Dieren

Wetenschappers doen alles om deze aandoenlijke papegaai te redden

De laatste 147 exemplaren van de kakapo lopen in het wild rond – lopen, want deze papegaaiachtige kan niet vliegen. Wetenschappers gebruiken nu fitness-trackers en drones met sperma aan boord om de vogels te helpen bij hun voortplanting.Friday, March 8, 2019

Door Sarah Feldberg
Een vrouwtjeskakapo waakt over haar kuiken op Whenua Hou (Codfish Island), voor de kust van Nieuw-Zeeland. Deze vreemde nachtvogels zijn papegaaiachtigen en kunnen niet vliegen. Er leven nog maar 147 volwassen exemplaren in het wild.

In een hutje op het afgelegen Whenua Hou (Codfish Island), voor de kust van het Nieuw-Zeelandse Zuidereiland, hangt op de deur van de koelkast een met de hand geschreven tabelletje waarin de toekomst van een diersoort wordt samengevat.

De soort in kwestie is de kakapo, een vreemde papegaaiachtige die niet kan vliegen en inheems is in Nieuw-Zeeland. In de tabel zijn alle broedende kakapovrouwtjes op de planeet – vijftig exemplaren, met namen als Pearl, Marama en Hoki – en de status van hun eieren aangegeven: smileys voor bevruchte eieren, strakke gezichtjes voor onbevruchte eieren, vleugels en pootjes voor eieren die zijn uitgekomen en x’jes voor kuikens die zijn gestorven.

In de hoop op meer smileys en vleugeltjes, en minder x’jes, is een team van wetenschappers, parkopzieners en vrijwilligers nu dag en nacht in touw tijdens het broedseizoen. Daarbij maken ze gebruik van fitness-trackers, ‘slimme eieren’ die door een 3D-printer zijn gecreëerd en een drone met sperma aan boord (en met de bijnaam ‘Cloaca-koerier’) om een recordjaar voor de voortplanting van deze papegaaien om te toveren in een ware mijlpaal voor het herstel van de kakapo-populatie en het definitief redden van de soort.

Vreemde vogel

De kakapo is een raar verschijnsel: het is de enige nachtelijke papegaai die niet kan vliegen en een waggelende vogel die nooit van de grond komt, een gewicht van vier kilo kan bereiken en de gewoonte heeft zich onbeweeglijk stil te houden als hij met roofdieren wordt geconfronteerd. Het dier is door zijn gevlekte, groene verenkleed goed gecamoufleerd in het bos, en zijn brede snavel geeft de vogel een wat komische gelaatsuitdrukking, die het midden houdt tussen die van een uil en een figuur uit The Muppets.

Ondanks intense maatregelen voor hun behoud is het zeer moeilijk om de kakapo-populatie te herstellen, aangezien de vogels maar om de paar jaar broeden. En als ze dat doen, is ruim de helft van de eieren onvruchtbaar.

 

Sirocco, een kakapo die in gevangenschap is opgegroeid en de officiële ‘woordvoerder’ voor het Nieuw-Zeelandse reddingsproject is geworden, heeft meer dan 200.000 volgers op Facebook. Zijn mislukte poging om te paren met het hoofd van een zoöloog werd de inspiratie voor een  party parrot, de swingende, felkleurige papegaai-emoji die werd gecreëerd door Redditors en de dierenredactie van National Geographic.

“Het zijn ongelooflijk charismatische vogels,” zegt Andrew Digby, wetenschappelijk adviseur van het Kakapo Recovery Program van het Nieuw-Zeelandse ministerie van Natuurbehoud. “Het is moeilijk om niet dol op ze te zijn.”

Ooit was de kakapo in heel Nieuw-Zeeland een wijdverbreide soort, maar de vleugellamme vogels, hun kuikens en hun eieren werden in groten getale verorberd door ratten, katten en hermelijnen die op schepen naar de eilanden waren meegevoerd. De 147 nog in het wild levende volwassen exemplaren van nu zijn allemaal overgebracht naar drie eilandjes voor de kust waarop geen roofdieren voorkomen. Dat geringe aantal is al een hele prestatie, want halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw liepen er nog maar 51 kakapo’s in het wild rond.

Alle kakapo’s zijn overgebracht naar drie eilandjes voor de kust van Nieuw-Zeeland, waar geen roofdieren voorkomen. Maar omdat het broedseizoen van 2019 alle records heeft gebroken, hebben de vogels mogelijk snel meer ruimte nodig.

Het herstel van de populatie is een lastige taak. De kakapo broedt maar éénmaal in de twee tot vier jaar, wanneer de rimu, een Nieuw-Zeelandse conifeer, een grote hoeveelheid vruchten produceert. En zelfs als de kakapo broedt, blijkt minder dan de helft van de eieren vruchtbaar, waarschijnlijk als gevolg van inteelt. In 2016 werden 122 eieren gelegd, maar ze brachten slechts 34 kuikens voort.

“Het is frustrerend en teleurstellend en heel spannend,” zegt zoöloge, schrijfster en kakapo-expert Alison Ballance over het dramatische broedseizoen waarvan zij in de podcast Kakapo Files verslag heeft gedaan op Radio New Zealand (RNZ).

Tot eind december 2018 zijn er 218 eieren gelegd en 52 kuikens levend geboren – een spectaculair goed jaar. “Het is zeker een recordjaar in het moderne tijdperk wat betreft het broedseizoen van de kakapo,” zegt Digby. “We hebben nog nooit zo’n geslaagd jaar gehad.”

