Dieren

Deze haai eet vooral groenten

Uit onderzoek blijkt dat deze haai er een tamelijk omnivoor dieet op nahoudt. Ook kan het dier maandenlang achtereen vasten. dinsdag, 5 februari 2019

Door Christie Wilcox

Walvishaaien zijn de grootste vissen van de zee, ook al hebben ze als filtervoeders niet de bloeddorstige reputatie van hun soortgenoten. Maar het zijn wel degelijk haaien, dus werd altijd aangenomen dat deze vriendelijke reuzen zich bijna uitsluitend met dierlijke proteïnen voeden.

Maar in een fascinerend onderzoek dat deze maand in het tijdschrift Ecological Monographs verscheen, werd iets anders ontdekt. Uit zorgvuldige analyses van bloed- en weefselmonsters van een vijftiental walvishaaien bleek dat de dieren er een tamelijk omnivoor dieet op nahouden, met inbegrip van planten en algen.

Het onderzoeksteam onder leiding van bioloog Alex Wyatt van de Universiteit van Tokio bestudeerde monsters die bij zowel reuzenhaaien in gevangenschap als wilde exemplaren waren afgenomen om de voedingsgewoonten van deze raadselachtige oceaanreizigers te ontrafelen. Hoewel in eerdere studies zeewier in de magen van reuzenhaaien was aangetroffen, is dit het eerste onderzoek waaruit blijkt dat de vissen dit soort algen niet ongewild binnen hebben gekregen, maar zich er bewust mee voeden.

“De walvishaai is een zeer charismatisch wezen dat wereldwijd met uitsterving wordt bedreigd, maar we weten nog steeds niet voldoende over hun ecologie om ze adequaat te kunnen beschermen,” verklaarde Wyatt tegenover National Geographic. “Ik wil graag iets bijdragen aan ons inzicht in deze soort.”

Onderzoek naar wat een dier eet, is “fundamenteel,” zegt Alistair Dove, walvishaaibioloog en vicepresident onderzoek en natuurbehoud van het Georgia Aquarium, maar het “is ook van groot belang voor het type populatiemodellen dat we moeten gebruiken om een intelligent beschermingsplan voor deze met uitsterving bedreigde soort op te stellen.”

De experts die op het gebied van natuurbehoud beslissingen nemen, hebben concrete informatie nodig over het gedrag van diersoorten, waaronder zaken als migratie en dieet, om te kunnen bepalen hoe dieren het best beschermd kunnen worden. Onderzoeken met zendertjes hebben meer inzicht gegeven in de verplaatsingen van walvishaaien, maar het is vrijwel onmogelijk om deze zeer mobiele vissen permanent te volgen om uit te vinden waarmee ze zich precies voeden. Vandaar dat de benadering van Wyatt en zijn team zo veelbelovend is: ze gebruiken bloed- en weefselmonsters die naar believen kunnen worden afgenomen en die met terugwerkende kracht inzicht geven in wat een walvishaai heeft gegeten.

“Het is een geweldige aanvulling op onze kennis over de foerageergewoonten en het dieet van walvishaaien,” zegt Clare Prebble, hoofdwetenschapper van de Marine Megafauna Foundation.

Eten wat je kunt

Om vast te stellen waarmee de dieren zich voeden, analyseerde het team verschillende vormen – isotopen – van belangrijke atomen als zuurstof en koolstof in de bloed- en weefselmonsters. De aanwezigheid van deze isotopen is verschillend voor diverse voedselbronnen, zoals algen, zoöplankton en vis, dus kunnen de wetenschappers veel over het dieet van de vissen te weten komen door naar de onderlinge verhoudingen van deze atomen te kijken. 

Uiteraard ligt het in de praktijk iets ingewikkelder. Hoewel stabiele isotopen veel worden gebruikt om het dieet van een dier te achterhalen, is de manier waarop ze specifieke voedingsstoffen uit hun dieet halen, eerder een vorm van giswerk. Maar in deze studie konden de onderzoekers gebruikmaken van monsters die bij vijf walvishaaien in gevangenschap waren afgenomen en waarvan de voeding dus bekend was. Zo konden ze de gegevens van acht wilde walvishaaien vergelijken met de die van walvishaaien uit het Okinawa Churaumi Aquarium. “Het is een enorme hoeveelheid werk, waarin op heel fraaie wijze gegevens van dieren in aquariums is toegepast op vragen over dezelfde dieren in een natuurlijke context,” zegt Dove.

