Dieren

Oudere olifantstieren meest vastbesloten om te paren

De ontdekking zou gevolgen kunnen hebben voor de trofeeënjacht, waarbij juist op de grootste en oudste olifanten wordt gejaagd.Thursday, July 4, 2019

Door Grant Currin
In het Samburu National Reserve in Kenia hinderen vrouwtjesolifanten een olifantstier die probeert te paren met een kleiner vrouwtje.

Met een schofthoogte van drie meter en een gewicht van ruim zes ton is de Afrikaanse savanne-olifant Matt een van de grootste landdieren op aarde. En hoewel deze dikhuid al 52 jaar oud is, stopt hij nog ongelooflijk veel energie in het paren.

Sterker nog, oudere mannetjes als Matt doen veel meer moeite om vrouwtjes op te sporen en ermee te paren dan jongere olifanten, zo blijkt uit nieuw onderzoek.

Drie maanden per jaar zet Matt – die deel uitmaakt van een populatie die in de nationale parken van Samburu en Buffalo Springs in Kenia leeft – zijn paardrift in de hoogste versnelling en komt in een toestand terecht die door biologen ‘musth’ wordt genoemd. Tijdens de musth trekken olifanten van middelbare leeftijd en oudere olifanten over de savanne – zonder veel te rusten of te eten – om met zoveel mogelijk vrouwtjes te paren als ze kunnen. Vrouwtjes leven in matriarchale kudden terwijl mannetjes vaak in aparte groepen leven totdat ze in musth raken.

“Mannetjes in musth zijn net testosteronmachines,” zegt Lucy Taylor, postdoctoraal-onderzoekster aan de University of Oxford en medeauteur van een nieuw onderzoek naar het fenomeen. De stieren laten een spoor van sterk riekende urine achter terwijl speciale klieren op hun slapen opzwellen en een dikke vloeistof afscheiden die feromonen bevat.

En het werkt: “Stieren in musth hebben een enorm voordeel in vergelijking tot mannetjes die niet in musth zijn,” zegt Cynthia Moss, oprichtster en directeur van de Amboseli Trust for Elephants.

Mannetjes in musth zijn zó aantrekkelijk voor vrouwtjes dat bijna tachtig procent van de olifantkalven die in een bepaalde populatie worden geboren, zijn verwekt door deze olifanten, aldus een studie uit 2007.

Hoewel mannetjes al rond hun vijftiende levensjaar geslachtsrijp kunnen worden, begint het patroon van regelmatig terugkerende perioden van musth pas rond hun 35e levensjaar. En tegen de tijd dat ze vijftig zijn, staan ze helemaal op scherp – een ongebruikelijk tijdschema voor de meeste zoogdiersoorten, waarbij de voortplantingsdrift met het klimmen der jaren juist afneemt.

De ontdekking is niet alleen fascinerend, maar kan ook belangrijke consequenties hebben voor het behoud van de soort, die door de International Union for Conservation of Nature als ‘kwetsbaar voor uitsterving’ is geclassificeerd. Zowel stropers die olifanten vanwege hun ivoren slagtanden doden als trofeeënjagers hebben het vaak op grote en oude stieren gemunt en het is niet duidelijk welke gevolgen het elimineren van deze oudere en actieve mannetjes heeft op olifantenpopulaties, aldus de auteurs van het nieuwe onderzoek.

Extra energie

Om te kunnen meten hoeveel energie mannetjes tijdens musth in hun paringsdrift steken, kozen onderzoekers dertig volwassen stieren van verschillende leeftijden uit om te worden uitgerust met een gps-zendertje aan een halsband. De dertig stieren behoorden tot een onderzoekspopulatie van negenhonderd olifanten die in twee nationale reservaten in het noorden van Kenia leven. Met onderbrekingen hielden de wetenschappers de verplaatsingen van deze dieren tussen 2000 en 2018 bij, waarbij ze hun gemiddelde dagelijkse snelheid beschouwden als een maat voor de hoeveelheid inspanning die de dieren besteedden aan het zoeken naar vrouwtjes.

Wanneer ze niet in musth waren, waren de oudste stieren de traagste lopers binnen de onderzoekspopulatie. Maar zodra ze in musth raakten, schakelden de oudjes naar een hogere versnelling en liepen ze sneller dan hun jongere concurrenten. Ook bestreken deze vijftigers gebieden die drieënhalf maal groter waren dan die van de jongere olifanten.

“Ze sparen feitelijk al hun energie op en besteden die als ze in musth raken,” zegt Taylor, wier onderzoek onlangs verscheen in het Journal of Animal Ecology.

Waarom zouden oudere mannetjes zóveel energie in het paren steken? Volgens Moss worden olifanten vaak ouder dan zeventig en beschouwen vrouwtjes die zoeken naar geschikte paringspartners de ouderdom van deze stieren juist als een teken van gezondheid en kracht.

Een andere factor is het feit dat stieren “naarmate ze ouder worden, groter en groter worden. Ze worden dominanter en vrouwtjes geven daar de voorkeur aan,” zegt Taylor.

bekijk galerij

Maar zelfs de grootste stieren kunnen wel wat extra energie gebruiken.

“Een groot mannetje moet er nog altijd voor zorgen dat hij zijn concurrenten verjaagt en de musth geeft hem in de strijd om vrouwtjes een extra voordeel,” zegt Moss.

Invloed van stroperij

Door in musth te raken signaleert een mannetje aan potentiële paringspartners dat hij lang genoeg heeft geleefd om daartoe in staat te zijn, aldus Moss – een indrukwekkende prestatie als je bedenkt hoeveel verwondingen, predioden van droogte en ziekten olifanten tijdens hun lange leven moeten doorstaan. Maar er zijn ook dreigingen waaraan deze dieren zich tijdens hun evolutie nog niet hebben kunnen aanpassen: de legale en illegale jacht.

Zo werden sommige oudere stieren die door het team van Taylor werden gevolgd, tijdens een golf van stroperij in 2011 vanwege hun ivoor gedood.

“Het is van belang om te onderzoeken of de afwezigheid van deze grote dominante mannetjes ook de voortplanting van de olifanten zal beïnvloeden,” zegt Taylor. “Zullen ze hun strategieën op dat gebied aanpassen?”

Onderzoekers weten dat nog niet, maar volgens Taylor hebben burgers en overheden de macht om ervoor te zorgen dat ze dat aspect niet eens hoeven te onderzoeken.

Volgens een studie die in mei werd gepubliceerd, neemt het sterftecijfer als gevolg van de stroperij van olifanten onder meer af door de daling van de vraag naar ivoor op de wereldmarkt.

Ook maatregelen als het voornemen van Hongkong om de ivoorhandel in 2021 te verbiedenkunnen bijdragen aan de afname van de stroperij.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

LEES VERDER

Botswana heft verbod op olifantenjacht op

Na vijf jaar is de jacht nu weer toegestaan in Botswana, waar ongeveer een derde van de Afrikaanse savanneolifanten leven.

Waar mensen het moeilijk hebben, lijden olifanten

<em>Het stropen van olifanten is een crisis die heel Afrika betreft, maar de oplossing ervoor vereist een plaatselijke aanpak.</em>
Lees meer