In de zoektocht naar buitenaards leven richten wetenschappers zich doorgaans op planeten die zich de zogenoemde bewoonbare zone van hun ster bevinden. Dat is de afstand waarop het niet te warm en niet te koud is, en waar vloeibaar water kan bestaan – een cruciale voorwaarde voor leven zoals wij dat kennen.
De zon vervult die rol voor de aarde: ze levert precies genoeg warmte om oceanen vloeibaar te houden. Te dicht bij een ster, zoals bij Mercurius, wordt het ondraaglijk heet. Te ver weg, zoals Neptunus, wordt het juist ijzig koud. Lange tijd leek het dan ook logisch dat leven alleen mogelijk is in de buurt van een ster. Maar nieuw onderzoek zet die aanname op losse schroeven.
Ook zonder ster kan een wereld leefbaar zijn
Een studie van de Ludwig Maximilians-Universiteit en het Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics, vorige maand gepubliceerd in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, wijst op een verrassende mogelijkheid: leven op manen van zogeheten zwerfplaneten.
Dat zijn planeten die niet rond een ster draaien, maar vrij door het heelal bewegen. Ze zijn vermoedelijk tijdens de vorming van hun oorspronkelijke zonnestelsel weggeslingerd. Zonder ster lijken deze werelden op het eerste gezicht te koud en te donker voor leven. Toch sluiten wetenschappers niet uit dat zulke planeten manen hebben, en juist daar wordt het interessant.
Onder het ijs: verborgen oceanen op exomanen
Deze manen, ook wel exomanen genoemd, bevinden zich in extreme kou. Maar dat betekent niet dat ze volledig bevroren zijn. Volgens de onderzoekers kan er onder het oppervlak een vloeibare oceaan bestaan.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
De sleutel ligt bij getijdeverwarming. Wanneer een maan in een elliptische baan rond een planeet draait, wordt ze voortdurend vervormd door zwaartekracht. Die interne wrijving wekt warmte op. Een vergelijkbaar proces vindt plaats op Enceladus, een van de manen van Saturnus, waar het bestaan van ondergrondse oceanen al is aangetoond. Of zo’n oceaan stabiel blijft, hangt af van de atmosfeer.
Waterstof als onverwachte warmtedeken
Op aarde speelt koolstofdioxide een belangrijke rol als broeikasgas. Op exomanen kan CO₂ eveneens warmte vasthouden, maar eerder onderzoek toonde aan dat dit effect uiteindelijk afneemt doordat het gas condenseert.
In de nieuwe studie onderzochten wetenschappers daarom een alternatief: een waterstofrijke atmosfeer. Met behulp van computermodellen concludeerden ze dat waterstof veel effectiever kan zijn in het vasthouden van warmte.
Leestip: Hoe de lentezon voor explosies zorgt in de duinen op Mars
‘Ons onderzoek laat zien dat de bakermat van leven niet per se een zon nodig heeft,’ zegt David Dahlbüdding, promovendus en hoofdauteur van de studie. ‘We zien parallellen met de vroege aarde, waar hoge waterstofconcentraties mogelijk een rol speelden bij het ontstaan van leven.’
Een veel groter speelveld voor buitenaards leven
Hoeveel zwerfplaneten er precies zijn, en hoeveel daarvan worden geflankeerd door manen met geschikte omstandigheden, is nog onbekend. Maar schattingen wekken de indruk dat ze talrijk zijn in ons sterrenstelsel.
Dat betekent dat het aantal mogelijke plekken voor leven veel groter kan zijn dan tot nu toe werd gedacht. Niet alleen rond sterren, maar ook in de donkere, koude uithoeken van het heelal. De zoektocht naar buitenaards leven krijgt daarmee een nieuwe richting, en mogelijk een veel grotere kans van slagen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
