Dat orka’s in het noordelijke deel van de Stille Oceaan schadelijke chemicaliën opslaan in hun lichaam, is al twintig jaar bekend.

Een nieuwe studie toont nu aan dat orka’s in het noordwestelijke deel van de Atlantische Oceaan flink meer ‘vervuild’ zijn dan soortgenoten die meer oostwaarts leven. De reden, zo achterhaalde Anaïs Remili, ecoloog aan McGill University in Montreal, is hun dieet.

Blubbermonsters

Anaïs en haar team verzamelde tussen 2008 en 2022 blubbermonsters van orka’s van verschillende leeftijden, verspreid over de hele noordelijke regio van de Atlantische Oceaan – van Noorwegen tot aan Canada. Dit gebeurde vanaf een boot, door het afnemen van een biopt met een soort (pijnloze!) dartpijl, ofwel via reeds gestrande orka’s.

De monsters werden in het lab onderzocht op de aanwezigheid van zogeheten POP’s (Persistent Organic Pollutants): door de mens gemaakte stoffen die heel langzaam afbreken, ophopen in het lichaam en giftig zijn.

‘Deze chemicaliën hebben de nare eigenschap zich te binden aan vetweefsel, bij orka’s blubber genaamd,’ zegt Remili. ‘Ze verzwakken zo het immuunsysteem, ontwrichten de hormoonhuishouding, belemmeren de hersengroei en verstoren zelfs de voortplanting.’

Elke orkapopulatie zijn eigen dieet

De giftige stoffen hopen zich meer en meer op, naarmate ze hoger in de voedselketen komen. De orka’s die geen vissen maar ‘hogere’ zeezoogdieren eten, zijn dus sterker vervuild. ‘Hun hoge vetgehalte en positie bovenaan de voedselketen maakt orka’s tot de meest vervuilde dieren op aarde,’ aldus Remili.

In eerder onderzoek constateerde Remili dat het menu van orka’s in het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan voornamelijk bestaat uit haring. Orkapopulaties in het westelijke deel jagen juist overwegend op baleinwalvissen, bruinvissen, beloega’s, narwallen en zeehonden.

‘Juist in die laatste groep zien we orka’s met concentraties gif in hun blubber van meer dan negentig deeltjes per miljoen, terwijl we weten dat al bij de helft van deze hoeveelheid de voortplanting in het gedrang komt.’

Ook voor orka’s geldt: je bent wat je eet

‘Een overduidelijk gevalletje je bent wat je eet’, stelt Peter Ross, onderzoeker aan de Raincoast Conservation Foundation in Canada. ‘De top van de voedselketen, zo laten deze langlevende maar sterk vervuilde orka’s zien, is extreem kwetsbaar.’

Ross bracht in 2000 als eerste aan het licht dat orka’s giftige stoffen opslaan. Daarin speelt leeftijd volgens hem logischerwijs ook een cruciale rol: ‘Hoe ouder de orka, hoe meer de giftige stoffen zich ophopen in het blubber – en orka’s worden tot wel negentig jaar oud.’

Het slechte nieuws voor de jonkies? Ross: ‘Het zogen maakt kalfjes extra gevoelig voor giftige stoffen. Ze staan in feite zelfs een stapje hoger in de voedselketen dan hun moeder.’

Extra nagel aan de doodskist

‘Al met al moeten we deze nieuwe studie zien als een extra nagel aan de doodskist. Voor wie nog twijfelde: onze chemicaliën zijn funest voor de natuur,’ verzucht Ross. ‘De oceanen en alles wat daarin leeft, hebben zo hun grenzen. En wij mensen negeren die compleet.’

Voor wat betreft de toekomst van de orka’s zijn zulke chemicaliën overigens niet het enige probleem. Ook de toename van geluidsoverlast onderwater (door de mondiale scheepvaart) en de tanende beschikbaarheid van hoogwaardige voedselbronnen, baart wetenschappers zorgen.

‘Al deze door de mens veroorzaakte problemen kunnen orkapopulaties de kop gaan kosten,’ stelt oceaandeskundige Tanya Brown. Als voorbeeld noemt ze de nog slechts 73 levende visetende orka’s in het noordwesten van de Stille Oceaan: ‘Hun ondergang is op termijn praktisch onvermijdelijk.’

‘Orka’s zijn behalve majestueuze dieren ook extreem belangrijk voor onze planeet,’ besluit Remili. ‘Sterven ze uit, dan zullen onze ecosystemen compleet uit balans raken.’