Wonen onder de rook van een van de grootste havens van Europa, pal naast een kerncentrale? Voor velen klinkt dat als een nachtmerrie. Toch is het de realiteit voor de mensen die het Belgische dorp Doel hun thuis noemen. De term ‘spookdorp’ valt bij hen dan ook slecht: al decennialang strijden zij voor het behoud van hun woonplaats. Hoe je het ook noemt, Doel is een van de intrigerendste plekken van België. Hoe raakte dit eeuwenoude dorp vrijwel verlaten – en waarom bestaat het nog steeds?
Een dorp aan de Schelde
Doel ligt op een paar kilometer van de Nederlandse grens bij Zeeuws-Vlaanderen, aan de linkeroever van de Schelde, niet ver van Antwerpen. Het dorp werd al in de dertiende eeuw gesticht en leefde eeuwenlang in betrekkelijke anonimiteit van landbouw en scheepvaart.
Dat veranderde in de jaren zestig van de twintigste eeuw, toen plannen opdoken om de haven van Antwerpen fors uit te breiden. Voor de aanleg van het Saeftinghedok zou Doel moeten verdwijnen. Het dorp haalde plots de nationale krantenkoppen.
Met dat zwaard van Damocles boven het hoofd besloten veel van de toen ongeveer 1700 inwoners te vertrekken. De situatie werd er niet aantrekkelijker op toen in de jaren tachtig een kerncentrale pal naast het dorp werd gebouwd. Doel verloor zijn toekomstperspectief – en daarmee zijn bewoners.
Van levendige woonplaats naar ‘spookdorp’
In de decennia die volgden raakten huizen leeg, straten stil en voorzieningen gesloten. Het merendeel van de panden kwam in handen van de Maatschappij Linkerscheldeoever (MLSO), de overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor de gebiedsontwikkeling langs de Schelde.
Opvallend genoeg bestaat het Saeftinghedok, zestig jaar na de eerste plannen, nog altijd alleen op papier. Doel werd dus grotendeels ontruimd voor een project dat nooit werd uitgevoerd.
Verzet tegen de sloop
Dat Doel vandaag de dag nog bestaat, is vooral te danken aan de laatste tientallen inwoners die weigerden te vertrekken. Met juridische procedures, protesten en steun van actiegroepen zoals Doel2020 wisten zij de sloopplannen jarenlang tegen te houden.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
In 2022 werd een akkoord gesloten waarin het behoud en de leefbaarheid van Doel werden vastgelegd. Een belangrijke stap daarin is dat voormalige bewoners het recht kregen om hun woning terug te kopen. Het dorp kreeg daarmee, voorzichtig, weer een toekomst.
Leestip: Gebouwd voor een miljoen inwoners: is dit de grootste spookstad ter wereld?
Dat is voor een belangrijk deel te danken aan de enkele tientallen achtergebleven inwoners, die zich met hand en tand verzetten tegen de uitbreiding van de haven ten koste van hun dorp.
Een magneet voor urban explorers
Ondertussen groeide Doel uit tot een populaire bestemming onder fotografen en liefhebbers van urban exploring. Veel woningen staan leeg en zijn versierd met opvallende muurschilderingen, waardoor het dorp aanvoelt als een openluchtgalerie. De vergelijking met plekken als Tsjernobyl of verlaten Sovjetsteden wordt vaak gemaakt, al gaat die maar ten dele op: Doel is geen rampgebied, maar een dorp in juridische limbo.
Niet alle panden zijn veilig of toegankelijk. Het betreden van leegstaande huizen is officieel niet toegestaan en gebeurt op eigen risico. Toch trekken de sporen van verval en streetart elk weekend honderden bezoekers.
Doel bezoeken: wat moet je weten?
Wie Doel wil bezoeken, kan dat gewoon doen, maar moet rekening houden met toegangsregels. Buiten kantooruren en in het weekend is aanmelden bij de slagboom met een identiteitsbewijs verplicht. Overdag doordeweeks is de toegang vrij.
Leestip: Hoe een luxueuze badplaats veranderde in de grootste spookstad van Europa
Wil je de drukte vermijden, dan is een bezoek op een doordeweekse dag aan te raden. Loop zeker naar de dijk aan de rand van het dorp: daar kijk je uit over de Schelde en zie je de zeventiende-eeuwse Scheldemolen, met daarachter de koeltorens van de kerncentrale. Ook de parochiekerk en de beschilderde woonstraten zijn het bekijken waard.
Let wel: sommige huizen worden nog bewoond, dus respecteer de privacy van de Doelenaren. Want hoewel Doel grotendeels verlaten is, vat een A4’tje op een van de bewoonde huizen het goed samen: ‘Het is hier geen dierentuin!’
Een uitgebreider beeldverslag van Doel vind je hieronder.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
