Mammoeten die over de Noordzeebodem trokken, leeuwen in Limburg en pinguïnachtige vogels langs de Zeeuwse kust: het klinkt als een fabel, maar Nederland kende ooit een verrassend rijke fauna. Fossielen en archeologische vondsten laten zien dat hier dieren leefden die we nu vooral kennen uit natuurdocumentaires of museumzalen. Dit zijn vijf indrukwekkende diersoorten die ooit in Nederland voorkwamen – en inmiddels zijn uitgestorven.
1. Wolharige mammoet
De wolharige mammoet (Mammuthus primigenius) is een van de bekendste dieren uit de ijstijd. Dit olifantachtige zoogdier, met een dikke vacht en lange gebogen slagtanden, leefde tussen 120.000 en 4000 jaar geleden.
In Nederland zijn vooral in de Noordzee talloze resten gevonden. Tijdens baggerwerkzaamheden en bodemberoerende visserij worden regelmatig mammoetbotten en kiezen opgevist. Dat is geen toeval: tijdens de laatste ijstijd lag een groot deel van de huidige Noordzee droog en vormde het een uitgestrekt leefgebied.
Leestip: In 1709 werd Europa overvallen door de koudste winter in vijf eeuwen – met grote gevolgen
De mammoet was perfect aangepast aan het koude klimaat. Toen de aarde zo’n 12.000 jaar geleden opwarmde en de vegetatie veranderde, verdwenen zijn leefgebieden – en uiteindelijk ook de soort.
2. Holenleeuw
Tijdens het Pleistoceen liepen er leeuwen door Nederland. De holenleeuw (Panthera leo spelaea) was groter dan de huidige Afrikaanse leeuw en aangepast aan koudere omstandigheden. Fossielen zijn gevonden in onder meer Zuid-Limburg en bij baggerwerkzaamheden op de Maasvlakte.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
De holenleeuw leefde vermoedelijk op open vlaktes en jaagde op grote zoogdieren zoals paarden en rendieren. Zijn uitsterven wordt in verband gebracht met het verdwijnen van deze prooidieren, gecombineerd met klimaatveranderingen aan het einde van de ijstijd.
3. Wolharige neushoorn
Een ander icoon uit de ijstijd was de wolharige neushoorn (Coelodonta antiquitatis). Met zijn dikke vacht en stevige bouw was hij goed aangepast aan koude, droge landschappen. Ook in Nederland zijn fossiele resten gevonden, vooral langs rivieren en aan de kust.
Leestip: Hoe de Kleine IJstijd het dagelijks leven ontregelde
Wetenschappers denken dat de soort tussen 15.000 en 17.000 jaar geleden uitstierf, door een combinatie van klimaatverandering, menselijke jacht en mogelijk genetische verzwakking. De laatste wolharige neushoorns leefden vermoedelijk in Siberië en het gebied rond de Oeral.
4. Oeros
De Romeinen beschreven de oeros (Bos primigenius) al als een indrukwekkend en sterk dier, en er zijn botresten gevonden uit zowel prehistorische als middeleeuwse tijden. Deze wilde rundersoort leefde duizenden jaren lang in grote delen van Europa, waaronder Nederland, en wordt gezien als voorouder voor de huidige melkkoeien.
Leestip: Is de grijze wolf verwant aan de uitgestorven reuzenwolf?
In de Middeleeuwen verdween de soort uiteindelijk door overbejaging, ontbossing en het verdwijnen van open leefgebieden. De laatste oerossen leefden vermoedelijk in Polen, waar ze in de zeventiende eeuw uitstierven.
5. Grote auk of reuzenalk
De reuzenalk (Pinguinus impennis) was een pinguïnachtige vogel van zo’n 75 centimeter hoog. Hij had kleine vleugels die niet geschikt waren om mee te vliegen, maar duiken kon hij wel.
De reuzenalk kwam voor in vrijwel het hele noordelijk deel van de Atlantische Oceaan: voor de kust van Noord-Amerika, maar ook in de Noordzee tussen Groot-Brittannië en Nederland, waar hij graag overwinterde. Onderzoekers vonden verschillende overblijfselen langs stranden aan de Nederlandse kust.
Dat de reuzenalk is uitgestorven komt volledig voor rekening van de mens. De vogel was een geliefde snack en zijn veren werden gebruikt voor kussens. In Europa bleek het daarnaast een populair verzamelobject onder musea en handelaren. In 1844 werd het laatste reuzenalkpaartje gedood en het laatste ei geraapt.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
