte van hun studieobjecten. “We begonnen ons allemaal af te vragen waarom deze honden zo vaak moesten niezen,” vertelt Walker.

Net als bij mensen is een nies van een hond een korte, harde uitstoot van lucht uit de neus. Soms niezen honden als ze ergens rustig liggen. Maar het meeste genies vindt plaats tijdens het ritueel dat aan de jacht voorafgaat en dat een ‘rally’ (‘samenkomst’) wordt genoemd.

Stel je de opwinding voor die jouw hond voelt als je thuiskomt van je werk, zegt Walker, dan krijg je een goed idee van het tafereel dat zich tijdens een rally van hyenahonden afspeelt. Een paar minuten lang besnuffelen de honden van de groep opgewonden elkaars koppen, kwispelen met hun staart en ravotten zij aan zij – allemaal gedrag waarmee de dieren waarschijnlijk hun onderlinge banden versterken.

Walker en haar collega’s observeerden hoe vijf groepen, elk van zo’n vier tot vijftien volwassen of bijna-volwassen hyenahonden, zich tijdens deze wilde hondenfeestjes gedroegen. Sommige rally’s eindigden wanneer de honden alert op pad gingen om te gaan jagen. Maar bij andere rally’s ebde de opwinding weer weg en gingen de honden weer slapen in de schaduw, vaak in één harige hoop van hondenlijven.

De onderzoekers merkten een patroon op: hoe vaker er op een rally werd geniest, des te waarschijnlijker was het dat de honden op jacht zouden gaan. Als een van de alfamannetjes van een groep een rally begon, waren er drie niezen nodig om de roedel tot de jacht te bewegen en op zoek te gaan naar een maaltijd, doorgaans een antilope. Maar als een ondergeschikt lid van de groep de rally begon, waren er tien niezen nodig om de roedel tot jagen te bewegen.

De onderzoekers weten niet zeker of de niezen zijn te vergelijken met een opgestoken hand als een ‘stem’ vóór de jacht. Maar Walker wijst op de verschillende ‘niesdrempels’ die gelden voor hyenahonden met een hoge status en ‘doorsneehonden’, als een aanwijzing dat het niezen fungeert om een soort quorum (een minimaal aantal aanwezigen voor een stemprocedure) te bereiken.

De resultaten laten zien dat deze hondensamenleving niet de eenvoudige autocratie waarvoor ze doorgaans wordt aangezien, maar iets complexer is. Het alfamannetje en -vrouwtje zijn de enige leden van een groep van wie de welpen de volwassen leeftijd bereiken, en hun ondergeschikten passen op deze leiderswelpen en voeden ze.

Uit het nieuwe onderzoek blijkt nu dat een hondenroedel “niet helemaal despotisch” is, aldus Walker. “Voor dagelijkse activiteiten en groepsbeslissingen is er wel degelijk sprake van een democratischer proces.”

Het onderzoek lijkt overtuigend, zegt Dedan Ngatia, jonge onderzoeker van National Geographic en expert in het gedrag van carnivoren aan het Mpala Research Center in Kenia. “Ik had eerlijk gezegd nooit gedacht dat niezen een belangrijke factor was (...). Dit is echt een heel bijzondere bevinding!” Hij hoopt te kunnen onderzoeken of de groepen hyenahonden die hijzelf bestudeert, eveneens beslissingen nemen door te niezen.

De beschrijvingen van de studie zijn “fascinerend,” zegt Harriet Davies-Mostert, hoofd wildbescherming van de Endangered Wildlife Trust in Zuid-Afrika. Zij en andere collega’s die rally’s van wilde honden bestuderen, hebben niet veel niesgedrag geconstateerd, dus misschien dat het niezen alleen door hyenahonden in Botswana wordt toegepast, zegt zij. Ze wil graag dat er meer onderzoek wordt gedaan om te bevestigen dat het niezen niet slechts een respons is op andere signalen die door de honden worden opgepikt.

Walker heeft zo haar eigen verwachtingen van het onderzoek: dat het de publieke bekendheid van de dieren zal vergroten, want de soort verkeert in ernstige problemen. Volgens de laatste officiële telling zwerven in het hele continent nog maar 6600 Afrikaanse hyenahonden in het wild rond. En hun aantallen slinken steeds verder, door de fragmentatie van habitats en door ziekten als rabiës.

“Het zijn absoluut prachtige dieren die geheel zijn ingesteld op samenwerking en op de gezinseenheid van hun roedel,” zegt Walker. “Hoe meer mensen zich realiseren hoe bijzonder deze dieren zijn, des te beter.”

Lees meer