Zeebioloog zwemt naast Russische ‘spionagewalvis’

“Wat me het meest ontroerde, waren zijn vriendelijke aard - en zijn eenzaamheid,” zegt Audun Rikardsen.

Wednesday, May 13, 2020,
Door Audun Rikardsen
Foto's Van Audun Rikardsen
Deze vriendelijke en duidelijk aan mensen gewende witte dolfijn dook op voor de noordkust van Noorwegen ...

Deze vriendelijke en duidelijk aan mensen gewende witte dolfijn dook op voor de noordkust van Noorwegen en zwom toen naar een havenstadje, waar hij onder grote interesse van inwoners en toeristen dagelijks werd gevoerd.

Foto van AUDUN RIKARDSEN

Eind april 2019 werd ik gebeld door een visser die ik ken, Joar Hesten. Hij vertelde me dat er voor de uiterste noordkust van Noorwegen een witte dolfijn rond zijn boot zwom. Het dier leek in een robuust tuig te zijn gegespt, en Hesten wist niet wat hij ermee aan moest. Witte dolfijnen leven doorgaans in troepen in de ijzige en noordelijker wateren van het Noordpoolgebied en komen zelden in de buurt van de Noorse kust. Als zeebioloog wist ik dat het tuig zo snel mogelijk verwijderd moest worden. Maar ik had geen idee hoe raadselachtig dit geval zou blijken te zijn.

We namen contact op met het Noorse Visserijdirectoraat. Toen inspecteur Jørgen Ree Wiig en zijn bemanning naast de vissersboot aanlegden, zocht het drieënhalve meter lange mannetje meteen contact met het schip. Het was duidelijk dat het dier door mensen was afgericht.

Het raadsel werd nog groter toen Hesten het water in ging om het tuig te verwijderen. Aan het geval waren een houder voor een camera en gespen bevestigd, met daarop de Engelse woorden ‘Equipment St. Petersburg’. Het tuig leek in geen enkel opzicht op de gordels die wetenschappers gebruiken om walvissen te volgen.

De reddingswerkers en ik vroegen ons af of de dolfijn misschien door het Russische leger was getraind. In de media werd die mogelijkheid breed uitgemeten, waardoor het dier al snel als de ‘Russische spionagedolfijn’ werd aangeduid. Een nieuwsorganisatie gaf het dier de naam Hvaldimir, een speelse verwijzing naar hval, het Noorse woord voor ‘walvis’, en de voornaam van de Russische president Vladimir Poetin. (Lees meer over walvisachtigen die door legers worden ingezet.)

Een week na de ontdekking van Hvaldimir volgde de witte dolfijn een zeilboot naar de haven van Hammerfest, zo’n veertig kilometer van de plek waar hij voor het eerst was gespot. Daar fotografeerde ik hem begin mei 2019. Ik was naar Hammerfest afgereisd om te bepalen hoe het dier er fysiek aan toe was. Hij was mager, want hij at niet uit zichzelf en leek in het wild niet te kunnen overleven. Later besloten de autoriteiten om het dier te voeren en werden zijn dagelijkse maaltijden een echte toeristische attractie in Hammerfest.

Hvaldimir werd zó populair in Hammerfest dat de gemeente bordjes moest plaatsen waarop regels voor de omgang met het dier stonden aangegeven.

Foto van AUDUN RIKARDSEN

Maar toen ik met mijn snorkel in het water gleed om Hvaldimir eens goed te onderzoeken, werd ik vooral geroerd door zijn vriendelijke aard – en zijn eenzaamheid. In de tijd dat we samen op zwommen, trok Hvaldimir een van mijn zwemvliezen van mijn voet, die naar de diepte zonk. Onder water slaakte ik een kreet, waarna hij de diepte in dook, de flipper achterna. Een paar minuten later keerde hij terug en bood me het zwemvlies aan, die hij op zijn snuit liet balanceren. Zijn voormalige trainers, wie dat ook zijn geweest, hebben hem goed afgericht.

Fotograaf Audun Rikardsen slaagde erin dit onderwaterportret van Hvaldimir in Hammerfest te nemen toen hij van de kade wegzwom en door de witte dolfijn werd gevolgd.

Foto van AUDUN RIKARDSEN

Het trainen van een witte dolfijn is een dure en tijdrovende onderneming, maar niemand eiste het dier op. De Noorse Politieveiligheidsdienst nam de zaak in onderzoek en een Duitse journalist maakte gebruik van crowdsourcing om het logo van het tuig te herleiden, naar een fabrikant van outdoor-uitrusting in Sint-Petersburg. Uit betrouwbare bron vernam ik dat Hvaldimir inderdaad was ontsnapt uit een trainingsprogramma van de Russische marine in Moermansk. De bron onthulde niet voor welke taken de witte dolfijn was opgeleid.

In juni vertrok Hvaldimir uit Hammerfest, in een veel betere conditie dan waarin hij was aangetroffen. Sindsdien zwemt hij langs de noordkust van Noorwegen en is klaarblijkelijk in staat om zichzelf te voeden. Gedurende de lange poolnacht bezocht hij fjorden waar hij vissersboten en toeristische boten voor het spotten van walvissen benaderde. In deze wateren patrouilleren honderden orka’s, die ook op witte dolfijnen jagen.

Veel mensen hebben een mening over wat er met Hvaldimir moet gebeuren. Moeten we het eenzame dier in een dolfinarium plaatsen, naar een geschikte habitat voor witte dolfijnen overbrengen of gewoon aan zijn lot overlaten? Tot nu toe lijkt hij zich prima in zijn eentje te redden.

Audun Rikardsen is natuurfotograaf en professor in de zoetwater- en zeebiologie aan de Universiteit van Tromsø. Eerder beschreef hij hoe hij zijn fototoestel kwijtraakte tijdens een ontmoeting met een ijsbeer.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

lees verder

Militaire walvissen en dolfijnen: wat doen ze en wie gebruikt ze?

Hoe geavanceerd de technologie ook is, zeezoogdieren zijn niet te verslaan in het opsporen van objecten in het water.

Kijk wat er gebeurt als een ijsbeer een camera vindt

Fotograaf Ausun Rikardsen plaatste een cameraval naast een ademgat in het poolijs en hoopte zo de perfecte foto van een zeehond te maken. Toen meldde zich een nieuwsgierige ijsbeer…

Vrijlating walvissen uit beruchte Russische ‘walvisgevangenis’ voltooid

Na bijna vijf maanden zijn de autoriteiten erin geslaagd de 97 witte dolfijnen en orka’s vrij te laten.
Lees meer