Op het eerste gezicht lijkt Pando een gewoon populierenbos in de Amerikaanse staat Utah. Maar de ruim 47.000 stammen die hier over 43 hectare verspreid staan, behoren tot dezelfde genetische kloon. Onder de grond ontstond uit één ratelpopulier een uitgestrekt systeem van wortels en worteluitlopers waaruit telkens nieuwe stammen groeiden. Samen wegen die naar schatting bijna zes miljoen kilo. Daarmee wordt Pando vaak beschouwd als het grootste organisme ter wereld.
47.000 stammen, maar genetisch één kloon
Pando werd voor het eerst geïdentificeerd in 1976, toen botanici Burton V. Barnes en Jerry Kemperman veldwerk deden in het Fishlake National Forest.
Ze onderzochten op dat moment lokale populierenklonen: groepen populieren die uit één plant zijn ontstaan. In het gebied kwamen meerdere van zulke klonen voor. Tijdens hun onderzoek zagen Barnes en Kemperman twee uitzonderlijk grote groepen ratelpopulieren, waarvan ze de omvang nauwkeuriger wilden bepalen. Ze konden toen nog niet weten dat een van die twee groepen een van de grootste klonen ter wereld was.
Met behulp van luchtfoto’s brachten ze de twee gebieden eerst voorlopig in kaart. Vervolgens controleerden ze de grenzen tijdens veldwerk. Ze letten daarbij onder meer op overeenkomsten tussen de bladeren, de bast en de stammen. Omdat de bomen binnen het grootste gebied sterk op elkaar leken, vermoedden ze dat de ruim 47.000 stammen bij elkaar hoorden en samen één kloon vormden.
Pando: een naam die letterlijk ‘ik spreid me uit’ betekent
Op het moment dat Barnes en Kemperman dit organisme voor het eerst beschreven, gaven ze het nog niet de naam Pando. Dat kwam pas in 1993, toen onderzoekers Michael Grant, Jeffrey Mitton en Yan Linhart de populieren opnieuw onderzochten. Ze beschreven de opstand als één mannelijke kloon en besloten het deze naam te geven, Latijn voor ‘ik spreid me uit’.
In 2008 werden voor het eerst DNA-monsters genomen van 209 stammen, waaruit bleek dat het grootste deel hetzelfde genetische profiel bezat. De genetische grenzen kwamen vrijwel overeen met de grens die in 1976 was vastgesteld met behulp van luchtfoto’s. Daarmee werd bevestigd dat Pando inderdaad één genetisch individu is.
Eén populier groeide uit tot een bos van 43 hectare
Waarschijnlijk begon Pando als één ratelpopulier die uit een zaadje groeide. Vervolgens breidde de populier zich ongeslachtelijk voort via worteluitlopers. De wortels groeiden steeds verder onder de grond en vormden een uitgebreid netwerk. Op sommige plekken ontstonden aan die wortels knoppen, waaruit nieuwe scheuten omhoogkwamen.
Deze scheuten groeiden uit tot jonge stammen en later tot volwassen ratelpopulieren. Ondertussen breidde het wortelstelsel zich steeds verder uit. Hoewel de nieuwe stammen eruitzien als afzonderlijke bomen, zijn ze genetisch gezien kopieën van dezelfde plant.
Pando is dus één plant die zich steeds verder heeft vertakt, totdat de kloon uiteindelijk een oppervlakte van ruim 43 hectare besloeg.
Een oeroude reus met een onzekere leeftijd
De enorme omvang is een aanwijzing dat het organisme waarschijnlijk al zeer oud is, maar de precieze leeftijd is hier moeilijk aan af te leiden. De kloon is namelijk niet voortdurend in hetzelfde tempo gegroeid. Na branden kan hij zich snel uitbreiden, terwijl droogte, concurrentie of begrazing de groei juist kunnen afremmen.
Vroegere speculaties stelden dat het organisme wel een miljoen jaar oud kon zijn, maar die schatting is tegenwoordig sterk bijgesteld. Doorgaans werd de leeftijd van Pando tussen 16.000 en 80.000 jaar gesteld, maar recent onderzoek heeft die schatting iets aangescherpt. Uit een onderzoek naar 500 monsters dateren onderzoekers het organisme op ongeveer 12.000 tot 37.000 jaar.
Herten en vee bedreigen de verjonging van Pando
De afgelopen jaren merken wetenschappers echter dat Pando moeite heeft om zich verder uit te breiden. Muildierherten, elanden en koeien eten de jonge scheuten op voordat die kunnen uitgroeien tot volwassen stammen. De toegenomen druk van deze grazers heeft veel te maken met menselijke invloeden.
Grote roofdieren, zoals wolven, beren en poema’s, zijn grotendeels uit het gebied verdwenen. Ook is jagen in de omgeving van Pando niet toegestaan. De herten hebben daardoor een veilige plek gevonden en verzamelen zich rond de populieren.
Daarnaast mogen lokale veehouders hun koeien gedurende een beperkte periode in delen van het gebied laten grazen. Al deze dieren eten de jonge scheuten op of trappen ze plat. Daardoor groeien er te weinig nieuwe stammen op om de oude te vervangen. Het voortbestaan van Pando komt zo steeds meer in gevaar: de bestaande stammen sterven af, terwijl de volgende generatie niet volwassen wordt.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
