Foto’s tonen het geïsoleerde leven van Japanse hikikomori

Een fotografe onderzoekt de verborgen wereld van (vooral) mannen die zich uit het openbare leven hebben teruggetrokken – en de relaties die ze uit hun isolement halen.

Monday, February 19, 2018,
Door Laurence Butet-Roch
Foto's Van Maika Elan
Fuminori Akoa (29) zit al een jaar alleen op zijn kamer. “Volgens hem is hij een ...
Fuminori Akoa (29) zit al een jaar alleen op zijn kamer. “Volgens hem is hij een groot man die tot uitzonderlijke dingen in staat is, maar niet altijd zijn best doet,” legt fotografe Maika Elan uit, die Akoa samen met een sociaal werker opzocht. “Hij verandert vaak van hobby’s en levensdoelen, en zegt dat hij geleidelijk aan de weg is kwijtgeraakt.”
Foto van Maika Elan

“In Japan zijn er altijd twee kanten die elkaar tegenwerken,” zegt fotografe Maika Elan. “Het is hier modern én traditioneel, bruisend én zeer eenzaam. Restaurants en bars zitten altijd vol, maar als je goed kijkt, eten er vooral klanten in hun eentje. En op straat vind je op elk uur van de dag uitgeputte kantoormensen.”

De tegenhangers van mensen die een eenzaam leven in de openbaarheid leiden, zouden mensen kunnen zijn die zich helemaal uit het openbare leven hebben teruggetrokken. Ze worden ‘hikikomori’ genoemd en het zijn vooral mannen, die op z’n minst één jaar niet meer aan het openbare leven hebben deelgenomen of daar geen behoefte aan hebben. Voor hun levensonderhoud zijn ze afhankelijk van hun ouders. Bij de Japanse volkstelling van 2016 werd hun aantal op 540.000 geschat onder de groep tussen de 15 en 39 jaar oud. Maar het zouden er heel goed tweemaal zoveel kunnen zijn. Omdat veel hikikomori de voorkeur geven aan een volstrekt afgezonderd bestaan, worden ze niet eens geteld.

De Vietnamese Elan hoorde voor het eerst over de hikikomori toen ze een half jaar lang kunsten studeerde in Tokio. Ze raakte bevriend met een Japanse vrouw genaamd Oguri Ayako, die werkte bij New Start, een non-profitgroep die probeert hikikomori uit hun isolement te halen.

Links: Riki Cook (30) heeft een Amerikaanse vader en een Japanse moeder. Zijn familieleden wonen grotendeels op Hawaï terwijl hij alleen in Japan verblijft. “Riki probeert altijd uitmuntend te zijn,” schrijft Elan, en heeft last van faalangst. Rechts: De kamer van Shoku Uibori (43), die al zeven jaar een hikikomori is. “Hij was een zakenman en had zijn eigen bedrijf, maar ging failliet. Hij sluit zichzelf de hele dag in zijn kamer op, waar hij leest. Soms komt hij ‘s nachts naar buiten om in de supermarkt eten en andere benodigdheden te kopen,” schrijft Elan.
Foto van Maika Elan
Toen Elan de 34-jarige Ikuo Nakamura fotografeerde, zat hij al zeven jaar alleen op zijn kamer.
Foto van Maika Elan

Op verzoek van de ouders – en tegen betaling van zo’n 6500 euro per jaar – nemen vrouwen als Ayako geregeld contact op met een hikikomori, om te beginnen per brief. Het proces neemt maanden in beslag, want de kluizenaar zal de brieven moeten openen en lezen, terugschrijven en dan aan de telefoon wat met de vreemde vrouw moeten kletsen voordat hij haar eindelijk in zijn woning zal toelaten. En er is nog veel meer nodig om hem ertoe te bewegen een keertje met haar op stap te gaan. Het doel is om hem onder te brengen in de slaapzaal van New Start en mee te laten doen aan een training voor werkzoekenden.

Volgens Ayako, wier taak het best omschreven kan worden als die van een sociaal werker, heeft zij gedurende de tien jaar dat ze als ‘huurzuster’ heeft gewerkt, tussen de veertig en vijftig hikikomori uit hun isolement gehaald.

