Tien nieuwe vogelsoorten op ‘vergeten’ eilandjes ontdekt

Een expeditie naar drie amper onderzochte eilandjes in Indonesië heeft tot de vondst van een recordaantal nieuwe soorten en ondersoorten van zangvogels geleid.maandag 13 januari 2020

Met hun schitterend gekleurde verenkleed en luide roep zijn overdag actieve vogels vaak gemakkelijk te spotten en te identificeren. In de afgelopen twintig jaar zijn er elk jaar gemiddeld zes nieuwe vogelsoorten in de wereld beschreven.

Maar 2020 is nu al anders, want wetenschappers hebben bekendgemaakt dat op drie Indonesische eilandjes ten oosten van Sulawesi maar liefst tien onbekende vogelsoorten zijn ontdekt.

De bijzondere vondsten werden in een periode van zes weken in 2013 en 2014 gedaan, op de bergachtige eilandjes Taliabu, Peleng en Batudaka, plekken waarvan wetenschappers al vermoedden dat ze onbekende vogelsoorten zouden herbergen, zegt onderzoeksleider Frank Rheindt, ornitholoog aan de National University of Singapore. Een van de redenen waarom de eilandjes amper waren onderzocht, was het feit dat negentiende-eeuwse onderzoekers als de Britse naturalist Alfred Russel Wallace maar weinig tijd op deze plekken hadden doorgebracht.

“Ook waren we erop gebrand om eilandjes te bezoeken die door diepzee worden omringd. Omdat ze in de ijstijden nooit met andere landmassa’s verbonden zijn geweest, zijn het zeer veelbelovende plekken om soorten te ontdekken die nergens anders voorkomen,” zegt Rheindt, wiens studie deze week in het tijdschrift Science verschijnt.

Veel tropische bosvogels mijden open plekken, zodat “een stuk oceaan of zelfs een snelweg kan verhinderen dat ze zich van het ene bosgebied naar het andere verplaatsen,” zegt hij. De weinige vogels die bij toeval op afgelegen eilandjes belanden, bijvoorbeeld omdat ze door een storm naar open zee zijn geblazen, kunnen uiteindelijk nieuwe soorten vormen.

Twee van de pas ontdekte dieren zijn boszangers uit een groep kleine, insectenetende zangvogels die alleen in de Oude Wereld voorkomen. Andere nieuwe soorten zijn de Taliabu-honingeter, die zich voedt met een breed scala van nectar- en vruchtensoorten, en de Peleng-waaierstaart, een vogeltje dat zijn naam eer aandoet door zijn staartveren als een waaier uit te spreiden als het verstoord is of zich bedreigd voelt.

Veldbioloog Mochamad Indrawan van de Universitas Indonesia was de eerste die een Peleng-waaierstaart ving en beschreef, maar hij was niet bij de nieuwe studie betrokken. “Ik verwelkom de beschrijving van deze nieuwe soorten zeer,” zegt Indrawan, die al dertig jaar met de bewoners van de eilandjes samenwerkt om hun bossen te beschermen. “Ze zijn daarin heel succesvol. Maar we leven in een tijdperk van uitsterving, een tijd van klimaatverandering, dus ik hoop dat we méér kunnen doen dan het beschermen van deze vogels.”

Een ander liedje

Tijdens de expeditie maakten Rheindt en zijn collega’s gebruik van een beproefde aanwijzing om vogels op te sporen: hun gezang. De onderzoekers hoorden sommige vogels al dagen voordat ze de diertjes eindelijk spotten.

De eerste keer dat Rheindt en zijn team de bergen van Taliabu verkenden, kregen ze te maken met zware regenval en overwogen ze om de expeditie af te breken. “Maar toen hoorde ik het kenmerkende getsjirp, als van een insect, van een struikzanger, maar dan van een type dat ik nog nooit had gehoord,” herinnert hij zich. 

De onderzoekers zouden nog enkele beklimmingen nodig hebben om eindelijk het piepkleine bruine vogeltje te spotten dat nu de naam Taliabu-struikzanger heeft gekregen. Het team ving exemplaren van diverse nieuwe soorten en onderzochten het uiterlijk en de anatomie van de vogeltjes nauwgezet in het laboratorium. Ook het DNA en de roep van de vogels werden geanalyseerd, om vast te stellen of de dieren wel genoeg van elkaar verschilden om als aparte soorten of ondersoorten beschouwd te kunnen worden.

Geen uitweg

Omdat al deze zangvogels waarschijnlijk uitsluitend op deze eilandjes voorkomen, zijn ze kwetsbaar voor uitsterving, vooral door bosbranden en ontbossing, twee fenomenen waar de eilanden volgens de auteurs onder hebben te lijden.

Rheindt is vooral bezorgd over het lot van de struikzanger. “We hebben dat vogeltje alleen hoog in de bergen gevonden, op een klein stukje met dwergvegetatie in een gebied dat geregeld door bosbranden wordt getroffen. Als de temperaturen hoger worden en de droogte toeneemt, zal ook het risico van bosbranden stijgen. En dit vogeltje heeft geen hoger gebied meer om naar uit te wijken.” 

Volgens Dewi Prawiradilaga, biologe aan het Indonesische Instituut voor Wetenschappen en medeauteur van de nieuwe studie, “moeten we optimistisch zijn over het feit dat de publicatie van onze bevindingen zal helpen om de vogels en hun habitat veilig te stellen.” Ze hoopt dan ook dat de Indonesische regering zal overwegen om de pas ontdekte soorten en ondersoorten op de lijst van beschermde diersoorten te plaatsen.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees verder

Dit is waarschijnlijk de meest luidruchtige vogel op aarde

Het gekrijs waarmee witte-klokvogelmannetjes vrouwtjes lokken, evenaart volgens een recente studie het geluid van een rockconcert.

Deze schuwe paradijsvogel schittert in paartijd

De zwartkapsaterhoen is zeldzaam, schuw en moeilijk te vangen. Hoe opvallend ze ook zijn, je ziet ze bijna nooit. In India, waar er nog zo’n 3300 in het wild leven, wordt hij jujurana genoemd: koning der vogels. 
9:29

Bekijk waarom natuurbeschermers hun best doen voor deze kleurrijke 'koning der vogels'

National Geographic Grantee Munmun Dhalaria maakte een korte film over haar zoektocht naar de zwartkapsaterhoen, die eindigde met een van de langste waarnemingen van een wilde jujurana die ooit werd vastgelegd.
Lees meer