Archeologen ontdekken mysterieus monument in jungle

De vondst roept een aloude vraag op: waarom besloten twee oude supermachten over te schakelen van diplomatie naar oorlog?

Gepubliceerd 24 apr. 2021 13:22 CEST
Tikal Guatemala

Opgravingen in Tikal, een oude Mayametropool in het noorden van Guatemala, hebben nieuwe inzichten opgeleverd in de betrekkingen tussen twee van de belangrijkste beschavingen van Meso-Amerika.

Foto van Shutterstock, Nat Geo Image Collection

Op het eerste gezicht – en op archeologische kaarten – zag het eruit als een gewone heuvel in het golvend groene landschap rond Tikal, een oude Mayastad in het laagland van Noord-Guatemala. Maar toen onderzoekers inzoomden op een kaart die met behulp van de lasertechniek LiDAR (de afkorting voor ‘Light Detection And Ranging’) was samengesteld, zagen ze duidelijk de contouren van een door mensen aangelegd bouwsel, verscholen onder eeuwen aan opgehoopte aarde en een dichte deken van vegetatie.

Het bouwwerk – dat een piramide bleek te zijn – maakte deel uit van een oude nederzetting die ook een grote, omheinde binnenplaats tussen kleinere gebouwtjes omvatte. Maar deze bouwsels zagen er anders uit dan de reeds bekende bouwwerken in Tikal. Ze hadden de kenmerkende architectuur en oriëntatie die archeologen van Teotihuacán kenden, de hoofdstad van een oude supermacht op de locatie van het huidige Mexico-Stad, een kleine 1300 kilometer ten westen van Tikal. Nader onderzoek wees uit dat het complex een soort miniatuurversie was van een complex in Teotihuacán dat bekendstaat als ‘de Citadel’ en dat naast een reusachtig plein ook de ‘Piramide van de Gevederde Slang’ met zijn zes trappen omvat.

“De overeenkomsten in de details waren verbluffend,” zegt Stephen Houston, de archeoloog van de Amerikaanse Brown University die de kenmerken als eerste herkende.

De ontdekking van een belangrijk monument in het hart van Tikal – een van de meest bestudeerde archeologische vindplaatsen ter wereld – toont weer eens aan hoe revolutionair de LiDAR-technologie is voor de archeologie van Meso-Amerika, waarbij onderzoek met behulp van satellietbeelden door de dichte jungle doorgaans zinloos is. De vondst roept ook een spannende vraag op: wat doet een enclave van het verre Teotihuacán in het hart van deze Mayahoofdstad?

De stad Teotihuacán omvat ook een piramidencomplex dat ‘de Citadel’ wordt genoemd. Bij opgravingen in Tikal hebben archeologen een miniatuurversie van dat tempelcomplex blootgelegd.

Foto van DeAgostini, Getty Images

Op basis van LiDAR-opnamen begon Edwin Román-Ramírez, directeur van het Proyecto Archeológico del Sur de Tikal, vorige zomer aan een reeks opgravingen. Zijn team groef een tunnel onder de ruïnes en stuitte daarbij op bouwmethoden, begrafenisrituelen, aardewerk en wapens die kenmerkend zijn voor het Teotihuacán van de vroege vierde eeuw. De ontdekte voorwerpen – van een wierookbrander met afbeeldingen van de regengod van Teotihuacán tot pijltjes van groene obsidiaan uit Centraal-Mexico – wezen erop dat de gevonden gebouwen een vrijwel autonome wijk binnen het grotere centrum van Tikal moeten hebben gevormd en direct in verband met de verre keizerlijke hoofdstad moeten hebben gestaan.

“We wisten dat de teotihuacanos vóór 378 tenminste enige aanwezigheid en invloed in Tikal en naburige Mayagebieden hadden,” zegt Román-Ramírez. “Maar het was niet duidelijk of de Maya’s gewoon kenmerken van het machtigste koninkrijk in de regio nabootsten of dat er meer aan de hand was. Nu hebben we dus aanwijzingen dat er veel meer aan de hand was.”

Volgens Thomas Garrison, een geograaf van de University of Texas-Austin die is gespecialiseerd in de toepassing van digitale technologie bij archeologisch onderzoek, tonen de vondsten aan dat de oude Meso-Amerikaanse steden misschien niet zo anders waren dan de moderne metropolen van vandaag. “Het waren smeltkroezen van culturen en volken met verschillende achtergronden en talen, die met elkaar samen leefden maar hun eigen identiteit bewaarden.”