Links: Elke zaterdag organiseert de non-profitorganisatie New Start een maaltijd voor hikikomori, zodat ze kunnen praten met medewerkers en hun kinderen en met elkaar. Veel voormalige hikikomori zetten zich daarna in om anderen te helpen. Rechts: ‘Huurzuster’ Ayako Oguri praat in augustus 2016 met Ikuo Nakamura (34). Destijds had Nakamura zich al zeven jaar in zijn kamer teruggetrokken en had Oguri hem maandenlang geregeld opgezocht. Onlangs hoorde Elan het verrassende nieuws dat ze verliefd waren geworden en waren getrouwd. Nakamura wil nu zelf ‘huurbroeder’ worden om andere hikikomori uit hun isolement te halen.
Foto van Maika Elan
‘Huurzuster’ Ayako Oguri schijft een brief aan Masahiro Koyama (40), die al tien jaar alleen op zijn kamer zit. Het is Ayako’s derde bezoek aan zijn huis. Omdat hij niet wil praten, schijft ze hem brieven, die ze bij de deur van zijn kamer achterlaat.
Foto van Maika Elan

Elan volgde Ayako tijdens bezoekjes aan meerdere hikikomori, en na vijf of zes ontmoetingen kreeg ze toestemming foto’s te maken. “In het begin dacht ik dat ze lui en egoïstisch waren,” geeft ze toe, maar toen ze deze mannen na verloop van tijd beter leerde kennen, merkte ze hoe zorgzaam en inzichtelijk ze konden zijn. “Er zijn hier zoveel mensen die zichzelf doodwerken, en de hikikomori zorgen in feite voor een tegenwicht daartegen.”

Het probleem is niet uniek voor Japan, hoewel het daar wel het meest speelt. Elan denkt dat daar talloze redenen voor zijn, waaronder deze: er is een groeiend aantal gezinnen dat slechts één zoon heeft, op wie de ouders al hun verwachtingen en dromen projecteren; weinig van deze jongeren hebben de beschikking over een mannelijk rolmodel, omdat de vaders dag en nacht werken; en de traditie wil dat bijna alle verantwoordelijkheid voor het onderhouden van het gezin op de schouders van de heer des huizes rust.

Een andere verklaring kan de culturele overgang in Japan zijn, van een collectief denkende naar een meer individualistischer samenleving, iets wat vooral te zien is bij jongere generaties, die hun eigen originaliteit proberen uit te drukken. “In Japan wordt uniformiteit nog altijd hoog aangeslagen en zijn reputatie en uiterlijke presentatie ongelooflijk belangrijk. Dus rebellie komt alleen in heel verdekte termen naar buiten, bijvoorbeeld in het fenomeen van de hikikomori,” zegt Elan.

Chujo (24) is al twee jaar hikikomori. Hij droomt van een carrière als operazanger, maar als oudste zoon willen zijn ouders dat hij in het familiebedrijf gaat werken. Hij heeft een jaar lang op een kantoor gewerkt, maar dat bezorgde hem zóveel stress dat hij maagklachten kreeg. Toen hij zijn situatie vergeleek met die van zijn jongere broer, die alles kon doen wat hij wilde, werd hij kwaad en protesteerde, wat hem op nog meer verwijten van zijn ouders kwam te staan. Dat maakte hem op zijn beurt diep beschaamd. Hij sloot zichzelf een jaar lang in zijn kamer op, waarna zijn ouders hem dwongen aan een hulpprogramma mee te doen.
Foto van Maika Elan

“Hoe langer de hikikomori zich afzonderen van de samenleving, des te meer worden ze zich bewust van hun sociale mislukking,” legt ze uit. “Het beetje zelfrespect en zelfvertrouwen dat ze nog hadden, raken ze kwijt en het vooruitzicht om het huis uit te gaan wordt steeds angstaanjagender. Ze sluiten zichzelf in hun kamer op, waar ze zich ‘veilig’ zeggen te voelen.”

Elan is van plan verder te gaan met haar project, door zich meer te richten op de ‘huurzusters’. Deze vrouwen, vreemdelingen voor de hikikomori, zouden weleens de oplossing voor hun isolement kunnen zijn. Zo vernam Elan onlangs dat een van de hikikomori die ze had gefotografeerd, Ikuo Nakamura, met zijn huurzuster Oguri Ayako was getrouwd. Hij wil nu zelf een ‘huurbroeder’ worden om anderen zoals hij te gaan helpen.

Bekijk meer van Maika Elans werk op haar website

Lees meer