Extreme hitte is meer dan een ongemak tijdens warme zomerdagen. Wereldwijd overlijden jaarlijks duizenden mensen aan hittegerelateerde aandoeningen, en door klimaatverandering komen hittegolven steeds vaker voor. Toch vertelt de temperatuur niet het hele verhaal. Ook de luchtvochtigheid speelt een belangrijke rol. Samen bepalen ze de zogenoemde hitte-index, beter bekend als de gevoelstemperatuur.
Wat is de hitte-index?
De hitte-index combineert de temperatuur met de hoeveelheid waterdamp in de lucht. Daardoor geeft deze index een beter beeld van hoe warm het menselijk lichaam de omstandigheden daadwerkelijk ervaart.
Dat verschil kan aanzienlijk zijn. Een warme dag met een hoge luchtvochtigheid voelt vaak veel warmer dan dezelfde temperatuur in droge lucht. Meteoroloog Janessa Webb vergelijkt het verschil met een sauna en een stoombad. In beide gevallen is het warm, maar vochtige lucht voelt benauwder en zwaarder aan.
Dat komt doordat ons lichaam zichzelf afkoelt door te zweten. Wanneer de lucht veel vocht bevat, verdampt zweet minder snel. Daardoor raakt het lichaam zijn warmte minder efficiënt kwijt en stijgt het risico op oververhitting.
Volgens spoedeisendehulparts Kregg Laundon kunnen de gevolgen variëren van uitdroging en spierkrampen tot hitte-uitputting en uiteindelijk zelfs een hitteberoerte.
Een formule uit de jaren zeventig
De huidige hitte-index is grotendeels gebaseerd op werk van natuurkundige Robert Steadman uit 1979. Zijn model vormde de basis voor de berekeningen die meteorologische diensten nog steeds gebruiken om een gevoelstemperatuur te bepalen.
Volgens klimaatfysicus David Romps van de University of California, Berkeley (VS) werkt die methode in de meeste situaties goed. Toch heeft het model een belangrijke beperking.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Steadman ontwikkelde zijn berekeningen namelijk in een tijd waarin extreme hittegolven minder vaak voorkwamen dan tegenwoordig. Bovendien hield zijn model onvoldoende rekening met omstandigheden waarbij zweet van het lichaam afloopt in plaats van volledig te verdampen.
Daardoor wordt het steeds moeilijker om met de bestaande formule nauwkeurig te voorspellen hoe mensen extreme hitte ervaren. Berkeley-onderzoeker Yi-Chuan Lu en zijn collega's besloten daarom Steadmans werk opnieuw te bekijken. Zij ontwikkelden een aangepaste methode die ook werkt bij hogere temperaturen en een hogere luchtvochtigheid.
Voelt extreme hitte nog warmer aan?
Volgens Lu en Romps kan de huidige hitte-index de extreemste hittegolven soms onderschatten. Hun berekeningen suggereren dat de gevoelstemperatuur tijdens extreem warme en vochtige dagen aanzienlijk hoger kan uitvallen dan bestaande modellen aangeven.
De reden ligt volgens de onderzoekers in de manier waarop het menselijk lichaam reageert op hitte. Tot een bepaald punt kan het lichaam zichzelf nog afkoelen, maar zodra die grens wordt overschreden neemt het risico op gezondheidsproblemen snel toe.
‘Het menselijk lichaam kan goed omgaan met warmte, totdat het dat niet meer kan’, zegt Romps. ‘En wanneer dat punt wordt bereikt, kunnen de gevolgen snel ernstig worden.’
Meer dan één instrument om warmte te begrijpen
De Amerikaanse meteorologische dienst NOAA laat weten de nieuwe onderzoeksresultaten te bestuderen. Tegelijkertijd benadrukt de organisatie dat de hitte-index slechts één van meerdere instrumenten is om hitterisico's in kaart te brengen.
Naast de gevoelstemperatuur gebruiken meteorologen bijvoorbeeld ook andere indicatoren die rekening houden met zonnestraling, wind en de belasting van het menselijk lichaam.
Wat kun je doen tijdens extreme hitte?
Volgens experts zijn veel hittegerelateerde gezondheidsproblemen te voorkomen. Voldoende drinken blijft daarbij de belangrijkste maatregel.
Laundon adviseert om regelmatig water te drinken en daarnaast dranken met elektrolyten te gebruiken om verloren zouten aan te vullen. Ook helpt het om tijdens de warmste uren van de dag inspanning te beperken en regelmatig verkoeling op te zoeken in de schaduw of in gekoelde ruimtes.
Op welke alarmsignalen kun je letten?
Ouderen, jonge kinderen en mensen zonder toegang tot airconditioning lopen extra risico tijdens hittegolven. Daarom is het belangrijk om tijdens extreem warme dagen ook op kwetsbare mensen in de omgeving te letten.
Waarschuwingssignalen van hitte-uitputting zijn onder meer spierkrampen, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en kortademigheid. Een hitteberoerte is ernstiger en kan leiden tot verwardheid, bewusteloosheid of epileptische aanvallen.
Zie je iemand die mogelijk slachtoffer is van een hitteberoerte? Dan moet je onmiddellijk medische hulp inschakelen en proberen het lichaam zo snel mogelijk af te koelen. Want hoe nauwkeurig de hitte-index uiteindelijk ook wordt berekend, één boodschap verandert niet: wanneer temperatuur en luchtvochtigheid samen oplopen, kan hitte veel gevaarlijker zijn dan de thermometer doet vermoeden.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
