Wanneer je in een bos de paddenstoelen van de sombere honingzwam (Armillaria ostoyae) tegenkomt, zie je slechts een fractie van de schimmel die onder je voeten schuilgaat. De soort kan bomen aantasten en witrot veroorzaken, maar één exemplaar in de Amerikaanse staat Oregon is vooral beroemd vanwege zijn uitzonderlijke omvang. Onder het Malheur National Forest strekt zijn mycelium zich uit over ongeveer 965 hectare.
Onder dit bos groeit een schimmel van 965 hectare
In de jaren negentig werd de enorme Armillaria ostoyae ontdekt in het Malheur National Forest in Oregon, in het westen van de Verenigde Staten. Onderzoekers bestudeerden er bomen die waren afgestorven en ontdekten dat dezelfde schimmel op verschillende plekken verantwoordelijk was voor de aantasting. Genetisch onderzoek wees vervolgens uit dat het om één en hetzelfde organisme ging.
Over een periode van duizenden jaren heeft de sombere honingzwam zich uitgebreid tot een immens ondergronds netwerk dat tussen de boomwortels groeit.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Het mycelium – het netwerk van schimmeldraden – beslaat naar schatting 965 hectare. De schimmel verspreidt zich ondergronds en kan de wortels van levende bomen binnendringen. Het hout wordt aangetast, waardoor bomen kunnen verzwakken en uiteindelijk afsterven.
Bovengronds is van die enorme omvang nauwelijks iets te merken. Rond aangetaste bomen kunnen in de herfst de paddenstoelen van de honingzwam verschijnen. Die vrij onopvallende vruchtlichamen verraden niet dat onder de bosbodem een schimmelnetwerk van honderden hectares schuilgaat.
Maar is deze schimmel ook het grootste organisme op aarde?
De sombere honingzwam in Oregon wordt regelmatig het grootste organisme ter wereld genoemd. Zo eenvoudig ligt het echter niet. Welke soort die titel verdient, hangt onder meer af van de maatstaf: gaat het om oppervlakte, massa of de vraag wat biologisch als één individu kan worden beschouwd?
Een andere kandidaat is Pando, een enorme kolonie ratelpopulieren in de Amerikaanse staat Utah. Pando ziet eruit als een bos met afzonderlijke bomen, maar bestaat in werkelijkheid uit genetisch identieke stammen die vegetatief uit hetzelfde organisme zijn ontstaan en met één wortelstelsel verbonden zijn. Daarom wordt Pando vaak als één biologisch identiek organisme beschouwd.
Een zeegrasveld in Australië is nóg veel groter
Ook voor de titel van grootste organisme naar oppervlakte is er een indrukwekkende kandidaat. In 2022 beschreven wetenschappers van de University of Western Australia een enorme kloon van het zeegras Posidonia australis in Shark Bay, in West-Australië.
De onderzoekers analyseerden genetisch materiaal van zeegras op verschillende plekken in de baai en concludeerden dat de bemonsterde planten tot dezelfde kloon behoorden. Het zeegras heeft zich gedurende duizenden jaren vegetatief uitgebreid en beslaat naar schatting ongeveer tweehonderd vierkante kilometer.
Daarmee is het zeegras in Shark Bay qua oppervlakte veel groter dan de honingzwam in Oregon. Het laat tegelijkertijd zien waarom de vraag naar het grootste organisme ter wereld niet eenvoudig te beantwoorden is: een bos, een veld zeegras en een ondergronds schimmelnetwerk kunnen er uitzien als verzamelingen van talloze individuen, terwijl ze biologisch één klonaal organisme kunnen vormen.
De sombere honingzwam in Oregon behoudt volgens Guinness World Records wel de titel van grootste bekende schimmel ter wereld. Schattingen van zijn leeftijd lopen uiteen van ongeveer 2400 tot 8650 jaar. En zolang er geschikte bomen en wortels in zijn omgeving staan, kan het ondergrondse netwerk zich verder uitbreiden.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Willeke van Doorn studeerde journalistiek, reisde een tijdje de wereld rond en kwam uiteindelijk via de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland bij de redacties van Quest en National Geographic. Ze is nieuwsgierig naar de wereld, gaat het liefst elke maand even op reis en neemt dan ook altijd haar hardloopschoenen mee.
