Mensen met artrose horen al decennialang hetzelfde: als kraakbeen eenmaal slijt, komt het niet meer terug. Anders dan veel andere weefsels heeft kraakbeen nauwelijks bloedtoevoer, waardoor herstel vrijwel uitblijft. Het gevolg is dat zo’n tien procent van de Nederlandse en Belgische bevolking last heeft van artrose. Kraakbeenslijtage is wereldwijd zelfs een van de belangrijkste veroorzakers van invaliditeit.

Toch begint dat beeld te kantelen. Nieuwe studies laten zien dat beschadigd kraakbeen misschien wél kan herstellen, en dat opent de deur naar nieuwe behandelstrategieën.

Waarom artrose zo lastig te behandelen is

Voor artrose bestaat op dit moment geen genezende medicatie. Behandelingen richten zich vooral op het verlichten van pijn en het verbeteren van mobiliteit, bijvoorbeeld via fysiotherapie. In ernstige gevallen behoort vaak alleen een kunstgewricht tot de mogelijkheden.

Leestip: Rugklachten op het werk? Daar hadden de oude Egyptenaren ook al last van

Artrose wordt daardoor vaak beschouwd als een onvermijdelijk gevolg van veroudering. Maar die aanname staat steeds vaker ter discussie. Onderzoekers kijken niet langer alleen naar symptoombestrijding, maar proberen het proces zelf om te keren.

Nieuw materiaal laat kraakbeen opnieuw groeien

Een van die onderzoekers is Samuel Stupp, chemicus en materiaalwetenschapper aan Northwestern University (VS). Zijn team ontwikkelde een injecteerbaar materiaal dat beschadigd kraakbeen niet alleen vervangt, maar ook nieuw weefselgroei stimuleert.

Het materiaal bestaat uit korte eiwitfragmenten en een gemodificeerde vorm van hyaluronzuur. In het gewricht vormt het een netwerk van fijne vezels, een soort biologisch gaas waarin nieuw kraakbeen kan groeien.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

In experimenten met schapen, waarvan de knieën sterk lijken op die van mensen, ontstond binnen zes maanden kraakbeen dat rijk was aan collageen type II en proteoglycanen. Dat zijn de belangrijkste bouwstenen van gezond, veerkrachtig kraakbeen. Het vervangende weefsel gedroeg zich bovendien meer als natuurlijk kraakbeen dan het zwakkere littekenweefsel dat ontstaat bij bestaande behandelingen.

Waarom ouder kraakbeen minder goed herstelt

Maar herstel hangt niet alleen af van structuur, ook biologische veroudering speelt een rol. Onderzoekers aan Stanford University (VS) richten zich daarom op de moleculaire processen achter kraakbeenverlies.

Helen Blau, hoogleraar microbiologie en immunologie aan Stanford University, ontdekte dat het enzym 15-PGDH toeneemt met de leeftijd en herstelprocessen afremt. Het breekt stoffen af die nodig zijn voor weefselherstel, waardoor kraakbeen minder goed kan regenereren.

Leestip: Deze spieren zijn belangrijk om gezonder oud te worden – en zo train je ze

Blau en haar collega Nidhi Bhutani, universitair docent orthopedische chirurgie, ontdekten dat het blokkeren van dit enzym leidde tot herstel van kraakbeen. De dieren belastten hun gewrichten beter, een teken dat ze minder pijn hadden en beter konden bewegen.

Ook in menselijk weefsel, afkomstig van knievervangingen, bleek deze aanpak te werken: het weefsel begon opnieuw functioneel kraakbeen te vormen.

Ontstekingen als verborgen vijand

Naast slijtage en veroudering speelt ook ontsteking een cruciale rol. Volgens hoogleraar orthopedische chirurgie en moleculair geneeskundige Christopher Evans van de Mayo Clinic (VS) kan een chronische ontstekingsreactie kraakbeen in hoog tempo afbreken.

Leestip: Waarom kraken je gewrichten? En wat betekent dat voor je gezondheid?

Een sleutelrol speelt het eiwit interleukin-1. Normaal helpt dit bij herstel, maar bij artrose blijft het actief en versnelt het de afbraak van gewrichtsweefsel. Om dat proces te stoppen, onderzoeken wetenschappers gentherapie. Daarbij worden genetische instructies in het gewricht ingebracht, zodat cellen zelf een remmend eiwit produceren.

In een eerste veiligheidsonderzoek bleven deze beschermende stoffen minstens een jaar actief, zonder ernstige bijwerkingen. Deelnemers rapporteerden minder pijn en betere mobiliteit, al zijn grotere studies nog nodig.

Een nieuwe kijk op artrose

Geen van deze behandelingen is nog klaar voor brede toepassing. Toch wijzen ze op een belangrijke verschuiving in denken. Artrose wordt niet langer alleen gezien als onomkeerbare slijtage, maar als een biologisch proces dat mogelijk beïnvloed kan worden.

Met behulp van nieuwe materialen, moleculaire inzichten en genetische technieken proberen onderzoekers het lichaam weer aan te zetten tot herstel.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!