We leren dat rivieren uiteindelijk naar zee stromen, maar dat gebeurt lang niet altijd. Op sommige plekken verdwijnen enorme rivieren midden in woestijnen, waaieren ze uit over moerassen of eindigen ze in afgesloten zoutmeren. Deze rivieren stromen door zogeheten endoreïsche stroomgebieden: gebieden zonder afvoer naar de oceaan. Ze brengen leven naar enkele van de droogste plekken op aarde, maar zijn tegelijkertijd bijzonder kwetsbaar voor klimaatverandering en menselijke waterwinning. Dit zijn vijf rivieren met een onverwacht eindpunt.
1. Okavango – een rivier die verdwijnt in de Kalahari
Een van de bekendste voorbeelden van een endoreïsche rivier is de Okavango in zuidelijk Afrika. Deze rivier ontspringt in Angola en stroomt zuidwaarts naar Botswana, waar hij opdroogt in de uitgestrekte leegte van de Kalahariwoestijn. Hier vormde zich de grootste binnenlandse delta ter wereld, én een van de biodiverste ecosystemen op aarde: de Okavangodelta, te zien op de foto bovenaan.
De jaarlijkse overstroming, die duizenden kilometers verderop begint als regenval, vult het moerasgebied met een golf van leven. Maar helaas staat dit kwetsbare ritme onder druk: zowel klimaatverandering als waterwinning in Angola bedreigen de stroming van deze rivier.
2. Amu Darja en Syr Darja – rivieren die een enorm meer zagen verdwijnen
Eeuwenlang voedden de rivieren Amu Darja en Syr Darja het Aralmeer in Centraal-Azië, ooit een van de grootste meren op aarde. In de twintigste eeuw werd hun water echter massaal afgetapt voor katoenteelt tijdens de Sovjetperiode. Het Aralmeer kromp hierdoor tot een fractie van zijn oorspronkelijke oppervlakte en veranderde grotendeels in een stoffige vlakte vol zout en pesticiden.
Nog altijd wordt een groot deel van het water in deze twee rivieren gebruikt voor landbouwirrigatie, drinkwatervoorziening en elektriciteitsopwekking. De Amu Darja en de Syr Darja bereiken sinds de jaren zestig van de vorige eeuw nog maar zelden het Aralmeer. Hierdoor ontstond op deze plek een nieuwe woestijn: de Aralkum.
3. Jordaan – een rivier die eindigt in het laagste meer ter wereld
Ook de Jordaan bereikt nooit de open zee. Deze rivier eindigt in de Dode Zee, wat eigenlijk een meer is – en het laagste punt op aarde. De hoeveelheid water in de rivier is tegenwoordig minder dan een tiende van wat het ooit was. Dit heeft alles te maken met waterwinning door Israël, Jordanië en Syrië.
Het waterniveau van de Dode Zee daalt jaarlijks gemiddeld met meer dan een meter. Dit komt niet alleen door de beperkte watertoevoer vanuit de Jordaan, maar ook door verdamping en de 'lekkende' transformbreuklijn waarop het meer ligt. Door het wegtrekkende water ontstaan steeds meer zinkgaten in de onderliggende steenzoutlagen.
4. Tarim – een levensader die eindigt in de woestijn
De rivier Tarim is met ruim tweeduizend kilometer de langste binnenlandse rivier in China en eindigt in de Taklamakanwoestijn. Gevoed door smeltwater uit het Tiensjangebergte vormt het een zeldzame levensader in een van de droogste gebieden ter wereld. Maar ook hier slinken de waterstromen onder druk van dammen, irrigatie en verdamping.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De Tarim ontstaat uit de samenvloeiing van de bronrivieren Aksu en Yarkand, waarvan alleen de eerste nog permanent water aanvoert. De Yarkand bereikt door het intensieve watergebruik in zijn stroomgebied de Tarim meestal niet, met alle gevolgen van dien. Voorheen eindigde de Tarim in het meer Lop Nor, maar tegenwoordig haalt hij dat niet meer. De monding van de rivier ligt nu in een endoreïsch bekken.
5. Cooper Creek – een rivier die zelden het eindpunt bereikt
Ook in Australië komt dit bijzondere verschijnsel voor. Rivieren zoals de Cooper Creek stromen slechts af en toe richting het Eyremeer (Lake Eyre), een enorme zoutvlakte in het droge hart van het land. Slechts bij uitzonderlijke regenval verandert het zoutbekken tijdelijk in een oase, waar veel vogels en vissen op afkomen.
Normaal gesproken ligt de kustlijn op negen meter onder zeeniveau. Grote delen van het jaar staat het meer grotendeels droog. Het Eyremeer is voor zover bekend zes keer volledig gevuld: in 1886-1887, 1889-1890, 1916-1917, 1950, 1955 en 1974-1976. Sindsdien kwam dit nooit meer voor.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Ramon is freelance editor voor National Geographic. Al jong raakte hij gefascineerd door de wisselwerking tussen mens en omgeving, vooral op de meest afgelegen plekken ter wereld. Niet voor niets studeerde hij sociale geografie. Zijn favoriete uitdaging als redacteur is om complexe verhalen om te zetten in begrijpelijke teksten.
