Het is nog even spannend of ook dit jaar voldoende jonge grutto’s het broedseizoen weten te overleven. Op dit moment eten gruttokuikens in Europese graslanden hun buikje rond aan insecten, maar nog deze zomer vliegen ze uit naar het zuiden. Wetenschappers hebben altijd gedacht dat die trektocht instinctief wordt afgelegd, maar die conclusie blijkt te voorbarig. En dat is hoopgevend.
Is de routekaart genetisch bepaald?
Bioloog Theunis Piersma opperde tien jaar geleden al dat de trektocht mogelijk een gevolg is van aangeleerd gedrag, niet genetisch is bepaald. ‘De meeste trekonderzoekers gingen ervan uit dat het bij de geboorte al vastligt waarheen een beestje zal vliegen. Dit is echter nooit goed onderzocht.’ Piersma hoopte een beurs binnen te halen om zijn onderzoek uit te voeren, maar slaagde daar niet in.
Alle wegen leiden naar Afrika
Dankzij de Spinozapremie en een anonieme donatie kwam het grutto-onderzoek alsnog van de grond. Verspreid over drie jaar brachten onderzoekers 120 grutto’s groot. Ze voorzagen de vogels van zendertjes en zetten er ieder jaar voor trektijd twintig uit in Friesland en twintig in Polen.
De grutto’s met Nederland als vertrekpunt volgden de bekende westelijke route naar Afrika, terwijl de grutto’s vanuit Polen via de Balkan veel oostelijker in Afrika terechtkwamen: ze hadden zich aangepast aan hun Poolse soortgenoten.
Waarom is het aanpassingsvermogen van de grutto goed nieuws?
De volgende stap is dat biologen vervolgonderzoek doen naar de trek van grutto’s: wat leren ze, hoe en van wie? De grutto gedijt onder heel specifieke omstandigheden. Dat de trekvogels in staat zijn om te leren en hun vliegroute aan te passen, biedt hoop voor de toekomst. Er wordt immers steeds vaker een beroep gedaan op het aanpassingsvermogen van de grutto.
Een voorbeeld hiervan is te vinden in Nationaal Park Doñana in Zuid-Spanje, een populaire rustplaats voor grutto’s die droog is komen te liggen door landbouwactiviteiten. Dat de grutto een snelle leerling is, vergroot de kans dat hij alternatieve plekken zal vinden om te pauzeren. ‘De grutto is niet onfeilbaar, maar dit is wel hoopgevend.’
