Het Amazonegebied wordt al honderden jaren geëxploiteerd voor goud. Ook vandaag de dag trekken gelukszoekers naar het tropische regenwoud, op zoek naar hun fortuin.

In dit uitgestrekte gebied is het moeilijk om illegale activiteiten te monitoren, maar de jaarringen van een tropische boomsoort bieden onverwachte hulp. Hoe zit dat?

Kleinschalige goudwinning

In het Amazonegebied vinden vooral kleinschalige mijnoperaties plaats, maar door de jarenlange uitbuiting zijn de kleine gouddeeltjes steeds moeilijker te vinden.

Leestip: Onder de microscoop: zo zien planten en bomen er vanbinnen uit

Daarom voegen mijnwerkers kwik (Hg) toe aan de grond. Daar bindt het zich aan het goud, waardoor een amalgaam ontstaat. Om het goud weer van het kwik te scheiden, wordt het amalgaam verhit. Goud heeft namelijk een veel hoger smeltpunt dan kwik.

Bij dit verbrandingsproces belandt veel gasvormig kwik in de atmosfeer, wat schadelijk is voor het ecosysteem en de menselijke gezondheid.

Biologisch archief

In het uitgestrekte Amazonegebied is het moeilijk om deze illegale goudwinning op te sporen. Gelukkig bevindt zich hier een enorm netwerk aan stille getuigen: tropische bomen. Deze halen kwik uit de lucht en slaan het op in hun stam.

Daarom onderzoeken milieuwetenschappers de jaarringen van bomen. Die vormen een biologisch archief, waardoor onderzoekers de kwikconcentraties in de bodem en de lucht over een specifieke periode kunnen bepalen. Niet alle tropische bomen vormen jaarringen, maar de Ficus insipida doet dit wel.

Leestip: Waarom laten bomen ruimte voor elkaar? Zo werkt kroonschuwheid

‘Uit ons onderzoek blijkt dat de f. insipida enorm nuttig is voor het in kaart brengen van vervuiling door mijnoperaties,’ zegt milieuwetenschapper Jacqueline Gerson van Cornell University (VS). De resultaten zijn gepubliceerd in het vakblad Frontiers in Environmental Science.

Een natuurlijk spionnennetwerk

De onderzoekers verzamelden monsters van deze boomsoort uit vijf gebieden. Twee lagen er ver van de mijnactiviteiten, terwijl de andere drie binnen vijf kilometer van mijngebieden lagen waar vaak amalgaam wordt verbrand.

Leestip: Nieuwe interactieve kaart toont oorzaken ontbossing in Afrika

De stammen met de hoogste kwikconcentraties kwamen van locaties dicht bij de mijnactiviteiten. Verder van de mijnstadjes nam de hoeveelheid kwik juist af. Vooral na 2000 waren hogere kwikconcentraties te zien. ‘Dit komt waarschijnlijk door de uitbreiding van goudmijnactiviteiten rond die tijd,’ zegt Gerson.

‘De jaarringen van f. insipida kunnen een goedkoop en krachtig hulpmiddel zijn om trends in kwikemissies te volgen,’ voegt ze toe. De onderzoekers hopen dat hun resultaten kunnen helpen om kwikvervuiling op grote schaal in kaart te brengen, waardoor regionale monitoring gemakkelijker wordt.

Steun de missie van National Geographic en krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium. Word nu lid!