Op 27 januari 1756 wordt in het Oostenrijkse Salzburg een muzikaal wonderkind geboren: Wolfgang Amadeus Mozart. Hij groeit uit tot een van de grootste componisten uit de geschiedenis. Maar op slechts 35-jarige leeftijd, op 5 december 1791, overlijdt Mozart onverwachts. Zijn vroege dood leidt vrijwel meteen tot geruchten over vergiftiging, onbekende ziekten en zelfs moord door jaloerse rivalen. Wat weten we werkelijk over het einde van Mozarts leven?
Muzikaal succes en groeiende zorgen
Mozart boekt al op jonge leeftijd grote successen. Als kind reist hij met zijn vader Leopold en zus Nannerl langs de Europese hoven, waar zijn virtuositeit bewondering oogst. Later treedt hij in dienst als concertmeester en hoforganist van de aartsbisschop van Salzburg. Toch voelt Mozart zich daar artistiek beknot en besluit hij zijn geluk te beproeven in Wenen, het muzikale hart van Europa.
In Wenen gaat het Mozart voor de wind. Zijn werk wordt gewaardeerd en hij leeft in grote luxe. Maar dan gaat het mis: zijn muziek verliest aan populariteit en door de oorlog tussen Oostenrijk en het Ottomaanse Rijk besteedt de elite minder geld aan muziek. Mozart komt in de schulden terecht en hij moet hard werken om zijn hoofd boven water te houden.
Leestip: Hoe een huurmoord op een middeleeuwse priester na bijna 700 jaar werd opgelost
In deze periode verslechtert ook zijn geestelijke gesteldheid. Tijdgenoten maken melding van somberheid en angstgedachten. Wanneer hij van graaf Franz von Walsegg de opdracht krijgt een Requiem te componeren, ziet Mozart daarin een laatste kans. Het werk zou echter onvoltooid blijven.
Geruchten over vergiftiging
Voor zijn dood zou Mozart tegen zijn vrouw Constanze hebben gezegd dat ‘iemand hem had vergiftigd met Aqua Tofana’. Dit was het gif van de bekende gifmengster Giulia Tofana, die in de zeventiende eeuw zeshonderd mannen zou hebben vergiftigd.
Mozart had veel rivalen in de muziekwereld, onder wie de keizerlijke kamercomponist en dirigent Antonio Salieri. Een passage uit een brief van Mozart – waarin hij laat weten dat Salieri hem dwarszit – leidt tot geruchten over moord, maar hier wordt nooit bewijs voor gevonden.
Naast Salieri wordt ook Mozarts schuldeiser Franz Hofdemel, wiens vrouw een affaire had met de componist, aangewezen als verdachte. Wanneer Hofdemel erachter komt dat zijn vrouw vreemd is gegaan, vermoordt hij haar en pleegt hij zelfmoord. Hierdoor ontstaat het idee dat hij zich niet alleen wilde wreken op zijn vrouw, maar ook op Mozart zelf door hem te vergiftigen. Maar ook deze geruchten blijven slechts speculatie.
Geveld door ziekte
Bekend is dat Mozart op zijn sterfbed last had van klachten als hoge koorts, gezwollen en pijnlijke gewrichten en uitslag – symptomen die zouden kunnen wijzen op vergiftiging. Op de overlijdensakte van Mozart staat echter dat hij overleed aan ‘hitziges Frieselfieber’ oftewel gierstkoorts.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
In een onderzoek uit 2009 beargumenteren wetenschappers, onder wie Richard Zegers van de Universiteit van Amsterdam, dat ze de echte doodsoorzaak van Mozart hebben gevonden: streptokokkenbesmetting. Rond 1791 zouden veel mannen van Mozarts leeftijd aan de gevolgen van deze bacteriële infectie zijn overleden. Mozart zou door de streptokokken een nierontsteking hebben gekregen, waar hij uiteindelijk aan zou sterven.
Leestip: De Leidse gifmoorden van Goeie Mie: Nederlands grootste seriemoordenares
Waar Mozart precies aan gestorven is zal waarschijnlijk nog langere tijd onderwerp blijven van discussie. Wel weten we zeker dat hij zijn leerling Franz Xaver Süssmayr instrueerde het Requiem te voltooien. Daarna zou Mozart zijn laatste woorden hebben uitgesproken: ‘De smaak van de dood op mijn lippen – ik voel iets wat niet van deze wereld is’.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
