Nieuwe kortkopkikker ontdekt – en hij geeft licht in het donker

Het diertje ter grootte van een duimnagel leeft in het Atlantisch Woud aan de zuidoostkust van Brazilië, waar de oorspronkelijke bosbedekking met 93 procent is geslonken.

Door Sofia Quaglia
Gepubliceerd 4 mei 2021 11:08 CEST
pumpkin-toad

Deze pas ontdekte soort kortkopkikker leeft in de Braziliaanse Serra da Mantiqueira.

Foto van Edelcio Muscat

Hij is oranje, fluorescerend en niet groter dan een duimnagel. Maak kennis met het pas ontdekte amfibie Brachycephalus rotenbergae, een kortkopkikker die in het Braziliaanse deel van het Atlantisch Woud voorkomt.

Het kikkertje behoort tot een familie van minstens 36 kortkopkikkers die aanvankelijk voor padden werden aangezien. Net als pijlgifkikkers maken kortkopkikkers door middel van hun felgele of -oranje kleur aan roofdieren duidelijk dat hun huid een potentieel dodelijk gif bevat.

De nieuwe soort, die in het tijdschrift PLOS ONE is beschreven, werd ontdekt tijdens een uitgebreide zoektocht naar nieuwe soorten kortkopkikkers in heel Brazilië. Het identificeren van deze diertjes is van cruciaal belang voor het behoud van de biodiversiteit in Brazilië, vooral in soortenrijke gebieden als het Atlantisch Woud, dat volgens experts als gevolg van ontbossing en de landbouw 93 procent van zijn historische bosbedekking heeft verloren.

Brazilië telt het hoogst aantal soorten amfibieën in de wereld (minstens duizend), maar overal ter wereld vormen amfibieën de kwetsbaarste groep gewervelde dieren, vooral als gevolg van de klimaatverandering. (Lees meer over de zeven ‘minikikkertjes’ die in het Atlantisch Woud zijn ontdekt.)

“De leukste momenten om wetenschapper te zijn, is wanneer je naar iets nieuws kijkt en je de enige persoon bent die ervan weet,” zegt onderzoeksleider Ivan Sergio Nunes Silva, herpetoloog aan de Universidade Estadual Paulista in de deelstaat São Paulo.

“Helaas raken we ongeïdentificeerde soorten tegenwoordig in een hoger tempo kwijt dan dat we nieuwe soorten kunnen beschrijven.”

Een nieuwe zadelpad

Nunes en zijn team vonden B. rotenbergae tijdens een van de 76 veldonderzoeken die ze in 2018 en 2019 in de tweeduizend meter hoge Serra da Mantiqueira ondernamen. De onderzoekers trokken urenlang langs rotsformaties en bergbeken die door dit beboste gebied stromen.

Terug in het laboratorium nam het team DNA-monsters af bij het nieuwe kikkertje en vergeleek die met het DNA van andere kortkopkikkersoorten. Ook analyseerden de onderzoekers de fysieke kenmerken en skeletbouw, het gedrag en de paringsroep van de kikker om vast te stellen of het inderdaad om een nieuwe soort ging.

Het nieuwe kortkopkikkertje is nóg kleiner dan de tot nu toe bekende soorten en heeft een minuscule snuit. Tot de andere ongebruikelijke kenmerken behoren de vaalzwarte tekening op zijn huid en zijn voorkeur voor hoger gelegen gedeelten van het Atlantisch Woud. (Bekijk deze prachtige foto’s van amfibieën uit alle windstreken.)

Volgens Nunes kan het wezentje zijn eigen paringsroep niet horen omdat zijn gehoor onderontwikkeld is.

“Zijn communicatie is grotendeels visueel,” zegt hij, en de kikker maakt zijn bedoelingen waarschijnlijk duidelijk door zijn bek gapend open te sperren.

Vreemd genoeg blijkt de amfibie te gloeien onder ultraviolet licht, een golflengte die mensen niet kunnen waarnemen maar deze diertjes wél. Van slechts twee andere kortkopkikkers is bekend dat ze fluoresceren, zegt Nunes. (Lees meer over eekhoorns die in het donker roze oplichten.)

De grondige aanpak van Nunes en zijn collega’s – het bestuderen van de fysieke kenmerken, genetica en paringsroep van de kikker – is van groot belang, omdat de soorten allemaal erg op elkaar lijken, zegt Michel Varajao Garey, een professor van het Braziliaanse Instituto Latino-Americano de Ciências da Vida e da Natureza in Foz do Iguaçu die niet bij het nieuwe onderzoek was betrokken.

Zo’n nauwgezette bestudering kan “een nog niet eerder herkende biodiversiteit aan het licht brengen,” zegt hij, en mogelijk aanleiding geven tot een herindeling van onjuist geïdentificeerde soorten.

Volgens de auteurs werd B. rotenbergae tot aan hun onderzoek ten onrechte aangezien voor de bijna identieke soort B. ephippium, de zadelpad. Maar de nieuwe classificatie is bij sommige amfibie-experts omstreden. 

Zo is Rute Clemente-Carvalho, beheerder van het genomisch laboratorium van het Hakai Institute in de Canadese provincie British Columbia, er niet van overtuigd dat B. rotenbergae een nieuwe soort is, maar denkt zij dat het toch om B. ephippium gaat. Volgens haar zijn de genetische verschillen tussen beide soorten die in de nieuwe studie worden beschreven, gewoon te klein. 

In een e-mail schrijft Clemente-Carvalho dat de onderzoekers B. rotenbergae op genetisch gebied vooral hebben vergeleken met verre verwanten onder de kortkopkikkers, en niet genoeg met exemplaren van B. ephippium, om te kunnen vaststellen of het om een nieuwe soort gaat.

Hoewel de nieuwe studie zeker een bijdrage zal leveren aan het lopende onderzoek naar kortkopkikkers, zou zij graag meer vergelijkende analyses tussen B. ephippium en B. rotenbergae willen zien.

Nog veel te doen

Het is niet bekend hoe groot de populatie van de nieuwe soort is, maar Nunes en zijn collega’s hopen het verspreidingsgebied van het dier in kaart te brengen en ook naar andere kortkopkikkers te zoeken.

Honderden kleine kikkertjes gaan op een missie om hun soort te redden
Deze piepkleine, kleurige kikkertjes gaan op een missie om hun soort te redden.

Het nog resterende Atlantisch Woud wordt nu grotendeels in natuurreservaten beschermd, maar delen ervan worden nog altijd bedreigd door ontbossing, de klimaatverandering en landgebruik. Hoewel het tempo van ontbossing de laatste jaren daalt, werd in 2018 nog altijd ruim 11.000 hectare bos gerooid.

Nunes hoopt dat de ontdekking de Braziliaanse regering en ngo’s zal aanzetten om deze natuurlijke hulpbronnen beter te beschermen en bedreigde soorten nauwgezet te volgen.

“De natuur is pas stabiel als ze genoeg complexiteit bezit,” zegt Nunes. “Het beschrijven van deze biodiversiteit is van cruciaal belang voor een land met een zo hoge natuurlijke soortenrijkdom als Brazilië.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.