Voor deze aap betekent een grotere neus meer seks

Een onderzoek waaraan bijna twintig jaar is gewerkt, werpt nieuw licht op de evolutie van een bedreigde - en opvallende - primaat.

Gepubliceerd 23 feb. 2018 13:35 CET
Mannetjesneusapen (Nasalis larvatus) hebben opmerkelijk grote neuzen - een krachtig signaal voor het aantrekken van vrouwtjes ...
Mannetjesneusapen (Nasalis larvatus) hebben opmerkelijk grote neuzen - een krachtig signaal voor het aantrekken van vrouwtjes en het bepalen van de sociale status.
Foto van Ikki Matsuda, National Geographic Creative

Voor mensen gelden misschien andere criteria, maar voor de bedreigde neusapen van Borneo is het een voldongen feit: groter is beter. Onder deze primaten zijn het de mannetjes die het meest op Cyrano de Bergerac lijken die de beste kans hebben om als een Casanova te leven.

Het blijkt dat mannelijke neusapen met grote neuzen ook lichamelijk steviger zijn dan exemplaren met kleinere neuzen. Ze hebben ook grotere teelballen, tot wel drie centimeter groot, waardoor ze hun kansen op het verwekken van nakomelingen vergroten omdat ze ook meer sperma produceren en daarmee het sperma van minder vruchtbare mannetjes verdringen die met hetzelfde vrouwtje paren.

Een grotere neus verandert ook de baltsroep van een mannetje, en wel op een manier die zijn aantrekkelijke uiterlijk benadrukt. Hoe groter de neus van een neusaap, des te waarschijnlijker het is dat hij over een harem van meerdere vrouwtjes beschikt. Mannetjes met een verfijnder uiterlijk leven daarentegen vaker in groepjes van vrijgezellen.

De resultaten, die deze week in het tijdschrift Science Advances werden gepubliceerd, verklaren deels hoe de neusaap aan zijn opvallende neus is gekomen.

Ikki Matsuda, de primatoloog van de Chubu University die het onderzoek leidde en een beurs van National Geographic ontving, zegt dat deze studie naar de onderscheidende kenmerken van mannetjesapen uniek is vanwege de ongebruikelijk rijke verzameling van gegevens, waaronder lichaamsmaten, geluidsopnamen van baltsroepen en video’s van sociale gedragingen.

De bevindingen bieden ook een bijzonder kijkje in het leven van een primaat waarvan de populatie sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw is gehalveerd, vooral door habitatverlies.

“Het is zó’n interessante soort (...). Ik hoop echt dat iedereen zich gaat interesseren voor het feit dat hij wordt bedreigd,” zegt Hiroki Koda, een bioloog van de Universiteit van Kyoto en medeauteur van de studie die is gespecialiseerd in baltsroepen van primaten.

‘Prachtige gegevens’

De mannetjes en vrouwtjes van veel diersoorten zijn vaak opvallend verschillend in uiterlijk, en primaten zijn daarop geen uitzondering. Zo hebben mannelijke mandrils een felrood of felblauw gezicht, terwijl mannelijke gelada’s kunnen pronken met een knalrode borst. Deze spectaculaire kenmerken zijn statussymbolen waarmee andere mannetjes worden gewaarschuwd of vrouwtjes worden aangetrokken – of een combinatie van beide functies.

Onderzoekers hebben lange tijd gedacht dat de neus van de mannetjesneusaap eenzelfde rol speelde, maar niemand had die gedachte tot nu toe met harde bewijzen onderbouwd.

Van 2000 tot 2005 observeerden Matsuda en zijn collega’s neusapen in het wild langs de rivier de Kinabatangan op Borneo. Telkens wanneer Maleisische wildopzichters een mannetjesneusaap vingen om hem een halsband met GPS-zendertje om te doen, kreeg het team de gelegenheid het dier te wegen en de omvang van zijn teelballen te meten.

Vanaf 2014 gingen Koda en Matsuda nog verder, door het baltsgeroep van mannetjesneusapen in gevangenschap op te nemen. Koda bevestigde dat de luidste frequenties van de baltsroep veranderde door een grotere neus, en wel op een manier die het gewicht en de neusmaat van het mannetje benadrukte – waardoor vrouwtjes de aantrekkelijkheid van het mannetje dus ongezien konden beoordelen.

“Alles sluit op elkaar aan – ik ben erg blij, het zijn prachtige gegevens,” zegt Koda.­

Nieuwe inzichten opsnuiven

Ondanks de omvang van het project blijven er nog onopgeloste raadsels. Bijvoorbeeld de vraag hoe die grote neus eigenlijk is ontstaan.

Alan Dixson, een bioloog aan de Victoria University of Wellington die de publicatie van het nieuwe onderzoek beoordeelde, zegt dat de gegevens niet duidelijk maken hoe de grote neus van de neusaap gedurende de evolutie is ontstaan. De neus kan als ‘statusinsigne’ onder mannetjes hebben gefungeerd, of als uithangbord voor vrouwtjes.

Koda is het daarmee eens en zegt dat zijn collega’s van plan zijn om de uitwerking van verschillende neusmaten te testen, mogelijk door video’s van mannetjes met neuzen van verschillende grootte te laten zien aan vrouwtjes in gevangenschap.

Volgens Dixson kunnen sommige jonge neusapen wat betreft hun neusmaat laatbloeiers zijn, wat de resultaten zou verstoren. Mandrilmannetjes die al op vroege leeftijd een blauwtje lopen, ontwikkelen hun opvallende gezichtskleur pas later, als gevolg van hun lagere testosteronspiegel.

“Het is mogelijk dat mannetjesneusapen in groepjes vrijgezellen de groei van hun neus uitstellen en hun roep pas verlagen als ze meer kans hebben om een stel vrouwtjes aan zich te binden,” schreef hij in een e-mail.

Desondanks prijst Dixson het onderzoek vanwege de fascinerende resultaten, iets waarvoor niemand zijn neus mag ophalen.

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Dieren
Wolven die met mensen speelden waarschijnlijk voorouder van moderne hond
Dieren
Grote groep manta’s pal voor stranden van Florida gespot
Dieren
Sociale ratten geven wetenschap inzicht in menselijke sociopathie
Dieren
Tien nieuwe vogelsoorten op ‘vergeten’ eilandjes ontdekt
Dieren
Kijk hoe dolfijnen met vissen smijten om ze te vangen

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.