Hoe kunnen we gorilla’s beschermen tegen ebola?

Als de ziekte zich onder bedreigde oostelijke gorilla’s verspreidt, kan dit desastreuze gevolgen hebben voor hun voortbestaan.vrijdag 22 november 2019

Ebola is een van de vele dreigingen waarmee gorilla’s in de regio worden geconfronteerd. Berggorilla’s en Grauergorilla’s zijn ondersoorten van de oostelijke gorilla. Volgens de International Union for the Conservation of Nature bedragen hun aantallen respectievelijk duizend en 3800 dieren. Het verlies van habitat heeft een zware tol geëist. De bossen waarin ze leven, verdwijnen door landbouw, illegale mijnbouw en vernietiging van bos voor de productie van houtskool. Gorilla’s raken vaak verstrikt in vallen die bedoeld zijn om andere dieren te vangen voor bushmeat. Klimaatverandering vormt ook een bedreiging. Hoewel gorilla’s zich aanpassen en vanwege de warmere temperaturen naar hoger gelegen delen verhuizen, zijn de bossen daar minder dicht bezaaid.

Nauwlettend toezicht

In een e-mail schrijft Bond dat de gorilla’s in de nationale parken Virunga en Kahuzi-Biega door dierenartsen worden gecontroleerd op ziekteverschijnselen. Ongeveer zestig procent van de berggorilla’s in het wild is gewend aan de aanwezigheid van mensen, doordat ze regelmatig natuurbeschermers, toeristen en onderzoekers zien. Hierdoor zijn ze gemakkelijker te volgen.

“Elke afwijking wordt genoteerd,” schrijft ze. Ze voegt eraan toe dat zichtbaar letsel, kreupelheid, moeite met ademhalen, hoesten, oog- of neusafscheiding, diarree, lusteloosheid en niet eten allemaal ziektesymptomen kunnen zijn bij gorilla’s.

Als een gorilla ziekteverschijnselen vertoont, melden de Gorilla Doctors dit volgens Bond onmiddellijk bij de parkleiding. Samen kunnen ze dan beslissen of er moet worden ingegrepen. Een woordvoerder van nationaal park Virunga legt in een e-mail uit dat de gorillafamilie zou worden geïsoleerd en continue onder zorg en toezicht van dierenartsen zou komen te staan. Om het personeel te beschermen, mag dit alleen worden uitgevoerd door medewerkers die tegen het virus zijn ingeënt.

Gorilla’s met een hoger risico

Vanwege het nauwlettende toezicht zal een uitbraak onder deze dieren sneller worden opgemerkt dan een uitbraak onder wilde populaties die niet aan mensen zijn gewend. Het feit dat deze gorilla’s niet bang zijn voor mensen, zorgt er echter voor dat ze meer risico lopen op blootstelling aan het virus doordat ze in direct contact komen met lichaamsvloeistoffen.

Gorilla Doctors en parkambtenaren hebben alles in het werk gesteld om bosarbeiders en hun gezinnen op de hoogte te stellen van de wijze waarop zoönosen worden overgedragen. Dat wil zeggen hoe infectieziekten van mens op dier, en andersom, worden overgebracht. De hygiënemaatregelen waren al streng, omdat gorilla’s allerlei ziekten kunnen krijgen van mensen. Nu zijn ze volgens een woordvoerder van Virunga verscherpt en gelden er beperkingen voor personeel dat naar en door gebieden reist waarin gevallen van ebola zijn gemeld.

Een andere manier waarop de ziekte zich in een gorillapopulatie kan verspreiden, is door rouw.Dat geldt ook voor mensen. Hoewel wetenschappers niet met zekerheid kunnen stellen dat gorilla’s echt om hun doden rouwen, lijkt het gedrag dat sommige gorilla’s vertonen dit wel uit te wijzen. Gorilla’s raken de lichamen van andere gorilla’s aan, verzorgen deze en likken ze zelfs.

Volgens Fabian Leendertz, een vermaard expert op het gebied van ziekten bij primaten en hoofd van het Leendertz Lab in Berlijn, kan de menselijke dynamiek er bij deze uitbraak toe leiden dat een overdracht tussen de soorten plaatsvindt. Vanwege het wantrouwen naar de gezondheidsautoriteiten toe is het risico dat besmette mensen zich verstoppen in gebieden met veel inwoners volgens hem groot.

De sociale structuur van gorilla’s draait om de zilverrug, het alfamannetje. Als hij ziek wordt of komt te overlijden, gaan de vrouwtjes op zoek naar nieuwe metgezellen. Hierdoor kunnen ze zelf ook de ziekte overbrengen.

Kunnen vaccins helpen?

Walsh is van mening dat proactieve vaccinatie een van de beste manieren is om gorilla’s te beschermen tegen ebola. Hij heeft hiertoe al herhaaldelijk opgeroepen. Hij zegt dat ebola een bedreiging vormt voor het voortbestaan van gorillapopulaties. Dat geldt ook voor vaker voorkomende luchtwegaandoeningen, waarvoor primaten zeer vatbaar zijn.

Walsh: “De indruk bestaat dat vaccinatie gevaarlijk, duur en technisch onmogelijk is. Dat is onjuist.” Hij merkt op dat bijvoorbeeld miljoenen scharreldieren tegen rabiës zijn ingeënt en dat aan mensen gewende westelijke gorilla’s die tegen mazelen zijn ingeënt geen nadelige bijwerkingen vertonen. 

Hoewel proactieve vaccinatie volgens Leendertz niet voor alle gorillasoorten een praktische of realistische maatregel is, komt de berggorilla hiervoor volgens hem wel in aanmerking.

Leendertz: “Een groot deel [van de berggorillapopulatie] is aan mensen gewend. Dat betekent dat je ze kunt benaderen. Je zou ze eenvoudig met een pijltje met het ebolavaccin kunnen beschieten.” “Maar als de gorillapopulatie eenmaal met ebola is besmet, dan is het te laat. Het vaccin heeft tijd nodig om te activeren.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Ebola 101
Ebola is een zeldzame, maar extreem gevaarlijke ziekte. Ontdek hoeveel stammen er van het ebolavirus zijn, hoe het ebolavirus zijn gastheer aanvalt en welke symptomen de ziekte veroorzaakt.

lees verder

Waarom lukt het wetenschappers niet om ebola uit te bannen?

Alle geneesmiddelen, behandelplannen en inspanningen van deskundigen om het mysterie te ontrafelen ten spijt, is het ebolavirus ruim veertig jaar na de ontdekking nog steeds niet bestreden.
Video
2:46

Ebola 101

Ebola is een zeldzame, maar extreem gevaarlijke ziekte. Ontdek hoeveel stammen er van het ebolavirus zijn, hoe het ebolavirus zijn gastheer aanvalt en welke symptomen de ziekte veroorzaakt.

Wat is het ebolavirus – en is er een remedie?

Het ebolavirus veroorzaakt een ziekte waaraan negentig procent van de patiënten overlijdt, maar een veelbelovend vaccin kan bescherming bieden.
Lees meer