In 1964 zaagt een Amerikaanse student voor zijn onderzoek een boom om op Wheeler Peak in Nevada. Pas als hij daarna de jaarringen telt, blijkt wat er tegen de grond is gegaan: Prometheus was minstens 4862 jaar oud en daarmee de oudste bekende boom van dat moment. Wist Donald Rusk Currey werkelijk niet wat hij omzaagde? Meer dan zestig jaar later bestaat daar nog altijd discussie over.
Waarom een student besloot de eeuwenoude boom om te zagen
Het is de zomer van 1964 als Currey bezig is met zijn onderzoek naar de Kleine IJstijd, een relatief koude periode die duurde van de vijftiende tot en met de negentiende eeuw. Hij hoopt daar sporen van te vinden in de ringen van oude bomen en weet ook precies waar hij deze moet vinden.
Een jaar eerder was hij bekend geraakt met een populatie bristlecone-dennen in de bergketen Snake Range in Nevada. Deze dennensoort staat erom bekend zeer langzaam te groeien en heel oud te kunnen worden.
Currey laat zijn oog vallen op een exemplaar dat er oud uitziet en begint met het nemen van monsters. Vanaf dit punt lopen de historische verslagen uiteen. Volgens sommige verslagen kwam zijn boormachine vast te zitten, terwijl andere bronnen stellen dat hij überhaupt niet het benodigde gereedschap had om monsters te kunnen nemen van zo’n grote boom.
Wat er ook aan voorafging, Currey besluit dat het kappen van de boom de enige manier is om zijn onderzoek af te kunnen ronden. Hiervoor heeft hij toestemming nodig van de United States Forest Service, de federale dienst die het gebied beheert. Currey neemt contact op met de lokale ranger Donald Cox, die na overleg met zijn meerdere toestemming geeft voor de kap.
De boom zou er zo doodgewoon uit hebben gezien, dat niemand het waard zou vinden om ervoor om te lopen.
Pas na de kap bleek dat Prometheus bijna 5000 jaar oud was
De Forest Service stuurt een team met een kettingzaag naar de boom en de boom wordt omgezaagd en in stukken gezaagd. Currey neemt een stuk van de boom mee naar zijn laboratorium en telt de ringen.
Dan dringt het tot hem door wat er in zijn handen ligt. De boom die hij zojuist geveld heeft, is bijna vijfduizend jaar oud, ouder dan iedere boom die in 1964 bekend is.
Wist Currey dat hij mogelijk de oudste boom ter wereld omzaagde?
De vraag die tot op de dag van vandaag openstaat, is of Currey en de Forest Service wisten dat ze mogelijk met de oudst bekende boom ter wereld te maken hadden toen ze hem omzaagden. Er gaan zoveel verhalen rond over het einde van Prometheus, dat het moeilijk is om te bepalen wat waar is.
De alpinist Michael Cohen poogt in zijn boek A Garden of Bristlecones (1998) alle verschillende versies rondom het kappen van Prometheus op een rij te zetten. Hij schrijft dat Currey naar eigen zeggen geen reden zag om aan te nemen dat zijn boom de oudste boom ter wereld was. Er stonden meer grote bristlecone-dennen op Wheeler Peak, waarom zou deze significant ouder zijn geweest dan de rest?
Tegelijkertijd weigerde een van de rangers de boom om te zagen en meende Robert Jacobson, een van de toezichthouders in de regio, dat het een ‘verlies voor de wereld zou zijn’ als de boom tegen de grond ging. Ook is later aangevoerd dat Currey voor zijn onderzoek helemaal geen extreem oude boom nodig had.
De kap van Prometheus leidde tot een debat over natuurbescherming
De man die misschien wel het kwaadst is over het hele voorval, is Darwin Lambert. Hij is opgegroeid in de regio en is al jaren bezig om van het gebied een nationaal park te maken. Hij kent de boom waar nu nog slechts een stomp van over is goed. Sterker nog: hij was degene die hem zijn bijnaam Prometheus gaf nog voordat Currey de boom onderzocht. In een bijdrage voor het tijdschrift Audubon schrijft hij: ‘Het oudste levende wezen is vermoord in naam van de wetenschap.’
Lambert is niet de enige die kwaad is. Er ontstaat een publieke discussie over belangrijke vragen, zoals het eigenaarschap van zulke bomen. Mogen wetenschappers ze kappen om onderzoek te doen? Had de Forest Service wel toestemming moeten geven? De controverse rond Prometheus droeg bij aan een groeiend bewustzijn van de uitzonderlijke waarde van de eeuwenoude bomen. Wheeler Peak wordt in 1986 onderdeel van Great Basin National Park.
Prometheus is inmiddels niet meer de oudste bristlecone-den waarvan de leeftijd ooit is vastgesteld. Methuselah, een andere eeuwenoude Pinus longaeva, was al in de jaren vijftig bekend en is meer dan 4800 jaar oud. De exacte locatie van deze nog levende boom wordt geheimgehouden om hem te beschermen. In 2012 werd bovendien bekend dat een andere bristlecone-den op basis van eerder verzamelde boomringmonsters op meer dan vijfduizend jaar oud was geschat.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
