‘Cat Tracker’-studie onthult escapades van 900 katten

Meer inzicht in de plekken waar katten tijdens hun omzwervingen komen, is van belang voor de veiligheid van de huisdieren zelf maar ook voor de wilde dieren in hun omgeving.maandag 16 maart 2020

Het doel van het grootschalige internationale ‘Cat Tracker’-project was eenvoudig: probeer uit te zoeken welke plekken huiskatten bezoeken als ze buitenshuis op pad gaan. Al eerder hebben onderzoekers geprobeerd antwoord te krijgen op deze vraag, hetzij door de dieren te voet te volgen (sterkte daarmee!) hetzij door ze uit te rusten met zendertjes aan hun halsbanden, maar het ‘Cat Tracker’-onderzoek was uniek door de omvang ervan: bijna duizend katten in vier landen werden een week lang uitgerust met GPS-zendertjes om inzicht te krijgen in de afstanden die ze aflegden en de plekken die ze opzochten.

Na zes jaar zijn de resultaten uitgewerkt en gepubliceerd in het tijdschrift Animal Conservation. In de nieuwe studie heeft het Cat Tracker-team gegevens van meerdere continenten vergaard en die data wijzen erop dat de meeste huiskatten behoorlijk... huiselijk zijn. “Ik was verrast dat ze zo dicht in de buurt van huis bleven,” zegt Roland Kays van het North Carolina Museum of Natural Sciences, hoofdonderzoekers van de studie. “De meeste katten brachten al hun tijd door binnen een straal van honderd meter van hun achtertuin.” 

Hoewel het goed nieuws is dat het merendeel van de huiskatten zich niet in de wilde natuur waagt, blijkt uit de studie ook dat de dieren niettemin ecologische schade kunnen aanrichten en zichzelf in gevaar kunnen brengen.

Michael Cove, een kattenexpert van het Smithsonian Conservation Biology Institute die onderzoek deed naar de invloed van verwilderde en rondzwervende katten op bedreigde zoogdiertjes op de Florida Keys, prees de studie als “een hele prestatie.” 

“Voor zover ik weet, is bij geen enkel ander onderzoek de ecologische ruimte van zoveel afzonderlijke huiskatten of van enige andere huisdiersoort bestudeerd,” zegt hij.

Lange en korte uitstapjes

‘Katniss Everdeen’, een langharige, één jaar oude kat met blauwe ogen uit Durham, North Carolina, was een van de gevolgde huisdieren. Zoals de meeste katten in het onderzoek bleef ze doorgaans in de buurt van haar huis en de bosjes in de directe omgeving. Maar ze bracht wel enkele bezoekjes aan de appartementencomplexen aan weerszijden van haar huis en stak driemaal de tweebaansweg vóór het huis over. Eén keer liep ze zo’n 140 meter naar een parkeerterrein in een bedrijvenpark. Het GPS-zendertje aan haar halsband registreerde elke drie minuten haar locatie, en daaruit bleek dat ze een gebied van ruim anderhalve hectare bestreek. 

Daarmee waren de omzwervingen van Katniss iets uitgebreider dan die van de meeste huiskatten. Ruim de helft van de gevolgde dieren bestreek een gebied van hooguit één hectare, ruim twee voetbalvelden.

Dat wil niet zeggen dat alle katten rond het huis bleven hangen. Zeven procent van de gevolgde dieren bestreken meer dan tien hectare, en sommige katten zwierven in een nog veel groter gebied rond. De recordhouder was ‘Penny’, een jong vrouwtje uit de buitenwijken van Wellington, Nieuw-Zeeland, die de heuvels achter haar huis in trok en een gebied van bijna acht vierkante kilometer bestreek.

Een andere uitzondering was ‘Max’, een gecastreerd volwassen mannetje uit het zuidwesten van Engeland waarvan de omzwervingen verschilden van alle andere dieren die voor het onderzoek werden gevolgd. Max liep de hele weg tussen het dorpje St. Newlyn East naar Trevilson af, een afstand van bijna twee kilometer, keerde daarna om en liep weer terug. Waarom hij dit retourtje in de zes dagen dat hij werd gevolgd tweemaal maakte, is niet bekend.

Ondanks dit soort nieuwsgierige onderzoekers is het gebied dat de overgrote meerderheid van de huiskattenbestrijkt, veel en veel kleiner dan dat van verwilderde katten of van wilde soorten als de ocelot, zo blijkt uit het onderzoek. De verklaring ligt voor de hand: huisdieren worden thuis gevoerd en hoeven dus geen grote gebieden af te speuren voor hun hun volgende maaltijd. En de meeste huiskatten zijn gecastreerd, zodat ze ook geen aandrang meer hebben om te paren. 

“Zonder de drijfveren van voedsel en seks lijken de meeste katten tevreden te zijn met een bestaan in en rond het huis,” zegt Kays. (Bekijk foto’s van zwerfkatten over de hele wereld.)

De onderzoekers verwachtten dat huiskatten in verschillende landen er wat betreft hun rondzwervingen verschillende gewoonten op na zouden houden. Zo zouden katten in de VS zich misschien minder ver van huis wagen vanwege de wijdverbreide aanwezigheid van coyotes, dachten ze. Maar huiskatten blijken in alle landen doorgaans dichtbij huis te blijven, hoewel de gebieden die door Australische huiskatten werden bestreken, kleiner waren dan elders. “Katten zijn dus internationaal erg lui,” constateert Kays.

