De evolutie heeft sommige dieren uitgerust met ongelooflijke vaardigheden. Ze overleven extreme hitte, bittere kou, zware verwondingen en zelfs situaties die voor andere soorten fataal zouden zijn. Van insecten die dagenlang zonder hoofd doorgaan tot microscopisch kleine overlevers van massa-extincties: dit zijn vijf dieren die zelfs de bizarste omstandigheden weten te trotseren.
1. Kakkerlak – dagenlang zonder hoofd
De kakkerlak staat bekend om zijn taaiheid, en dat is niet zonder reden. Sommige soorten kunnen uren tot zelfs dagen overleven zonder hoofd. Dat komt doordat kakkerlakken niet ademen via een mond of neus, maar via kleine ademhalingsbuisjes (tracheeën) in hun lichaam.
Leestip: Waarom we nooit meer van de kakkerlak af zullen komen
Ook bloedverlies is geen probleem: hun open bloedsomloop stolt snel. En wat hun ‘hersenen’ betreft: een kakkerlak heeft meerdere zenuwknopen (ganglia) verspreid over zijn lijf, waardoor hij ook zonder kop nog kan bewegen en reageren. Toch is ook deze overlever niet onsterfelijk. Zonder hoofd kan een kakkerlak niet eten, en uiteindelijk sterft hij van honger — al kan hij op één maaltijd wekenlang teren.
2. Amerikaanse houtkikker – bevroren, maar levend
In de bossen van Alaska overleeft de Amerikaanse houtkikker temperaturen tot wel min dertig graden Celsius. Dat doet hij door iets wat bij de meeste dieren dodelijk is: hij bevriest zichzelf.
Tot zeventig procent van zijn lichaamsvloeistoffen verandert in ijs. Zijn hart stopt, hij ademt niet meer en ook hersenactiviteit is niet meetbaar. Toch ontwaakt de kikker na maandenlange winterslaap weer alsof er niets is gebeurd.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Het geheim zit in een natuurlijk antivriesmiddel dat de lever vlak voor de winter door het lichaam pompt. Hierdoor bevriezen alleen de vloeistoffen tussen de cellen, terwijl vitale organen intact blijven.
3. Axolotl – meester in regeneratie
De axolotl is beroemd om zijn uitwendige kieuwen, maar zijn echte talent ligt dieper. Deze Mexicaanse salamander kan verloren ledematen, organen en zelfs delen van zijn hersenen opnieuw laten aangroeien.
Leestip: Axolotls laten verloren ledematen weer aangroeien – kunnen wij mensen dat straks ook?
Na een verwonding activeren de cellen specifieke genen die het ontwikkelingsproces opnieuw starten. Daarbij speelt het eiwit CYP26B1 een cruciale rol: het reguleert het retinezuur in de wond, zodat cellen precies weten of ze een poot, vinger of orgaan moeten herstellen. Wetenschappers hopen ooit te begrijpen hoe dit proces ook bij mensen zou kunnen worden benut.
4. Turritopsis dohrnii – de kwal die de tijd terugdraait
Deze kleine kwal staat bekend als de ‘onsterfelijke kwal’, en dat is geen overdreven bijnaam. Wanneer hij wordt bedreigd of beschadigd, kan Turritopsis dohrnii zijn levenscyclus omkeren.
Leestip: 5 uitgestorven dieren die in Nederland leefden
In plaats van te sterven, verandert hij zichzelf terug van volwassen kwal (meduse) naar een jeugdige poliep. Dat doet hij door transdifferentiatie: cellen nemen volledig nieuwe functies aan. Onder de juiste omstandigheden kan dit proces zich eindeloos herhalen. De dood is dus geen vanzelfsprekend einde, al blijft de kwal kwetsbaar voor roofdieren en ziekten.
5. Beerdiertje – overlever van de apocalyps
Het beerdiertje is microscopisch klein, maar behoort tot de taaiste dieren op aarde. Het bestaat al meer dan vijfhonderd miljoen jaar en overleefde vijf massa-extincties, extreme straling en het vacuüm van de ruimte.
Leestip: Beerdiertjes hebben een apocalyps overleefd – door te slapen
Wanneer omstandigheden onleefbaar worden, schakelt het diertje over op cryptobiose: een toestand waarin vrijwel alle stofwisseling stopt. Het droogt uit, rolt zich op en beschermt zijn DNA met speciale eiwitten. In deze staat kan het jaren — soms zelfs decennia — wachten tot de omgeving weer leefbaar wordt.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
