El Niño wordt snel sterker. Volgens de Amerikaanse weerdienst NOAA is de kans inmiddels groter dan negentig procent dat het klimaatfenomeen in de herfst en winter van 2026-2027 uitgroeit tot een zeer sterke El Niño. Er bestaat zelfs een aanzienlijke kans dat hij tot de krachtigste behoort die sinds 1950 zijn gemeten. Wat betekent zo'n uitzonderlijk sterke El Niño voor het weer en klimaat wereldwijd?
El Niño wordt snel sterker: dit voorspelt NOAA
De National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) stelt in een nieuw rapport dat er een kans van meer dan negentig procent is op een ‘zeer sterke’ El Niño tijdens de herfst en winter van 2026-2027 op het noordelijk halfrond. In delen van de oostelijke tropische Stille Oceaan liggen de zeewatertemperaturen inmiddels meer dan twee graden Celsius boven het gemiddelde.
De huidige El Niño wint snel aan kracht. Voor de periode oktober tot en met december 2026 schat NOAA de kans op 69 procent dat de gebruikte ENSO-index een niveau bereikt dat hoger ligt dan bij eerdere El Niño's in de historische meetreeks sinds 1950.
El Niño treedt doorgaans eens in de twee tot zeven jaar op en kan weerpatronen over grote delen van de wereld beïnvloeden. Dat vergroot in sommige regio's bijvoorbeeld de kans op droogte, terwijl elders juist meer neerslag kan vallen. Welke gevolgen precies optreden, verschilt echter per El Niño: een zeer sterke gebeurtenis betekent niet automatisch dat alle bekende effecten eveneens uitzonderlijk sterk worden.
Juist doordat de invloed van El Niño relatief goed wordt onderzocht, kunnen meteorologen bepaalde verschuivingen eerder zien aankomen. ‘Een El Niño beïnvloedt de wereldwijde atmosfeer zodanig dat we een grotere kans hebben om te weten waar bepaalde gebeurtenissen zullen plaatsvinden,’ zegt Emily Becker, onderzoeker aan de University of Miami (VS) en lid van het El Niño–Southern Oscillation-voorspellingsteam van NOAA. ‘Dat extra vermogen om mogelijke uitkomsten te voorzien levert ons een mooi voordeel op.’
Hoe ontstaat El Niño?
El Niño is een terugkerend klimaatfenomeen dat ontstaat door veranderingen in de wisselwerking tussen de tropische Stille Oceaan en de atmosfeer. Een El Niño duurt doorgaans negen tot twaalf maanden, al kan een gebeurtenis soms langer aanhouden.
Onder normale omstandigheden waaien de passaatwinden langs de evenaar van oost naar west. Daardoor wordt warm oppervlaktewater richting Indonesië gestuwd en kan voor de westkust van Zuid-Amerika relatief koud, voedselrijk water uit de diepte opwellen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Tijdens een El Niño verzwakken die passaatwinden. Het warme oppervlaktewater en de bijbehorende tropische regen- en onweersactiviteit verschuiven daardoor richting het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan. Die veranderingen beïnvloeden vervolgens grootschalige luchtstromingen in de atmosfeer en kunnen zo het weer tot ver buiten de tropische Stille Oceaan veranderen.
Wetenschappers houden daarom niet alleen de temperatuur aan het oceaanoppervlak in de gaten, maar ook het warmere water daaronder, de wind en veranderingen in de atmosfeer. Samen geven die metingen een beeld van de ontwikkeling en mogelijke sterkte van El Niño.
Wanneer wordt een El Niño uitzonderlijk sterk?
‘Super-El Niño’ is geen officiële wetenschappelijke categorie, maar een informele benaming voor een uitzonderlijk sterke El Niño. Wetenschappers bepalen de sterkte aan de hand van temperatuurafwijkingen in specifieke delen van de tropische Stille Oceaan en andere indicatoren van het gekoppelde oceaan-atmosfeersysteem.
Zulke uitzonderlijk sterke gebeurtenissen zijn zeldzaam. Een bekend voorbeeld is de El Niño van 2015-2016. Die hield verband met ingrijpende weersveranderingen in verschillende delen van de wereld, waaronder droogte in Ethiopië en watertekorten in Puerto Rico. Ook viel deze El Niño samen met destijds recordhoge mondiale temperaturen.
Dat betekent niet dat de huidige El Niño precies dezelfde gevolgen zal hebben. Geen twee El Niño's zijn identiek: de locatie van het warmste zeewater, de reactie van de atmosfeer en andere klimaatfactoren bepalen mede welke regio's uiteindelijk met droogte, hevige regen of andere extremen te maken krijgen.
Wat kan een zeer sterke El Niño teweegbrengen?
De gevolgen van El Niño kunnen verstrekkend zijn. De verschuiving van warm zeewater en tropische regenval verandert de atmosferische circulatie, waardoor stormbanen en neerslagpatronen in verschillende delen van de wereld kunnen verschuiven.
El Niño heeft doorgaans ook een opwarmend effect op de gemiddelde temperatuur op aarde. Warmte uit de tropische Stille Oceaan wordt tijdens zo'n gebeurtenis gemakkelijker aan de atmosfeer afgegeven. Mede daardoor behoren veel El Niño-jaren tot de warmste jaren in de meetreeksen.
Hoe groot het effect deze keer wordt, is nog onzeker. De sterkte van El Niño is slechts één van de factoren die het weer en de mondiale temperatuur bepalen.
Ook dieren voelen de gevolgen van El Niño
De veranderingen in de oceaan kunnen bovendien grote gevolgen hebben voor ecosystemen. Een bekend voorbeeld zijn de Galápagospinguïns. Na sterke El Niño's in de jaren tachtig en negentig nam hun populatie sterk af, blijkt uit onderzoek dat in 2006 werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Biological Conservation.
Tijdens El Niño wordt rond de Galápagoseilanden de aanvoer van koud, voedselrijk water uit de diepte verstoord. Daardoor kunnen plankton en vis afnemen, waardoor ook pinguïns minder voedsel vinden. Zulke veranderingen kunnen doorwerken in complete voedselketens.
Ondanks de potentieel ingrijpende gevolgen heeft El Niño één voordeel: wetenschappers kennen het fenomeen goed genoeg om de ontwikkeling ervan maanden van tevoren te volgen. Dat geeft overheden en gemeenschappen in kwetsbare gebieden tijd om zich voor te bereiden op mogelijke droogte, overstromingen of andere weersveranderingen.
‘Ik aarzel altijd om El Niño als goed of slecht te bestempelen,’ zegt Becker. ‘Het is er gewoon, en dat is vrijwel altijd zo geweest.’
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Willeke van Doorn studeerde journalistiek, reisde een tijdje de wereld rond en kwam uiteindelijk via de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland bij de redacties van Quest en National Geographic. Ze is nieuwsgierig naar de wereld, gaat het liefst elke maand even op reis en neemt dan ook altijd haar hardloopschoenen mee.
