Bekijk de glow-in-the-dark-wereld in zee tijdens een nachtelijke fluorduiksessie

Dit soort duiken leveren kennis op over de oceanen en dragen bij aan de bescherming ervan. Dit is waarom (en waar) je met zo’n expeditie mee zou kunnen gaan.

Door Stephanie Vermillion
Gepubliceerd 6 sep. 2022 18:28 CEST
Biofluorescent shark

Een kettingkathaai, een van de tweehonderd soorten zeedieren waarbij biofluorescentie werd waargenomen, gloeit op in neon-groen tijdens een fluorduik bij de kust van Californië. Door dit soort surrealistische duikervaringen komen wetenschappers meer te weten over het leven in zee en kunnen ze dit ook beter beschermen – en nu kunnen ook reizigers dit ervaren.

Foto door David Gruber

Van peddeltochtjes over oplichtend water tot festivals voor fonkelende vuurvliegjes, natuurliefhebbers reizen de hele wereld over om voorbeelden van bioluminescentie te kunnen waarnemen. Maar dit opzienbarende fenomeen, dat meestal in de zomer voorkomt, is niet de enige spectaculaire lichtshow in het dierenrijk. 

Er zijn ook reizigers die de uitgestrekte maar vaak nog verborgen wereld van biofluorescentie in zee ontdekken. Hier lichten vissen op in knalgroene patronen, drijven koralen rond in neonkleuren en zou je stralend groene zeepaardjes zomaar kunnen aanzien voor buitenaardse wezens 

Hoe jij dat ook kunt ervaren? Door te gaan fluorduiken, een bezigheid die ooit was voorbehouden aan marien biologen. ‘Je waant je op een andere planeet,’ vertelt ervaren duiker Alisha Postma, een van de oprichters van het duikblog Dive Buddies 4 Life

Net als veel fenomenen in zee zou biofluorescentie net zo goed een buitenaards verschijnsel kunnen zijn: meer dan tachtig procent van de oceanen is nooit onderzocht. Volgens NASA weten we meer over het maanoppervlak dan over de bodem van onze eigen zeeën. En onze kennis over biofluorescentie in zee staat nog maar in de kinderschoenen. 

De wetenschap houdt zich nog maar zo’n jaar of tien bezig met dit verschijnsel, vertelt marien bioloog en National Geographic Explorer David Gruber. Hij was betrokken bij verschillende wetenschappelijke doorbraken op dit vlak, inclusief een onderzoek uit 2019 waaruit bleek dat dieren de lichteffecten creëren door middel van daarvoor nog onbekende moleculen. Ook werkte hij mee aan een onderzoek uit 2014 waarmee werd aangetoond dat biofluorescentie voorkomt bij meer dan tweehonderd vissoorten. Daarnaast ontdekte hij dat bepaalde haaien, en zelfs reptielen als zeeschildpadden, over glow-in-the-dark-talenten beschikken. Deze revolutionaire vondst werd uitgeroepen tot een van de twintig interessantste ontdekkingen uit de jaren tien volgens National Geographic

Gruber vertelt dat zelfs de meest bekende riffen en duiklocaties weer helemaal nieuw lijken tijdens fluorduiken of -snorkeltrips. ‘Mensen die denken dat ze alles in zee wel gezien hebben, worden totaal verrast,’ zegt hij. Naar zijn zeggen zijn dergelijke verkenningen meer dan alleen prachtig en kleurrijk. ‘Deze dieren delen hun geheim met ons’. Het is onze plicht om deze kennis te gebruiken om ze te beschermen, stelt hij. 

Wat is biofluorescentie? 

Op zich is ‘s nachts duiken niet moeilijk: ‘Je zet een duikbril met een geel scherm op en doet een UV-lamp aan. En dan plotseling zie je alles oplichten, met name in koraalriffen,’ aldus Gruber. Lastiger is het om uit te leggen waarom dat zo is. 

Op dezelfde manier als dieren de wereld anders horen dan wij — denk aan vleermuizen die meestal communiceren via frequenties die buiten ons gehoor liggen — zien ze de wereld ook anders. 

Deze drievinslijmvis ziet er in wit licht oranje uit. 

Foto door David Gruber

Maar bij blauw licht en met een geelfilter op de camera voor fluorescerende effecten, geeft deze een dieprode kleur te zien.

Foto door David Gruber

Bij biofluorescentie valt er blauw licht op een dier, dat vervolgens in een andere kleur wordt weerkaatst, vaak felle tinten groen, oranje of rood. Dit is anders dan bij bioluminescentie, waarbij dieren als kwallen of vuurvliegjes zelf licht creëren door middel van een chemische reactie. 

(Bekijk prachtige, oplichtende zeedieren.) 

De zee maakt dit verschijnsel extra complex. Mensen kunnen rood, groen en blauw waarnemen, maar onderwater is dat anders. Naarmate we dieper het water ingaan , wordt het licht in bepaalde golflengten van het zichtbare spectrum uitgefilterd. Op een diepte van zo’n zes meter zien we geen rood meer. Na zo'n dertig meter is bijna alles blauw of groen, tot je in de bathyale zone komt waar geen licht doordringt, op zo’n duizend meter diepte. 

Veel zeedieren die op grote diepte leven hebben ogen met een geelfilter, waardoor ze biofluorescentie bij andere vissen kunnen waarnemen. Mensen hebben echter speciale apparatuur als een duikbril met geelfilter en ultraviolette duiklichten nodig om deze wezens in al hun kleuren onderwater te zien oplichten. 

