Meer dan jurken en korsetten: wat Victoriaanse mode vertelde over status en samenleving

Wanneer we aan Victoriaanse mode denken, zien we vaak korsetten en enorme rokken voor ons. Maar kleding in de negentiende eeuw was veel meer dan een opvallend silhouet. Wat mensen droegen liet ook zien tot welke sociale klasse ze behoorden, en hoe mannen en vrouwen zich volgens de heersende normen moesten gedragen.

Mode in een tijd van snelle verandering

Tijdens het bewind van koningin Victoria (1837-1901) veranderde de mode snel. Mede dankzij de opkomst van de middenklasse en de groei van modebladen werden mensen zich steeds meer bewust van de heersende kledingtrends.

Voor vrouwen draaide mode in de Victoriaanse tijd vooral om het silhouet. Het ideale silhouet was een uitgesproken zandloperfiguur: een smalle taille met daaronder een wijde rok. Dat effect werd bereikt door verschillende kleding over elkaar heen te dragen.

Leestip: Welke kleding droeg men in de Middeleeuwen? ‘Schoenen werden zo’n zes keer per jaar vervangen’

Een belangrijk onderdeel daarvan was het korset. Vrijwel alle vrouwen droegen er een onder hun jurk, meestal over een onderhemd. Het korset gaf steun aan het bovenlichaam en liet de taille smaller lijken. Hoewel korsetten vaak worden gezien als extreem en ongezond, wijzen historici erop dat ze in de praktijk meestal minder strak werden aangetrokken dan vaak wordt gedacht.

Van crinoline tot bustle: het veranderende silhouet

In de eerste helft van de negentiende eeuw werden rokken steeds wijder. Vrouwen droegen meerdere onderrokken over elkaar om dat effect te bereiken. Vanaf de jaren 1850 veranderde dat door de komst van de crinoline: een hoepelvormige constructie van staal die de rok zijn karakteristieke, belvormige figuur gaf. Daardoor waren al die zware lagen stof niet meer nodig.

Leestip: Van toga tot stola: wat voor kleren droegen de oude Romeinen?

Later in de eeuw veranderde het silhouet opnieuw. De brede rok verdween en maakte plaats voor de bustle: een constructie die het volume naar de achterkant van de jurk verplaatste. Jurken werden aan de voorkant slanker, terwijl de achterkant juist meer volume kreeg. Mode bleef dus steeds veranderen, maar het idee bleef hetzelfde: kleding moest het lichaam in een bepaalde vorm brengen.

Een vrouw wordt aangekleed terwijl ze een crinoline draagt, een hoepelvormige constructie die rokken in de Victoriaanse tijd hun brede vorm gaf. Met lange stokken wordt de jurk over de grote hoepels getild.

Modeprent uit 1871 met jonge vrouwen in Victoriaanse jurken met een bustle, die het volume van de rok naar de achterkant verplaatst. De prent verscheen in een maandelijks modeblad en is later met de hand ingekleurd.

Kleding liet ook duidelijk zien tot welke sociale klasse iemand behoorde. Welvarende vrouwen droegen vaak jurken met veel borduurwerk en versieringen. Vrouwen uit de arbeidersklasse hadden eenvoudigere en praktischere kleding. De hoeveelheid stof en decoratie werd zo ook een duidelijk teken van welvaart.

Mannenmode werd juist soberder

Terwijl vrouwenmode steeds uitbundiger werd, ontwikkelde mannenmode zich juist in een andere richting. In de loop van de negentiende eeuw werden mannenpakken eenvoudiger en soberder van kleur. Mannen droegen nette jasjes en goed gesneden broeken, die vooral in donkere kleuren werden geproduceerd.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

In de vroege Victoriaanse tijd droegen mannen vaak lange jassen, de zogenoemde frock coats. Later werden die korter en ontstond langzaam het pak zoals we dat vandaag kennen. Tegen het einde van de eeuw was het driedelige pak een standaard outfit, bestaande uit een jas, vest en bijpassende broek.

Ook details speelden een rol in het uiterlijk van een man. Een das hoorde bij een nette outfit, net als een hoed. Veel mannen droegen bovendien gezichtshaar: snorren, bakkebaarden en volle baarden waren in verschillende perioden populair.

Illustratie uit 1892-1893 met twee mannen in Victoriaanse kleding. De man rechts draagt een frock coat, een lange jas die toen populair was als nette mannenkleding.

De vrij eenvoudige stijl van mannenkleding had ook een duidelijke betekenis. Terwijl vrouwenmode vaak opvallend en rijk versierd was, moest mannenkleding juist netjes en serieus ogen. Donkere kleding paste bij het beeld van de betrouwbare burger of zakenman dat in de negentiende eeuw steeds belangrijker werd.

Mode voor een steeds groter publiek

In de negentiende eeuw veranderde niet alleen hoe kleding eruitzag, maar ook hoe die werd gemaakt en verspreid. Door de industriële revolutie veranderde de kledingindustrie ingrijpend.

Leestip: De dubbele seksuele moraal van de Victoriaanse tijd: kuise en ‘gevallen’ vrouwen

De komst van de naaimachine in de jaren 1850 maakte het mogelijk om kleding veel sneller en goedkoper te produceren. Tegelijk kwamen er nieuwe synthetische kleurstoffen, waardoor stoffen in fellere en gevarieerdere kleuren konden worden gemaakt. Modebladen verspreidden de nieuwste trends onder een steeds groter publiek.

Daardoor werd mode niet langer alleen bepaald door de aristocratie. Ook de groeiende middenklasse kreeg meer geld te besteden en wilde er modieus uitzien. Kleding werd zo niet alleen een kwestie van persoonlijke smaak, maar ook een manier om sociale status te laten zien.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!