Zo’n 14.000 jaar geleden leefden jager-verzamelaars verspreid over Europa. Die groepen hadden weinig tot geen contact met elkaar. Toch deelden ze iets opvallends: dezelfde soort honden. Nieuw genetisch onderzoek wijst erop dat de band tussen mens en hond veel ouder en wijder verspreid is dan lange tijd werd gedacht.
Twee studies, die deze week zijn gepubliceerd in vakblad Nature, tonen aan dat honden in die periode al duidelijk verschilden van wolven – en een vaste plaats hadden in verschillende menselijke culturen.
Oude botten, nieuwe inzichten
Om dat te achterhalen onderzochten wetenschappers genetisch materiaal van hondenresten die op archeologische vindplaatsen door heel Europa zijn gevonden. Vaak ging het om dieren die samen met mensen waren begraven.
Maar zo’n gezamenlijke begrafenis is niet automatisch bewijs voor domesticatie, zegt Lachie Scarsbrook, paleogeneticus aan de Ludwig Maximilians-Universiteit in München. ‘Mensen begraven al duizenden jaren ook wilde dieren naast hun doden.’
Leestip: Hebben honden een baasje nodig om te overleven?
Bovendien lijken botten van honden en wolven sterk op elkaar, zeker wanneer slechts fragmenten worden gevonden. ‘Veel dieren die eerst als hond werden gezien, bleken na DNA-analyse toch wolven te zijn,’ zegt William Marsh van het Natural History Museum in Londen.
Wanneer werd de hond echt een hond?
Volgens eerdere studies leefde de oudste hond die met zekerheid als zodanig is geïdentificeerd zo’n 10.900 jaar geleden. Tegen die tijd waren honden genetisch al duidelijk anders dan wolven. Dat betekent dat de scheiding tussen beide soorten veel eerder moet zijn begonnen, mogelijk tussen 12.000 en 50.000 jaar geleden.
‘Als er al zo vroeg honden in Europa waren, dan moesten er meer zijn,’ zegt Anders Bergström, evolutionair geneticus aan de University of East Anglia in Engeland. ‘Dat bracht ons op het idee om systematisch naar die vroege honden te zoeken.’
Genetisch bewijs uit heel Europa
Bergström en zijn team analyseerden DNA van 216 hondachtigen, variërend van een 46.000 jaar oude vindplaats in België tot relatief recente resten uit Schotland. Het oudste dier dat overtuigend als hond werd geïdentificeerd, bleek 14.200 jaar oud en afkomstig uit Zwitserland. Opvallend was dat dit dier genetisch sterk leek op latere honden, verspreid over de hele wereld.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Een tweede onderzoeksteam, onder leiding van Scarsbrook en Marsh, analyseerde acht fossielen uit onder meer Turkije, Iran, Servië en Engeland, daterend van 15.800 tot 8.900 jaar geleden. Zes daarvan bleken honden, en genetisch opvallend vergelijkbaar. Dat wekt de indruk dat er al ruim 14.000 jaar geleden een wijdverspreide hondenpopulatie bestond in Europa.
Verschillende culturen, dezelfde band met honden
De onderzoekers keken ook naar culturele verschillen. Wat opviel: ondanks geografische afstand gingen verschillende groepen mensen op vergelijkbare manieren met honden om.
In Anatolië werden honden bijvoorbeeld begraven op dezelfde plekken als mensen, wat kan wijzen op een vergelijkbare sociale status. Bij de Magdalénien-cultuur, in West-Europa, werden zowel menselijke als hondenschedels bewerkt, mogelijk voor rituele doeleinden. ‘Ze behandelden honden op een symbolische manier die opvallend veel lijkt op hoe wij dat vandaag doen,’ zegt Marsh.
Een oud partnerschap, maar het begin blijft onduidelijk
Toch betekent dit alles niet dat honden rond die tijd ook daadwerkelijk werden gedomesticeerd. Volgens Krishna Veeramah, evolutionair geneticus aan Stony Brook University (VS), waren deze dieren al duidelijk onderscheiden van wolven, en dus waarschijnlijk al eerder veranderd.
Leestip: Niet alleen de wolf keerde terug, ook deze 5 soorten vestigden zich opnieuw in Nederland
De eerste honden leken nog veel meer op wolven dan de viervoeters die we nu als huisdier houden. ‘Domesticatie is een lang proces,’ zegt Veeramah. ‘Daar gaan meerdere generaties overheen.’
Wanneer honden precies gedomesticeerd werden, blijft voorlopig een mysterie. Er zijn nog veel vragen onbeantwoord, zegt Scarsbrook. ‘Voorheen waren we in conflict met deze honden en nu leven we ermee samen, dat is fascinerend.’
Al onze verhalen lezen? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
