Dieren

Het verontrustende geheim achter de duurste koffie ter wereld

Kopi luwak wordt gemaakt van koffiebonen die uit de poep van een civetkat worden gevist Dat is slecht nieuws voor civetkatten.

Door Rachael Bale
Foto's Van Foto: Ulet Ifansasti, Getty Images

29 april 2016

Het is de duurste koffie ter wereld en hij wordt gemaakt van poep. Of beter gezegd, het wordt gemaakt van koffiebonen die gedeeltelijk verteerd zijn en vervolgens zijn uitgepoept door de civetkat, een klein katachtig roofdier. Een kopje kopi loewak kan in de Verenigde Staten wel $8,- kosten.

De civetkat komt voor in Zuidoost-Azië en Afrika onder de Sahara en heeft een lange staart zoals een aap, de gezichtstekening van een wasbeer en strepen of stippen op zijn lichaam. Hij speelt een belangrijke rol in de voedselketen, eet insecten en kleine reptielen aangevuld met fruit zoals koffiebessen en mango's en wordt op zijn beurt weer gegeten door luipaarden, grote slangen en krokodillen.

In het begin leek de civetkoffiehandel goed nieuws voor deze beestjes. In Indonesië werd de Aziatische palmcivetkat, die commerciële fruitplantages berooft, vaak als ongedierte gezien dus moedigde de groei van de kopi loewak handel de lokale bevolking aan om de civetkatten te beschermen voor hun kostbare poep. De enzymen van hun spijsvertering veranderen de structuur van de eiwitten in de koffiebonen, wat de zurigheid laat afnemen en zorgt voor een zachter kopje koffie.

Maar met de toename in populariteit van civetkoffie en met de groei van Indonesië als een toeristische bestemming waar toeristen de wilde dieren willen zien, worden steeds meer wilde civetkatten in hokken opgesloten op de koffieplantages. Dat is gedeeltelijk voor de koffieproductie, maar er valt ook geld te verdienen aan toeristen die hun ogen uitkijken.

Onderzoekers van de natuurbehoudonderzoeksafdeling van de Universiteit van Oxford en van de World Animal Protection Stichting uit Londen hebben de leefomstandigheden in kaart gebracht van bijna 50 wilde civetkatten die in kooien gehouden werden op 16 plantages op Bali. De resultaten zoals die donderdag werden gepubliceerd in het tijdschrift Animal Welfare laten een somber beeld zien.

Elke plantage die door de wetenschappers werd bezocht voldeed niet aan de meest basale eisen voor dierenwelzijn, van de afmetingen van de hokken tot de mogelijkheden van de bewoners om zich als een natuurlijke civetkat te gedragen. “Sommige van die kooien waren letterlijk de allerkleinste - wij zouden ze een konijnenhok noemen. Ze waren volledig doorweekt met urine en bezaaid met uitwerpselen.”, zei Neil D'Cruze, een van de onderzoekers. Sommige civetkatten waren erg dun omdat ze een eenzijdig dieet kregen met alleen maar koffiebessen - de vrucht die de koffieboon omhult. Sommige waren veel te dik omdat ze niet vrij konden rondlopen. En sommige waren knetterhigh van de cafeïne, zei D'Cruze.

Maar wat hij nog het meest verontrustend vond waren de kippengaasbodems waar veel van de dieren 24 uur per dag op moesten staan, zitten en slapen. “Als jij de hele dag op zo'n raster moet staan, krijg je vanzelf schaafwonden en zweren. Ze konden nergens heen om van die ondergrond af te komen.”, zei D'Cruze. “Het is een constante, intense bron van pijn en ongemak.”

Veel civetkatten hadden daarbij ook geen toegang tot schoon drinkwater en geen gelegenheid om contact te hebben met andere civetkatten. En ze werden blootgesteld aan het lawaai van verkeer en toeristen overdag, wat voor nachtdieren extra storend is.

Wild of gekooid: wie weet het?

En dat allemaal voor een luxeproduct - en nog een tweedehandsje ook. Wat kopie loewak deels zo bijzonder maakt, volgens de experts, is dat wilde civetkatten de lekkerste koffiebessen uitkiezen om op te eten.

Door civetkatten in kooien te houden en ze gewoon alle bessen voor te zetten, krijg je een inferieur product. Bovendien beweert een koffie-expert die aangehaald wordt in een artikel voor de Specialty Coffee Association of America, de handelsorganisatie voor luxe koffiebranders en barista's, is kopi loewak eigenlijk helemaal niet zo goed. Alhoewel de spijsvertering van de civet de koffie zachter van smaak maakt, haalt het ook de goede zuren en smaak weg die een goede speciale koffie kenmerken. En er is nu geen enkele manier om vast te stellen dat een zak kopi loewak is gemaakt door wilde of gekooide civetkatten.

Een undercover onderzoek uit 2013 van de BBC onthulde hoe koffie van onder onmenselijke omstandigheden gehouden civetkatten in Europa verkocht werd als wilde civetkoffie. Zelfs Toni Wild, de koffiehandelaar die kopi loewak in het Westen introduceerde, waarschuwde ervoor in een artikel in de Guardian. Het wordt steeds meer geïndustrialiseerd, het misbruik en de namaak nemen toe, zei hij. Er is geen certificatieproces dat verzekert dat koffie die 'wild' genoemd wordt dat ook daadwerkelijk is.

En andere koffiecertificaten die werken aan het borgen van milieuverantwoordelijk verbouwen en produceren, weigeren welke kopi loewak dan ook te certificeren. Het duurzame landbouwcertificaat van de SAN (Sustainable Agriculture Network), wat de Rainforest Alliance uit New York en andere bekende koffiecertificaten gebruiken om hun keurmerken te geven, verbiedt het jagen en vangen van wilde dieren op boerderijen. Het verbod op gekooide civetkatten is specifiek opgenomen in de SAN-richtlijnen voor koffie in Indonesië. UTZ, een andere belangrijke duurzame koffiecertificaatstandaard verbiedt ook het houden van gekooide wilde dieren op boerderijen en certificeert principieel geen enkele kopi loewak.

Alex Morgan van de Rainforest Alliance, die de SAN standaarden toepassen, zegt dat het te riskant is om kopi loewak te certificeren. Het is domweg te moeilijk om vast te stellen of 100% van de bonen uit het wild komen of niet. “Mijn persoonlijke advies in het algemeen is om het te vermijden.”, zegt hij. “Het is meer dan waarschijnlijk dat het afkomstig is van gekooide productie.”

Dit verhaal werd opgesteld door de speciale onderzoeksafdeling (Special Investigations Unit of SIU) van National Geographic. Deze is toegelegd op wildlife crime en wordt mede mogelijk gemaakt door subsidies van de BAND-stichting en het Woodtiger-fonds. Lees meer verhalen van de SIU op Wildlife Watch. Stuur uw tips, reacties en mogelijke verhalen (in het Engels) naar ngwildlife@ngs.org.

Lees meer