De bodem van de oceaan komt misschien nog het dichtst in de buurt van buitenaards leven. De dieren die hier leven, hebben vormen en eigenschappen waar wetenschappers nog altijd hun hoofd over breken – en dat geldt misschien nog wel het meest voor hun voortplanting. Want waar dat in het dierenrijk vaak een vast patroon lijkt te volgen, gelden onder water heel andere regels. Deze vier zeedieren zetten alles wat we denken te weten op z’n kop.
1. De diepzeehengelvis smelt volledig samen met partner
De diepzeehengelvis (Ceratioidea) is om veel redenen een van de bijzonderste dieren in de oceaan. Het vrouwtje draagt op haar kop een ‘hengel’ met lichtgevende bacteriën, waarmee ze in de pikdonkere diepzee prooien lokt. Zodra die dichtbij komen, is ontsnappen door haar naar binnen gerichte tanden vrijwel onmogelijk. Zeldzame beelden van dit dier zijn vorig jaar nog vastgelegd in Spanje.
Het vrouwtje is bovendien de enige jager onder diepzeehengelvissen. Het mannetje, vele malen kleiner, is biologisch volledig toegespitst op voortplanting. In de donkere diepzee is het voor deze soort lastig een partner te vinden. Slaagt een mannetje daar eenmaal in, dan is het van levensbelang haar niet meer kwijt te raken. De oplossing: hij bijt zich vast aan de buik van het vrouwtje, totdat de huid van de twee vissen langzaam met elkaar versmelt.
Leestip: 5 bizarre zeedieren waarvan je niet wist dat ze echt bestaan
Na verloop van tijd vergroeien beide vissen zelfs compleet met elkaar: ze delen dezelfde organen en dezelfde bloedsomloop. Het mannetje hoeft voor de voortplanting nu enkel nog sperma te produceren. Vanaf dat moment kan het vrouwtje zelf bepalen wanneer ze gebruikmaakt van deze spermacellen om haar eitjes te bevruchten.
2. Platwormen schermen met hun genitaliën
Momenteel zijn er zo’n 20.000 platwormen (Platyhelminthes) bekend, variërend in allerlei vormen en maten. Bijzonder aan deze zeedieren is dat ze tweeslachtig zijn: ze kunnen zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtscellen produceren. In theorie betekent dit dat twee individuen elkaar allebei kunnen bevruchten.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Voor sommige soorten is het voortplantingsproces vrij eenvoudig. Soms is lichamelijk contact al genoeg om sperma bij een eicel te brengen. Voor andere soorten, zoals Pseudobiceros hancockanus, verloopt het echter een stuk complexer. Tijdens het paren halen twee individuen hun mannelijke geslachtsorganen tevoorschijn om met elkaar te ‘duelleren’.
Wat volgt is een gewelddadig gevecht: ontwijken, wegdraaien en proberen toe te slaan. Het duel eindigt wanneer een platworm erin slaagt de huid van de ander te doorboren. De ‘verliezer’ neemt vervolgens de vrouwelijke rol op zich: die draagt het geïnjecteerde sperma en neemt de ontwikkeling van de eieren op zich.
3. Octopussen hebben een speciale tentakel om sperma over te brengen
Octopussen behoren tot de intelligentste ongewervelden in de zee. De dieren beschikken over drie harten en acht armen, waarvan één arm in het bijzonder een belangrijke rol speelt tijdens het voortplantingsproces.
De zogenoemde hectocotylus, meestal de derde rechterarm, is een speciale arm om sperma in de vrouwelijke mantelholte te brengen. Vrouwtjes kunnen deze pakketjes sperma (spermatoforen) nog enige tijd bewaren, maar het mannetje sterft meestal een paar maanden na het afgeven van zijn spermacellen.
Leestip: Octopus vindt partner met ‘geslachtsarm’ – nieuw onderzoek laat zien hoe
Vervolgens leggen de vrouwtjes hun eitjes in een hol op de zeebodem en zorgen daar zorgvuldig voor in de periode voordat ze uitkomen. Ze bewaken de plek tegen mogelijke roofdieren en blazen er constant water overheen om ze van zuurstof te voorzien.
De hoeveelheid energie die het vrouwtje hierin steekt, wordt haar meestal kort na het uitkomen fataal; de jonge octopussen drijven daarna zelf verder op zoek naar kleine zeediertjes.
4. Koraal plant zich massaal tegelijk voort
Koraal lijkt misschien op een plant, maar het bestaat uit kleine dieren: poliepen. Veel koraalsoorten planten zich voort via een spectaculair fenomeen dat maar een paar nachten per jaar plaatsvindt. Tijdens deze zogeheten massale voortplanting laten koralen tegelijk wolken van eicellen en sperma los in het water. Dit gebeurt vaak op basis van de stand van de maan en de watertemperatuur.
Leestip: Zijn ’s werelds mooiste koraalriffen bij de Filipijnen nog te redden?
Deze larven drijven eerst een tijd rond als plankton, totdat ze een geschikte plek vinden op de zeebodem. Daar hechten ze zich vast en groeien ze uit tot nieuwe koraalpoliepen, die samen weer een kolonie vormen. Zo breiden koraalriffen zich langzaam uit.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
