Wildlifetoerisme

Jane Goodall en de liefde

Door baanbrekend chimpanseeonderzoek werd zij wereldberoemd. Onlangs doken oude beelden van Jane Goodall op die licht werpen op haar werkwijze, de compromissen die ze sloot en de fotograaf die haar hart veroverde. maandag, 4 december 2017

Door Tony Gerber
Foto's Van Hugo van Lawick

Jane maakte naam met de National Geographic-documentaire Miss Goodall and the wild Chimpanzees uit 1965. Ze heeft de film al jaren niet meer gezien, maar nu kijken we hem samen op een laptop in West-Londen. De primatoloog, dit jaar 83 geworden, observeert zichzelf als 28-jarige. “Wat zou het enig zijn om weer even zo jong te zijn”, lacht ze.

Op het beeldscherm loopt de jeugdige Jane door het bos in het Gombe Stream Game Reserve, in wat nu Tanzania is. Ze draagt hoge linnen schoenen en een kaki korte broek, en haar blonde haar zit in het kenmerkende paardenstaartje. Het lijkt alsof ze veldonderzoek doet, maar in werkelijkheid speelt ze gebeurtenissen na uit haar eerste halfjaar in Gombe voor de camera van de Nederlandse fotograaf Hugo van Lawick.In die bijzondere periode was ze in afzondering bezig geweest met haar onderzoek, buiten het zicht van de camera’s. Die sindsdien nooit meer uit haar leven zouden verdwijnen.

Hugo had van National Geographic precies te horen gekregen welke beelden hij moest maken, zegt Jane. “We hadden een lijstje gekregen: Jane in het bootje, Jane met een verrekijker, Jane die op een kaart kijkt.” De uitzending van Miss Goodall and the wild Chimpanzees op 22 december 1965 trok zo’n 25 miljoen kijkers in heel Noord-Amerika – ook tegenwoordig nog een indrukwekkend aantal.  

Toen Hugo in 1962 naar Combe reisde om Jane’s ontdekkingen vast te leggen, maakte hij duizenden foto’s en meer dan 65 uur 16mm-film. Daarvan werd in 1965 maar een fractie gebruikt voor de tv-documentaire en in het Magazine. Het overige materiaal werd in de filmblikken en dozen opgeslagen en raakte in de vergetelheid.

In 2015 werden ze teruggevonden in een ondergrondse opslagruimte op het platteland van Pennsylvania. Het oude celluloid bevatte een nieuw perspectief op Jane. In de opnamen, vaak aan het einde van een scène, valt ze uit haar serieuze rol en kijkt ze rechts in de lens: naar Hugo, die haar regisseert.

En op die momenten zien we haar ontluikende liefde voor de man achter de camera. De nieuwe schat aan materiaal biedt een intieme blik op Jane op een keerpunt in haar leven: toen ze als jonge vrouw die Afrika alleen kende van Tarzan en de Dr. Dolittle-boeken in de wereld van haar kinderdromen terecht was gekomen, en daar als beginneling in de wetenschap oude mythen over de naaste verwanten van de mens doorprikte.

In Gombe trotseerde Jane allerlei gevaren van de natuur: malaria, parasieten, slangen, stortbuien. Maar ook in haar omgang met de buitenwereld moest ze voortdurend op haar tellen passen.

In het begin van haar carrière moest Jane opboksen tegen de mannenwereld van de wetenschap waarin ze niet serieus werd genomen, tegen mediabonzen die haar alleen wilden steunen als ze het glamourmeisje speelde, en tegen mannen die zich voordeden als galante vriend of beschermheer, maar intussen van alles van haar verlangden –macht, concessies of een verhouding - waar zij geen zin in had. 

Haar tactiek leek steeds hetzelfde: ze zag het door de vingers, plooide zich naar andermans eisen, haalde haar schouders op over stommiteiten en bracht offers – alles om haar werk maar te kunnen doen.

Deze tekst bevat enkele fragmenten uit de oorspronkelijke reportage. Het hele verhaal kunt u lezen in het decembernummer van National Geographic Magazine.

Lees meer