High-tech middeltjes

Om het aantal eieren dat uiteindelijk uitgroeit tot groenvleugelige Muppets duidelijk te verhogen, neemt het Kakapo Recovery Program nu zijn toevlucht tot nieuwe technologieën.

“Het is behoorlijk experimenteel,” zegt Digby. “Het is enigszins grensverleggend wat betreft de mogelijkheden van de werkzaamheden voor het behoud.”

Kern van de campagne van dit jaar zijn de slimme fitness-trackers die door alle vogels worden gedragen en als een rugzakje om de vleugels van de dieren zijn bevestigd. Zelfs zonder parkopzieners die de bossen afspeuren, kan het systeem aangeven welke kakapo heeft gepaard, en met wie en hoe actief. Sensoren aan de buitenkant van elk nest sturen een signaal door wanneer vrouwtjes het nest betreden en verlaten. Vruchtbare eieren worden uit de nesten gehaald en in een speciale ruimte op elk eiland uitgebroed, terwijl de vrouwtjes broeden op ‘slimme eieren’ uit de 3D-printer die geluidjes maken om de moeders op de terugkeer van hun pluizige kroost voor te bereiden. Sommige kuikens worden in gevangenschap grootgebracht om de vrouwtjes ertoe aan te zetten in dit seizoen nogmaals te paren.

In een ander project werd onlangs de genetische blauwdruk van alle kakapo’s gesequentieerd, zodat Digby kunstmatige inseminaties kan uitvoeren met sperma dat bij genetisch krachtige mannetjes is afgenomen. Het sperma wordt door middel van een drone – met de passende bijnaam ‘Cloaca-koerier’ – naar de wachtende vrouwtjes gebracht. (De cloaca is de holte waarin het voortplantings- en spijsverteringskanaal en de urinewegen van de papegaai uitmonden.)

’s Nachts kamperen medewerkers in de buurt van de nesten om de eieren permanent in de gaten te houden, nesten te herstellen en kwetsbare kuikens te inspecteren. “We werken momenteel dag en nacht,” zegt Digby. “Nu we maar 147 volwassen exemplaren hebben, moéten we wel zo’n intensive care-fase toepassen. We kunnen het ons niet veroorloven nog meer kakapo’s kwijt te raken en we moeten zoveel mogelijk kakapo’s produceren.”

Grote moeite

Het is een monumentale inspanning, en dat voor het redden van een vogel waarvan de meeste mensen misschien nog nooit van hebben gehoord.

“Als we zouden stoppen met het behoud van de kakapo, zouden we drie of vier andere soorten kunnen redden die minder werk zouden vereisen,” zegt Digby. Maar deze vogels inspireren mensen die zich anders misschien niet voor natuurbehoud zouden interesseren. “We hebben kinderen ergens in de VS die geen verjaardagscadeautjes willen, maar in plaats daarvan vragen dat er geld wordt gestort voor het behoud van de kakapo. En die kinderen hebben in hun hele leven waarschijnlijk nog nooit een kakapo gezien.”

Op de Facebook-pagina van het Kakapo Recovery Program wachten 53.000 volgers gespannen op updates van de tabel op de deur van de koelkast. En volgens Alison Ballance is haar podcast een van de meest beluisterde shows op RNZ.

Volgens Tāne Davis, die binnen het Kakapo Recovery Program de Māori-stam Ngāi Tahu vertegenwoordigt, waren de vogels ooit een zeer belangrijke natuurlijke hulpbron voor zijn voorouders. Op de dieren werd gejaagd vanwege hun vlees, veren en huid. “Ze hebben een zeer grote betekenis voor de iwi[stam],” zegt hij. “We koesteren deze dieren omdat we respecteren wat deze taonga-soorten [bijzondere soorten] ons hebben gegeven.”

Ook zonder traditionele verwantschap zijn mensen helemaal weg van de kakapo. “Ze weten je gewoon te raken,” zegt Jonni Walker, een specialist in visuele dataverwerking die meer over de vogels te weten kwam toen hij naar interessante datasets zocht. “Je hebt het gevoel dat ze allemaal verschillende karakters en elk hun eigen persoonlijkheid hebben.”

Ballance schrijft de grote aandacht voor de kakapo’s toe aan hun bijzondere evolutionaire geschiedenis en aan het feit dat wij duidelijk verantwoordelijk zijn voor het voortbestaan van de soort. “Omdat het de mens is die de kakapo in deze moeilijke situatie heeft gebracht, voelen we een sterke morele verplichting om hem weer terug te krijgen.”

Dit ongekend succesvolle broedseizoen kan daartoe een stap in de juiste richting zijn.

“Ons uiteindelijke doel is om de kakapo weer op het vasteland van Nieuw-Zeeland te introduceren,” zegt Digby. “Een paar jaar geleden zou dat nog vergezocht hebben geklonken, als iets dat misschien over driehonderd jaar gebeurt. Maar ik denk dat het gezien onze huidige inspanningen niet zo’n onhaalbare droom meer is.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

LEES VERDER

Deze vogel lokt vrouwtjes met zijn drumsolo

De <strong><em>Fregata magnificens probeert concurrenten af te troeven met zijn omvangrijke borstpartij, die hij kan opblazen en waar hij vervolgens op kan drummen.</em></strong>
Jaar van de vogel

Papegaaien maken elkaar aan het lachen en ander vogelnieuws

Vogels bouwen eenvoudigere nesten, plus een succesverhaal uit het Jaar van de vogel.
Lees meer