Bekijk deze verborgen wereld 

Fluorduiken klinkt misschien als iets voor een exotische expeditie, maar het wordt steeds vaker aangeboden in duikcentra over de hele wereld, vertelt Eric Albinsson van de internationale duikorganisatie Professional Association of Diving Instructors (PADI). Volgens hem kan het overal waar ‘tropische zeeën en gezond koraal’ zijn. In tegenstelling tot bioluminescentie, dat vooral in de zomer voorkomt, kunnen reizigers biofluorescentie het hele jaar door waarnemen. 

Zonder geelfilter dat het blauwe licht blokkeert, kunnen mensen de neonkleuren van dit koraal uit de Rode Zee niet zien.

Foto door David Gruber

Voor het maken van een fluorduik is alleen is het standaard PADI-certificaat verplicht. Wie echter een speciale cursus voor nachtduiken van PADI volgt, zorgt wel voor extra veiligheid in het donker. Het is op zijn minst aan te raden om eerst enkele nachtduiken te doen met gewone lampen (zowel voor je eigen veiligheid als ter bescherming van kwetsbare soorten). ‘Je wilt voorkomen dat je heen en weer stuitert en schade toebrengt aan de zeebodem,’ zegt Postma die verschillende fluorduiken heeft gedaan bij het Caribische eiland Bonaire. 

Het eiland staat bekend om zijn gezonde (maar wel steeds meer bedreigde) riffen en daarnaast als een hotspot voor fluorduiken. Volgens PADI wat het een van de eerste bestemmingen waar deze activiteit ook door amateurs kon worden gedaan. Lars Bosman van het Buddy Dive Resort op Bonaire vertelt dat duikers hierdoor dieren kunnen waarnemen die ze overdag over het hoofd zouden zien, zoals anemonen of vissen die zich in de zeebodem verstoppen. Uit een in Australië gehouden onderzoek bleek dat goed gecamoufleerde soorten in de oceaan zeventig keer vaker fluorescerend zijn dan beter zichtbare soorten. 

Marien bioloog David Gruber nam voor het eerst biofluorescentie bij vissen waar toen op foto’s die hij en zijn collega’s namen van biofluorescerend koraal een groene paling (vergelijkbaar met het dier op deze foto) te zien bleek.

Foto door David Gruber

In de afgelopen jaren werd het in onder meer Thailand en de Malediven mogelijk om deze kleurrijke ervaring te beleven zonder te duiken, via snorkelen. ‘Er zijn bij de Malediven riffen die ondiep liggen, zodat er bij fluorsnorkelen net zoveel te genieten valt als bij fluorduiken,’ vertelt eigenaar Ahmed Mujthaba van Mujavaz Scuba and Travels. Hij voegt daaraan toe dat de biofluorescerende kleuren beter te zien zijn wanneer je verder van lichtvervuiling bent. 

Eerst ontdekken, dan beschermen 

Of je nu voor het eerst gaat fluorsnorkelen of een doorgewinterde marien bioloog bent, je blijft hoogstwaarschijnlijk achter met nieuwe vragen over de zee. ‘Het is als een detectiveverhaal dat zich steeds verder verdiept,’ stelt Gruber. 

Gruber nam voor het eerst biofluorescentie bij vissen waar toen hij een neon-groene paling zag op foto’s voor zijn onderzoek naar biofluorescent koraal. In de afgelopen tien jaar hebben wetenschappers bewijzen van biofluorescentie waargenomen bij meer dan tweehonderd vissoorten, waaronder zeeschildpadden en twee soorten kathaaien. Maar gezien de beperkte hoeveelheid onderzoek die werd gedaan naar dit verschijnsel bij zeedieren, hebben wetenschappers op dit moment meer vragen dan antwoorden. Aannemelijk is dat biofluorescentie een rol speelt bij onder meer communicatie met soortgenoten, het vinden van een partner, het schuilen voor vijanden en de jacht op prooidieren. 

De liparis gibbus is de eerste vissoort uit het noordpoolgebied waarbij biofluorescentie werd waargenomen. Het visje heeft zowel neon-groene als neonrode kleuren, en is daarmee ook een zeldzaam voorbeeld van verschillende fluorescerende kleuren in één dier. 

Foto door David Gruber

(Deze haaien lichten onderwater op dankzij kleine ‘lichtzwaarden.’) 

Gruber en zijn team maken gebruik van camera’s die de ogen van biofluorescente zeedieren imiteren om een antwoord te vinden op deze vragen en meer te weten te komen over de invloed van licht. Zo kunnen de onderzoekers de wereld door de ogen van de vissen zien. Toen ze ontdekten dat kathaaien ook biofluorescent zijn, rustten ze een camera uit met speciale filters, om na te bootsen hoe het licht in de ogen van deze vissen invalt. Dit leverde twee belangrijke resultaten op: kathaaien kunnen het biofluorescente groene licht dat ze zelf uitstralen waarnemen, en ze hebben invloed op het contrast van hun fluorescente patronen. 

Dit soort onderzoek is niet alleen wetenschappelijk van belang, het zorgt ook voor betere methoden om de dieren te beschermen. Hoe meer we immers weten over het leven in zee, hoe beter we het kunnen beschermen. 

De National Geographic Society, die zich inzet om de wonderen van onze wereld over het voetlicht te brengen en te beschermen, financierde het werk van David Gruber. Lees verder over de steun die de Society geeft aan oceaanonderzoekers

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com.

 

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Reizen
Drie keer op zee: avontuurlijke verhalen van vrouwelijke reizigers
Geschiedenis en Cultuur
Zo zagen de Amerikaanse nationale parken er vroeger uit
Geschiedenis en Cultuur
De man die mensen als vissen leerde ademen
Dieren
Walvissen eten drie keer meer dan eerder werd gedacht
Reizen
Hoe kook je een piranha? Dit leerde Gordon Ramsay tijdens de opnames van Uncharted

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.