Net als de zeezoogdieren waarnaar ze zijn vernoemd, zijn walvishaaien reusachtig. Ze kunnen ruim tien meter lang worden en meer dan twintigduizend kilo wegen. Mocht je denken dat die enorme omvang een grote berg voedsel vergt, dan heb je gelijk. Maar de onderzoekers ontdekten dat deze beesten ook maandenlang zonder enig voedsel kunnen. Dat komt waarschijnlijk door het feit dat ze zich tijdens migraties helemaal niet voeden, zegt Wyatt – misschien ook omdat er onderweg weinig voedzaams is te vinden.

De lange perioden van vasten zijn logisch als je bedenkt in welk milieu de dieren leven, zegt Prebble. “De beschikbaarheid van voedsel in de open oceaan is zeer ongewis, dus is het misschien een goede strategie om je flink tegoed te doen op plekken waar voldoende voedsel aanwezig is, waarna je die brandstof vervolgens verbruikt in perioden van migratie en tijdens het opsporen van het volgende zeebuffet,” zegt zij. (Lees ook over de beste plekken om met walvishaaien te zwemmen)

Niet alle walvishaaien vertoonden tekenen van lange tussenpozen tussen de maaltijden. De onderzoekers zagen veel verschillen tussen afzonderlijke exemplaren, iets wat Prebble en Dove fascinerend vonden. De variaties zouden er namelijk op kunnen wijzen dat afzonderlijke walvishaaien gespecialiseerd zijn in het foerageren in een bepaald gebied of in het eten van specifiek voedsel. Over het algemeen leken ze er een veel diverser dieet op na te houden dan men tot nu toe had aangenomen.

Volproppen – met planten?

Volgens de bevindingen van Wyatt halen de dieren minstens de helft van hun voedingsstoffen uit planten en algen. Waarom zouden walvishaaien zoveel zeewier verorberen? Daarvoor zijn een paar mogelijke verklaringen.

“Het is onduidelijk of het eigenlijk wel voordelig is en zelfs of de walvishaaien wel een keuze hebben,” zegt Wyatt. “Maar het is aannemelijk dat zeewier een goede voedselbron is wanneer ander voedsel beperkt aanwezig is.”

“Het is logisch dat walvishaaien veel plantaardige materie eten, aangezien ze zich voeden op basis van deeltjes van een bepaalde grootte, niet op basis van een bepaalde soort,” zegt Dove. Dat bleek in 2013 uit een onderzoek waarin onderzoekers concludeerden dat zee-algen vaak in de magen van walvishaaien werden aangetroffen. Maar uit de nieuwe gegevens blijkt dat de dieren veel voedingsstoffen uit de ingeslikte algen halen, wat erop wijst dat ze deze algen niet toevallig binnen hebben gekregen maar dat ze waarschijnlijk een deels vegetarisch dieet hebben.

Om te bepalen of walvishaaien toevallige dan wel bewuste alleseters zijn, zullen de onderzoekers moeten kijken of de dieren bepaalde gebieden met veel algen opzoeken, ook als er geen dierlijk voedsel in de buurt is. Ook zullen ze moeten onderzoeken hoe efficiënt de walvishaaien voedingsstoffen aan algen kunnen onttrekken. Dat hebben wetenschappers ook gedaan bij kaphamerhaaien, die telkens met zeegras in hun spijsverteringsstelsel werden aangetroffen. Tot verrassing van de onderzoekers ontdekten ze dat deze haaien het gras bewust opaten en het met behulp van enzymen in hun maag verteerden. (Bekijk ook hoe sommige haaien zich voeden op een verrassende manier)

Volgens Dove zou het geen verassing zijn als zou blijken dat walvishaaien echte alleseters zijn. “De nauwste verwanten van de walvishaai zijn haaien die op de zeebodem leven, en ik denk zeker dat enkele van die soorten eveneens omnivoren zijn,” zegt hij. “Dat is het fascinerende van haaien. Hoe meer we ze bestuderen, des te meer worden onze basisopvattingen over hun biologie op de proef gesteld – en dat maakt ze tot een van de interessantste diergroepen die je kunt bestuderen.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer