5 zombieparasieten die hun slachtoffers hersenspoelen

Nee, het is geen Halloween-film - sommige parasieten nemen de hersenen van hun gastheren over om ze tot bizar gedrag aan te zetten.woensdag 24 oktober 2018

Beheerst door een parasitische wespenlarve, bouwt de strekspin Leucauge argyra een speciaal ‘coconweb’ waarin de wespenlarve tot wasdom zal komen.
Beheerst door een parasitische wespenlarve, bouwt de strekspin Leucauge argyra een speciaal ‘coconweb’ waarin de wespenlarve tot wasdom zal komen.
fotograaf Anand Varma, National Geographic

Zombies mogen dan een fenomeen uit boeken en films zijn, maar sommige parasieten veranderen hun gastheren echt in levende doden. 

Deze meesters van de hersenspoeling manipuleren hun gastheren van binnenuit, zodat hun slachtoffers zich op een zelfdestructieve manier gaan gedragen – wat uiteindelijk ten gunste is van de parasiet.

“Sommige parasieten kunnen het gedrag van hun gastheer zodanig veranderen dat hij de parasiet een goede plek om te overleven of voedingsstoffen bezorgt of naar een andere habitat verhuist,” zegt Janice Moore, biologe aan de Colorado State University in Fort Collins.

Volgens haar werkt de strategie prima: “Een parasiet die het gedrag van zijn gastheer kan veranderen en daardoor zijn eigen voortplantingscyclus verbetert, zal door natuurlijke selectie een grotere kans hebben om te overleven,” zegt ze. (Bekijk ook foto’s van deze griezelige dieren)

Ter ere van Halloween volgt hier een selectie van vijf horrorparasieten. Lees hieronder verder – als je durft...

Webwevende wespen

Het vrouwtje van de Costa Ricaanse wespensoort Hymenoepimecis argyraphaga legt haar eitje op het achterlijf van onfortuinlijke wielwebspinnen van de soort Plesiometa argyra.

Nadat de wespenlarve een paar weken van de gastheer heeft geleefd, injecteert hij een chemisch goedje in de spin, waardoor deze een vreemd en nieuw soort web gaat spinnen dat totaal niet lijkt op het web dat hij voorheen maakte.

Het nieuwe web is niet bestemd voor de spin, maar bedoeld om de cocon te dragen die de wespenlarve zal bouwen nadat hij de spin eindelijk heeft gedood en opgegeten.

Gezombificeerde kakkerlakken

Wanneer het vrouwtje van de juweelwesp Ampulex compressageslachtsrijp is, zoekt ze een kakkerlak om als levende kinderkamer voor haar kroost te dienen.

De juweelwesp Ampulex compressa jaagt op kakkerlakken en neemt de besluitvormingsprocessen in hun hersenen over.
De juweelwesp Ampulex compressa jaagt op kakkerlakken en neemt de besluitvormingsprocessen in hun hersenen over.
fotograaf Anand Varma, National Geographic

Eerst injecteert ze de kakkerlak met een gif dat de voorpoten van het dier verlamt. Vervolgens steekt het wespje de kakkerlak nogmaals, ditmaal in de kop. Frederic Libersat van de Ben-Gurion-Universiteit van de Negev in Israël en zijn collega’s ontdekten dat het gif van die steek inwerkt op een specifiek gedeelte van de hersenen dat verantwoordelijk is voor het aanzetten tot beweging.

De kakkerlak kan nu niet meer uit eigen vrije wil bewegen en wordt door de wesp bij de voelsprieten genomen en zo naar een holletje geleid, waar de wesp haar eitjes op het slachtoffer legt en het samen met haar legsel begraaft.

Gedurende meerdere dagen peuzelen de wespenlarven de kakkerlak langzaam op, waarna ze zich in zijn achterlijf verpoppen en een paar maanden later als volgroeide wespen tevoorschijn komen.

Hersenspoelende slijmballen

Als de kleine leverbot (Dicrocoelium dendriticum), een type platworm, eenmaal is volgroeid, woont hij in de lever van grazende zoogdieren als koeien.

