Wildlifetoerisme

Deze dieren zijn net levende vuurwerkshows

Verschillende diersoorten zijn bioluminescerend: ze produceren hun eigen lichtsignalen, waarmee ze partners aanlokken en communiceren. vrijdag, 6 juli 2018

Door Liz Langley

De meeste Amerikanen zullen deze week naar het traditionele vuurwerk op de 4th of July, Onafhankelijkheidsdag, gaan kijken, maar sommige dieren produceren het hele jaar door hun eigen vuurwerk. Hier volgen enkele dieren die de nacht met hun spectaculaire vuurwerk laten oplichten. En we vertellen hoe en waarom ze dat doen.

‘Spoorwegworm’

Deze kevers zijn genoemd naar de lichtjes die langs het larve-achtige lijf van de vrouwtjes lopen en doen denken aan de verlichte ramen van een trein bij nacht.

Dankzij het jonge uiterlijk van het vrouwtje kan ze “een grotere voorraad eitjes in een stabieler ecosysteem bij zich houden, terwijl ze geen vleugels nodig heeft om zich naar andere locaties te verspreiden,” zegt Paul Marek, entomoloog aan de University of Virginia. De mannetjes lijken meer op kevers, met fraaie “motachtige voelsprieten en vleugels om mee te vliegen.”

Alleen de volwassen vrouwtjes en de larven van de spoorwegworm zijn lichtgevend. Zoals veel bioluminescerende dieren wordt dat licht geproduceerd door een reactie tussen het lichtgevende molecuul luciferine en het enzym luciferase.

Met de groengele lichtpuntjes op haar lijf, die ze kan controleren, waarschuwt de spoorwegworm roofdieren dat ze giftig is.

Sommige Braziliaanse soorten hebben ook een rode ‘koplamp’. De meeste insecten kunnen geen rood licht zien, zegt Marek, maar men denkt dat de spoorwegworm deze kleur wél kan zien. Door de rode koplamp kan de worm haar omgeving ontwaren en prooidieren verrassen die haar niet zien aankomen.

Glimworm

Ook de glimworm Phausis reticulate heeft vrouwtjes die op een larve lijken, aldus Marek, behalve dat het licht bij deze insecten bedoeld is om te paren.

De insecten, die een groenig licht uitstralen, zijn inheems in de bossen van de Appalachen in de VS en komen tot in Texas voor. Om een vrouwtje te vinden vliegen de mannetjes langzaam door het bos terwijl ze hun licht laten schijnen. Ook de vrouwtjes stralen licht uit, en scheiden mogelijk ook feromonen af.

Lantaarnhaai

Deze piepkleine haaien leven op grote diepte in volledige of bijna-volledige duisternis, maar ze hebben hun eigen licht bij zich.

Met een lengte van slechts vijftien centimeter is dit de kleinste haaiensoort ter wereld, die voorkomt voor de noordkust van Venezuela en Colombia.

VolgensGeorge Burgess van het Florida Museum of Natural History, die dit geslacht wetenschappelijk heeft beschreven, bevinden hun fotoforen zich voornamelijk rond hun geslachtsorganen.

Mannetjes en vrouwtjes “laten zien wat ze in huis hebben en waar het zit,” zegt Burgess. Elke soort heeft zijn eigen lichtpatroon, “als een naambordje,” zodat ze partners in de aardedonkere diepzee kunnen vinden.

De donkerbuiklantaarnhaai wordt zelden groter dan 45 centimeter, maar de lichtgevende fotoforen op zijn buik camoufleren de vis, zodat hij in het schijnsel van boven niet opvalt. (Lees ook: ‘Haaien schrikken roofdieren af door met lichtsabels te zwaaien.’)

Dwerginktvis

De schattige dwerginktvis Euprymna scolopes geeft licht door middel van bioluminescerende bacteriën die in een lichtorgaan in zijn mantel of torso leven. Wanneer deze inktvisjes uit het ei kruipen, nemen ze de bacteriën op terwijl ze zeewater door hun kieuwen laten stromen. De bacteriën worden vervolgens in slijm rond het lichtorgaan vastgehouden, waar ze zich vermeerderen.

De dwerginktvis slaapt de hele dag onder het zand en komt pas ’s nachts tevoorschijn om te gaan jagen. Het licht zorgt mogelijk voor camouflage tegen de achtergrond van maneschijn op het wateroppervlak, waardoor hun silhouet wegvalt en ze onzichtbaar zijn voor roofdieren.

Ribkwal

Ribkwallen zijn eigenlijk geen kwallen maar een aparte stam van het dierenrijk (de Ctenophora) die maar weinig tentakels hebben en niet over een stekend gif beschikken. (Bekijk de video: Wat zijn ribkwallen en waarom zijn hun uitwerpselen belangrijk?)

Volgens Burgess zijn de fotoforen bij sommige soorten, zoals de Amerikaanse ribkwal, in een belvormig lichaam gerangschikt. Deze kwallen bewegen zich voort door het water met behulp van rijen trilharen op hun kammen (of ‘ribben’), die licht in verschillende kleuren breken, zodat er een regenboog ontstaat die niet onderdoet voor andere soorten lichtshows.

Heb jij een vraag over de vreemde en woeste dierenwereld? Stuur mij een tweet of bezoek me op Facebook. In de rubriek ‘Vreemde Dierenvragen van de Week’ wordt elke zaterdag antwoord gegeven op jullie vragen.

Lees meer