Om weerstand te bieden tegen de Duitse bezetter in de Tweede Wereldoorlog werd in Engeland in 1940 de Special Operations Executive (SOE) in het leven geroepen. Deze Britse geheime organisatie kreeg van premier Winston Churchill de opdracht om in bezet gebied te infiltreren en ‘Europa te laten ontbranden’.
Een belangrijke figuur binnen de organisatie was Vera Atkins, chef van de vrouwelijke agenten bij Section F, de Franse vleugel van de SOE. Tijdens de oorlog zou zij 39 vrouwen naar Frankrijk sturen om het verzet tegen de Duitsers te ondersteunen. Wie waren zij, en welke geheime werkzaamheden moesten ze uitvoeren?
De vrouwelijke agenten van Atkins
De eerste van de 39 vrijwilligsters die naar Frankrijk vertrokken was de Amerikaanse Virgina Hall. Zij was al op eigen initiatief naar Europa vertrokken, nog voordat de SOE in 1942 toestemming kreeg om vrouwen uit te zenden.
Leestip: Sophie Scholl: de Duitse verzetsstrijder die meer aandacht verdient
Degenen die na haar volgden, werden Atkins’ girls genoemd, naar Vera Atkins. Zij bekommerde zich om alle circa 400 SOE-agenten die naar Frankrijk gingen, maar voelde zich persoonlijk verantwoordelijk voor haar ‘meiden’, van wie sommigen kinderen hadden. Atkins zwaaide hen altijd uit, wetend hoeveel gevaar ze liepen.
Spionnen rekruteren
Atkins en haar baas, Maurice Buckmaster, selecteerden rekruten die vlekkeloos Frans spraken. Velen waren in Frankrijk opgegroeid of hadden er gestudeerd voordat ze in de aanloop naar de oorlog naar Engeland kwamen.
Sommigen meldden zich daar bij de Women’s Auxiliary Air Force of de First Aid Nursing Yeomanry (FANY), een vrouwenorganisatie die verpleegkundige hulp verleende, maar daarnaast een geheime afdeling had die geheim radioverkeer met SOE-agenten in het buitenland onderhield.
Leestip: Van danseres tot spionne: het roerige leven van Mata Hari
Eileen Nearne, te zien op de foto bovenaan, was in Frankrijk opgegroeid en keerde in 1940 terug naar Engeland, waar ze voor FANY ging werken en vervolgens overstapte naar Section F. Haar oudere zus Jacqueline was toen al actief als koerier in Frankrijk en wilde niet dat Eileen daar gevaarlijk werk zou komen doen.
Eileen wilde echter haar steentje bijdragen als telegrafist en werd gepakt, gemarteld en naar een concentratiekamp gebracht, waar ze zo getraumatiseerd raakte dat ze jarenlang door haar zus moest worden verzorgd.
Onder de radar blijven
De meeste SOE-telegrafisten werden binnen een maand gepakt of teruggehaald, maar Yvonne Cormeau bijvoorbeeld hield het meer dan een jaar vol, doordat ze haar boodschappen kort hield en steeds verhuisde.
Leestip: Deze 5 vrouwelijke spionnen waren van onschatbare waarde in de Tweede Wereldoorlog
Sommige vrouwen waren al ervaren agentes op het moment dat ze door de SOE werden gerekruteerd. Zo werd Christine Granville, die haar door de nazi’s vermoorde Joodse moeder wilde wreken, koerier voor de SOE nadat ze in haar geboorteland Polen voor het lokale verzet contacten had onderhouden met Britse agenten.
Odette Sansom werd in Frankrijk geboren en ging terug als agente, maar werd in 1943 samen met SOE-officier Peter Churchill gearresteerd. Ze maakte de Duitsers wijs dat ze getrouwd waren en dat haar man een invloedrijke neef was van Winston Churchill.
Leestip: Van model tot oorlogsfotograaf: wie was Lee Miller?
Mede daardoor werd hun leven gespaard; de Duitse commandanten waren als de dood voor geallieerde vergeldingsacties. Maar hoewel de hierboven genoemde vrouwen weer terug naar huis konden keren, wisten 13 SOE-agentes de oorlog niet te overleven – zij stierven in Frankrijk.
Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief van National Geographic en ontvang de favoriete verhalen van de redactie wekelijks in je mail.