De eitjes van de worm worden samen met de uitwerpselen van zijn gastheer uitgescheiden, die vervolgens door slakken worden gegeten. Nadat de eitjes in het lichaam van de slakken zijn uitgekomen, vormen de slakken beschermende cysten rondom de parasieten en hoesten ze die in slijmballen op.

Deze slijmballen vol zuigwormpjes worden vervolgens opgegeten door mieren. De kleine leverbotjes wriemelen zich een weg naar de hersenen van de mieren, waar ze de insecten ertoe aanzetten om naar het uiteinde van een blaadje te klimmen en daar bewegingloos te blijven zitten. Op die plek maakt de mier de grootste kans om door een grazend zoogdier te worden opgegeten en op die manier kan de kleine leverbot zijn levenscyclus voltooien. (Lees ook over schimmels die het brein van vliegen kapen.)

Schimmel verandert vliegen in zombies
Schimmel verandert vliegen in zombies
Uit een nieuwe studie blijkt wat het gruwelijke lot is van een fruitvlieg die wordt besmet met de schimmel die ook wel de 'insectenvernietiger' wordt genoemd.

Dodelijke vissendans

De zuigworm Euhaplorchis californiensis begint zijn bestaan binnenin de Californische hoornslak Cerithideopsis californica die in zee leeft, waar hijlarven produceert die daarna op zoek gaan naar hun volgende gastheer, een killivis.

Wanneer de parasiet eenmaal een vis heeft gevonden, zet hij zich vast in zijn kieuwen en begint zich een weg te banen naar zijn hersenen. Maar dat is niet zijn eindbestemming.

Om zich voort te planten moet de zuigworm in de ingewanden van een watervogel terechtkomen. Dus scheidt de zuigworm in de hersenen van de killivis een chemische stof uit, waardoor de vis vreemd begint te zwemmen, sidderen en springen.

Jenny Shaw, destijds werkzaam aan de University of California in Santa Barbara, en haar collega’s ontdekten dat de parasiet ervoor zorgt dat in de hersenen van de vis de serotoninespiegel wordt verlaagd en de dopaminespiegel wordt verhoogd. Daardoor begint de vis zich agressiever te gedragen en opgefokt te zwemmen.

De paardehaarworm Paragordius varius besmet een huiskrekel en zet het insect aan om zichzelf te verdrinken in open water. De worm komt dan uit de krekel tevoorschijn om zich in het water voort te planten.
De paardehaarworm Paragordius varius besmet een huiskrekel en zet het insect aan om zichzelf te verdrinken in open water. De worm komt dan uit de krekel tevoorschijn om zich in het water voort te planten.
fotograaf Anand Varma, National Geographic

De capriolen van de vis trekken de aandacht van watervogels die de vis – samen met de zuigwormen – kunnen opeten. Binnenin de vogels paren de zuigwormen, waarna hun eitjes samen met de vogelpoep worden uitgescheiden. En die vogelpoep wordt weer gegeten door Californische hoornslakken, waardoor de cyclus weer opnieuw kan beginnen.

Suïcidale krekels

Paardehaarwormen worden geconfronteerd met een permanente uitdaging: ze besmetten op de grond levende insecten als krekels, maar deze parasieten moeten zich op een of andere manier een weg banen naar een waterrijke omgeving, want alleen daar kunnen de wormen zich voortplanten.

Onderzoekers van het Franse Centre national de la recherche scientifique (CNRS) hebben ontdekt hoe de wormen dat voor elkaar krijgen. Ze produceren chemische substanties waarmee ze de hersenen van de krekels opdracht geven om in de richting van het licht te lopen. Omdat stukken open water maanlicht weerkaatsen, lopen de krekels vaak richting een meer of beek.

De krekels springen in het water en verdrinken, waarna de paardehaarwormen tevoorschijn komen en klaar zijn voor hun volgende slachtoffer.

Griezel verder op natgeo.nl/halloween

Lees ook: Kijk hoe deze vliegen in zombies veranderen

Lees ook: 7x dieren met bijzondere superkrachten

Volg Mary Bates op Twitter en Facebook.

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 2 november 2014 in het Engels op NationalGeographic.com en is op 24 oktober 2018 geactualiseerd.

Lees meer