Costello zou weleens de allereerste octopus kunnen zijn die dromend op camera is vastgelegd. Toen wetenschappers van de Rockefeller University in New York op een ochtend in hun lab aankwamen, troffen ze het octopusmannetje (Octopus insularis) met zijn acht tentakels om een pvc-buis gewikkeld, alsof hij het stuk kunststof probeerde te wurgen. Het water in zijn tank was troebel, de wetenschappers geïntrigeerd. Nieuwsgierig besloten ze de camerabeelden van eerder die dag te bekijken.

En wat ze zagen verbaasde ze. Costello leek uit zijn slaap te ontwaken om vervolgens defensief gedrag te vertonen en een inktwolk door zijn tank te spuwen. Het deed de wetenschappers vermoeden dat Costello zich misschien ‘een stressvolle situatie’ herinnerde – en er mogelijk zelfs een nachtmerrie over had. Dat zegt Marcelo Magnasco, biofysicus aan Rockefeller University, die meeschreef aan een artikel over Costello’s nachtelijke avonturen.

Een octopus met een nachtmerrie?

‘Het idee dat octopussen zouden kunnen dromen, is zo gek nog niet,’ zegt Tamar Gutnick, octopusdeskundige aan het Okinawa Institute of Science and Technology. Hoewel we geen conclusies kunnen trekken op basis van dit artikel alleen, is het zeker niet uitgesloten, zegt ze. ‘Omdat Costello dingen deed die octopussen ook doen als ze wakker zijn, is het goed mogelijk dat hij droomde over een situatie waarin hij dergelijk gedrag eerder heeft vertoond,’ zegt Gutnick.

De onderzoekers kochten Costello in februari 2021 van een leverancier in Florida Keys. Hij werd legaal gevangen in het wild en raakte ooit een van zijn tentakels kwijt: waarschijnlijk tijdens een aanvaring met een roofdier. Magnasco vermoed dat Costello dat gevecht maar moeilijk van zijn netvlies krijgt – en er misschien zelfs nachtmerries over heeft.

‘We proberen absoluut niet de indruk te wekken dat dit een uitgemaakte zaak is,’ zegt de biofysicus, ‘maar het zou onverstandig zijn om deze mogelijkheid nu al uit te sluiten.’

Dromen of ouderdomskwalen?

Andere wetenschappers zijn sceptischer. ‘Het is verleidelijk om menselijke ervaringen op dieren te projecten, ook als ze evolutionair gezien ver van ons afstaan,’ zegt Jennifer Mather, psycholoog aan de Britse University of Lethbridge. ‘Bijna alle dieren slapen, in wat voor vorm dan ook. Maar of ze ook dromen, weten we niet. We hebben geen idee van wat er zich in hun hersenen afspeelt.’

Een andere mogelijke verklaring voor Costello’s gedrag is ouderdom. Robyn Crook, evolutiebioloog aan de San Francisco State University, zegt dat zijn gedrag typisch is voor een octopus die senescentie ondergaat: het natuurlijke proces van achteruitgang en verval voor de dood.

Costello’s hyperbeweeglijke tentakels en ongecontroleerde bewegingen wijzen op veroudering, net als zijn slappe huid en zichtbare wonden, zegt Crook. Een octopus wordt in de regel niet ouder dan twee jaar. Costello stierf in april 2021 een natuurlijke dood.

Om vast te kunnen stellen of Costello werkelijk een nachtmerrie had, is er dus nog een hoop onderzoek nodig. ‘Maar als het blijkt te kloppen dat ook dieren kunnen dromen, zou ik het fascinerend vinden om te achterhalen waarom,’ zegt Magnasco.

Bekijk hier de beelden van een dromende Costello.