Wanneer walvisonderzoekers in juli 2023 tijdens een routinetochtje varen voor de kust van Dominica, een onafhankelijke eilandstaat in de Caribische Zee, worden ze getuige van misschien wel het hoogtepunt in hun carrière: de ontroerende geboorte van een potviskalfje.

En dankzij alle hightech apparatuur aan boord is de bevalling niet alleen tot in detail vastgelegd, te zien op de video onderaan, maar zijn er evengoed bakken aan baanbrekende wetenschappelijke data verzameld.

‘Ik doe dit werk al twintig jaar,’ zegt Shane Gero, National Geographic Explorer en als bioloog actief voor CETI, een project dat zich inzet om de mysterieuze potvistaal te ontrafelen. ‘Maar dat deze dag ooit zou komen, had ik nooit durven dromen.’

Niet één, maar elf potvissen

Die bewuste dag volgen Gero en zijn team per boot, zoals zo vaak, met geavanceerde microfoons het typische, ondoorgrondelijke klikgeluid dat potvissen onder water maken. Ook sturen ze een drone de lucht in, in de hoop zo een potvis te kunnen spotten die zich aan het wateroppervlak laat zien om adem te halen – gewoonlijk een uurlijks terugkerend ritueel.

Maar in plaats van één enkele potvis, toont zich een groep van elf potvissen aan de oppervlakte. Op zichzelf al bijzonder: deze diepzeeduikers laten zich aan de waterspiegel maar zelden in groepen zien. En als potvissen dat al doen, dan betreft het een sociale, levendige aangelegenheid waarbij ze ronddollen en driftig bewegen met hun kaak en staart.

Deze elf lijken uiterst gecoördineerd in een soort rij te blijven zwemmen, met alle koppen dezelfde kant op. De microfoons registeren geen geklik meer; de potvissen zijn gestopt met ‘praten’. Gero: ‘Zulk gedrag zien we bij dolfijnen en walvissen vaker, wanneer er door andere roofdieren op ze wordt gejaagd. Door zich muisstil te houden, hopen ze een kans te maken.’

Een klein walviskopje

Tot ieders verbazing verschijnt er ineens een klein walviskopje aan het wateroppervlak. Tegelijkertijd barst een koor van levendig geklik los. De groep potvissen houdt het kalfje gezamenlijk bovenwater voor een eerste ademteug. Dat moet ook wel: de staart van de pasgeborene, cruciaal om te mee te kunnen zwemmen, zit nog opgevouwen van de zwangerschap.

‘Het hele lichaampje was nog totaal verslapt. En da’s ook niet gek: kraakbeen en spieren zijn vlak na de geboorte nog zwaar onderontwikkeld,’ aldus Gero. Ook het geslacht van het kalfje is nog onbekend. Maar omdat potvissen matrilineair leven, hoopt hij op een vrouwtje.

‘Maar bovenal ben ik blij dat de bevalling voorspoedig is verlopen. Minutenlang hielden we ons hart vast, simpelweg omdat we weinig weten van zo’n potvisbevalling. En toen kwam die verlossende eerste eigen ademhaling, gevolgd door ietwat onwennige zwembewegingen.’

Buitengewoon en kwetsbaar

Wereldwijd leven er naar schatting zo’n vijfhonderdduizend tot twee miljoen potvissen. Toch is de geboorte van een potviskalf iedere keer opnieuw een buitengewoon geschenk: met achttien maanden hebben potvissen een van de langste draagtijden van het dierenrijk. En gewoonlijk wordt er maar een kalf tegelijk geboren.

Niet voor niets geeft de International Union for Conservation of Nature (IUCN) potvissen de beschermingsstatus ‘kwetsbaar’. Voornamelijk vervuiling van onze oceanen en aanvaringen met grote zeeschepen vormen een risico voor deze walvissoort, die tot wel twintig meter lang en ruim vijftigduizend kilo zwaar worden kan.

Ontroerende beelden, baanbrekende data

‘Ontroerende beelden als deze helpen hopelijk de mensheid zich meer te bekommeren om deze bijzondere dieren,’ zegt Tom Mustill, zoöloog en auteur van How To Speak Whale. ‘En omdat de bevalling precies plaatsvond in een gebied waar de walvisonderzoekers van CETI al jaren werken, heeft de wetenschap nu baanbrekende data in handen.’

Gero beaamt dat. Hij en zijn team zijn dan ook hard bezig om de bevindingen van die onvergetelijke dag te publiceren in een wetenschappelijk vakblad. ‘Maar bovenal beklijft dankbaarheid. Meer dan ooit besef ik nu wat een eer het is dit werk te mogen doen en hoeveel ik geef om de walvissen waarmee ik dagelijks werk.’

Bekijk de video van de geboorte hieronder.