Steeds vaker duiken nieuwsberichten op van zeedieren die – letterlijk – in aanvaring komen met schepen, zoals orka’s die boten zouden rammen voor de Spaanse kust. Maar tot voor kort wisten wetenschappers nog niet dat dit soort botsingen zomaar de reden kunnen zijn achter het verdwijnen van veel walvishaaien, de grootste vis ter wereld. De soort wordt door de International Union for Conservation of Nature (IUCN) beschouwd als bedreigd.

In een studie die in juni 2024 werd gepubliceerd, werkten ruim 75 onderzoekers samen om in kaart te brengen in hoeverre scheepvaart een bedreiging vormt voor de walvishaai. Deze vissen leven in tropische en subtropische wateren over de hele wereld, waaronder in de Indische, Grote en Atlantische Oceaan. Door walvishaaihotspots te vergelijken met vaarroutes konden de onderzoekers zien waar de schepen en dieren elkaar mogelijk kruisen.

Waar loopt de walvishaai gevaar?

Uit het onderzoek is gebleken dat walvishaaien het meeste gevaar lopen op drukke vaarroutes rond Ecuador, Mexico, Maleisië, de Filipijnen, Oman, de Seychellen en Taiwan. Hoewel nog onduidelijk is hoeveel walvishaaien er precies sterven, wijst hun aanwezigheid in de gebieden met veel scheepsactiviteit erop dat ze het hier moeilijk hebben, zegt hoofdauteur van het onderzoek Freya Womersley, die is verbonden aan de Universiteit van Southampton in het Verenigd Koninkrijk.

In tegenstelling tot walvissen (zoals noordkapers) hoeven walvishaaien niet naar boven te komen om adem te halen, maar toch brengen ze ongeveer de helft van de tijd door aan het wateroppervlak om plankton te eten. Dat betekent ook dat ze risico lopen om tegen schepen aan te botsen, soms met fatale afloop.

Spoorloos verdwenen lichamen

Het aantal sterfgevallen onder walvishaaien bleef lange tijd onopgemerkt. ‘De lichamen van dode zeezoogdieren blijven drijven of spoelen aan op de kust, waardoor het probleem veel zichtbaarder is,’ zegt Womersley. Haaien daarentegen zinken naar de bodem wanneer ze sterven. Dit betekent ook dat de schade die walvishaaien oplopen door botsingen met schepen waarschijnlijk wordt onderschat. Veel walvishaaien die een aanvaring hebben gehad met kleine schepen hebben bijvoorbeeld grote littekens.

‘Walvishaaien zijn groot en behoorlijk sterk, dus vaak lukt het ze om te herstellen van hun verwondingen,’ zegt haaienecoloog Michael Heithaus van Florida International University. ‘Maar als ze worden geraakt door een van de grote schepen, overleven ze dat niet.’

Het is onbekend of het aantal dieren dat overlijdt door botsingen met schepen ook daadwerkelijk invloed heeft op de bestaande populaties. Maar nu de scheepvaart wereldwijd alleen maar toeneemt, zeggen deze experts dat het van vitaal belang is om nu actie te ondernemen om haaien te beschermen. Dat kan onder meer worden gedaan door het verminderen van de vaarsnelheid en het omleiden van schepen.

Nog niet uitgelezen? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief van National Geographic en ontvang de favoriete verhalen van de redactie wekelijks in je mail.