Op een stenen reliëf uit Tikal wordt de komst van legeraanvoerder ‘Geboren uit Vuur’ in het jaar 378 herdacht. In dat jaar werd Tikal veroverd door een machtige dynastie uit Teotihuacán.

Foto van Kenneth Garrett, Nat Geo Image Collection

Het onderzoek wordt gefinancierd door het PACUNAM LiDAR Initiative, dat al in 2018 tot baanbrekende ontdekkingen leidde, waaronder de vondst van een reusachtig en onderling verbonden netwerk van oude steden in het Mayalaagland. Dit netwerk van nederzettingen moet miljoenen méér inwoners hebben gehad dan tot dan toe werd aangenomen.

Román-Ramírez maant tot voorzichtigheid en wijst erop dat de vondsten niet zonder meer bewijzen dat de mensen die het complex aanlegden, zelf uit Teotihuacán kwamen. “Wat we hebben gevonden, duidt er wél op dat mensen die vertrouwd waren met de cultuur en tradities van Teotihuacán daar een eeuw lang hun eigen kolonie hadden, in een wijk die zich onderscheidde in identiteit en in religieuze praktijken uit Teotihuacán.” Er loopt nog een isotopenonderzoek van botten die in een grafkamer zijn aangetroffen. Die analyse zou meer zekerheid moeten bieden over de regio’s waar de overledenen op verschillende momenten in hun leven hebben gewoond.

Op basis van kenmerkende stijlen van aardewerk die in de ruïnes zijn aangetroffen, schat het team dat de bouw van de nederzetting op z’n minst honderd jaar vóór 378 moet zijn begonnen, een keerpunt in de geschiedenis van de Maya’s. Volgens Maya-inscripties stuurde de koning van Teotihuacán in dat jaar generaal ‘Geboren uit Vuur’ op pad om de vorst van Tikal, Jaguarklauw, van de troon te stoten en zijn jonge zoon als nieuwe heerser te installeren. Geboren uit Vuur arriveerde op 16 januari 378 in Tikal, op dezelfde dag dat Jaguarklauw ‘het water betrad’ – het Maya-eufemisme voor de dood.

Na de machtsovername floreerde Tikal nog eeuwenlang, veroverde naburige stadstaten en breidde zijn cultuur en invloed uit over het hele Mayalaagland. De hegemonie van Tikal in deze periode is goed gedocumenteerd, maar wetenschappers begrijpen niet goed waarom Teotihuacán zich na tientallen jaren van vreedzame co-existentie tegen zijn voormalige bondgenoot keerde.

Het machtige Teotihuacán in Centraal-Mexico is beroemd om zijn reusachtige piramiden en was ooit een van de grootste steden van het oude Amerika. De beschaving breidde haar macht en invloed over grote delen van Meso-Amerika uit.

Foto van Max shen, Getty Images

Verdere opgravingen in Tikal moeten meer inzichten opleveren, maar een recente vondst in de hoofdstad zelf duidt erop dat de fatale ruzie kan zijn veroorzaakt door een of ander cultureel meningsverschil. Een team onder leiding van Nawa Sugiyama, archeologe aan de University of California in Riverside, legde onlangs een ‘Mayawijk’ in Teotihuacán bloot, die sterk doet denken aan de Teotihuacán-buitenpost in Tikal. De cluster van luxueuze gebouwen was versierd met weelderige Mayamuurschilderingen, wat erop wijst dat de bewoners van de wijk tot een elite van gezanten of adellijke families behoorden.

Kort vóór de verovering van Tikal in 378 werden deze muurschilderingen kapotgeslagen en verbrand. Uit dat gegeven en uit de inhoud van een naburige kuil, waarin verbrijzelde menselijke botten werden gevonden, wijzen erop dat er een abrupte overgang plaatvond, van diplomatie naar wreedheden.

“Wat is er in de betrekkingen zó misgegaan dat een hele hoop hooggeplaatste Maya’s in Teotihuacán werd afgeslacht, hun paleizen werden afgebrand, al hun spullen werden weggehaald en hun thuisstad werd veroverd en overgenomen door een kind-koning?” vraagt Francisco Estrada-Belli, archeoloog aan de Amerikaanse Tulane University, zich af. “Duidelijk is dat we steeds verder inzoomen op enkele zeer belangrijke keerpunten in de relatie tussen de Maya’s en Teotihuacán – en dat we de oplossing van een van de grote mysteries van Meso-Amerika dicht zijn genaderd.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.