Uit het onderzoek bleek ook dat mannetjes zich verder van huis wagen dan vrouwtjes, niet-gecastreerde katten verder dan gecastreerde katten, jongere katten verder dan wat oudere katten, en plattelandskatten verder dan hun soortgenoten in de steden.

Op jacht

In de laatste jaren groeit de bezorgdheid over de schade die katten onder reptielen, vogels en andere wilde dieren aanrichten. De GPS-gegevens van de nieuwe studie bieden ook in deze kwestie meer inzicht, in de zin dat ze niet alleen laten zien hoever katten zich van huis wagen maar ook welke plekken ze opzoeken. In alle landen bleef zo’n driekwart van de huiskatten vrijwel altijd in de buurt van de eigen achtertuin en andere, door de mens ingerichte plekken. Op het eerste gezicht lijkt dit goed nieuws voor wilde dieren te zijn, want hoeveel schade kunnen Bella en Felix op een achterplatje of in een bloemborder aanrichten? Maar de onderzoekers wijzen erop dat het feit dat huiskatten hun jachtgebied zo beperkt houden, tot extra veel schade aan plaatselijke populaties wilde dieren kan leiden. En als we stilstaan bij het reusachtige aantal huiskatten dat er bestaat, dan zou die zeer plaatselijke schade toch een enorme invloed op het milieu kunnen hebben.

‘Kattencam’ laat zien dat zwerfkatten op meer jagen dan vogels alleen

“Wilde dieren die in stedelijk gebied leven, worden sowieso al beïnvloed door menselijke activiteiten en de fragmentatie van hun leefgebied,” zegt Troi Perkins, een van de auteurs van de nieuwe studie, die als studente aan de North Carolina State University het verzamelen van gegevens in de VS beheerde. 

“Hoe meer huiskatten buiten rondzwerven, des te meer de plaatselijke wilde soorten te maken krijgen met stress en dodelijke confrontaties,” zegt zij. “De ecologische invloed van rondzwervende huiskatten kan nog ernstiger zijn als de wilde diersoorten in de omgeving al met uitsterving worden bedreigd.”

Gevaren buitenshuis

Ongeveer tien procent van de gevolgde huiskatten verlieten hun achtertuin en brachten veel tijd door in de natuur. Deze katten zwierven door bossen en wetlands, en konden daar niet alleen jagen op soorten die niet in stedelijke gebieden voorkomen, maar zelf ook ten prooi vallen aan roofdieren; zo is van coyotes en dingo’s bekend dat ze graag op huiskatten jagen.

Het onderzoek bevestigde nog een ander gevaar waarmee huiskatten worden geconfronteerd: het verkeer. In de zes dagen tijd dat de katten werden gevolgd, staken ze gemiddeld vierenhalf maal een weg over. “Toen de eigenaren van de katten de resultaten te zien kregen, maakten veel mensen zich meer zorgen over het feit dat ze vaak de weg overstaken dan over de schade die ze onder wilde dieren konden aanrichten,” zegt Heidy Kikillus, hoofd van het Nieuw-Zeelandse team. Toen zij enkele maanden na het onderzoek contact opnam met deze baasjes, bleek inderdaad dat een aantal katten inmiddels was overreden.

Hoewel het ‘Cat Tracker’-onderzoek meer inzichten heeft opgeleverd in hetgeen katten buitenshuis uitspoken, valt er volgens de onderzoekers nog veel meer te bestuderen. Het is weliswaar belangrijk om te weten welke plekken huiskatten opzoeken, maar om echt inzicht te krijgen in de uitwerking die hun gedrag op het milieu heeft en in de gevaren ze daarbij zelf lopen, moeten we precies weten wat ze op die plekken doen.

Een van de manieren om te volgen wat een kat zoal uitspookt, is een kattencamera, waarmee de omgeving vanuit het gezichtspunt van de kat wordt gefilmd. Daarnaast kan ook technologie worden gebruikt die is ontleend aan het onderzoek naar de snelheid die cheeta’s tijdens de jacht ontwikkelen. “We werken aan een nieuwe technologie waarin GPS-gegevens met hogere resolutie en versnellingsmeters worden gecombineerd. Daarmee kan het gedrag van katten precies in kaart worden gebracht en kunnen we precies zien hoe vaak en waar ze op jacht gaan,” zegt Kays.

Jonathan Losos is William H. Danforth-ereprofessor aan de Washington University in Saint Louis en directeur van het Living Earth Collaborative, een samenwerkingsverband tussen de Washington University, de Saint Louis Zoo en de Missouri Botanical Garden. Hij heeft zijn carrière gewijd aan de studie van de evolutionaire ecologie van hagedissen, maar is al zijn hele leven lang een kattenliefhebber en schrijft momenteel een boek over het wetenschappelijk onderzoek naar de huisdieren.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

lees verder

Een kijkje in het leven van zwerfkatten over de hele wereld

In een nieuw fotoboek hebben twee fotografen de ‘grootse odyssee’ van zwerfkatten vastgelegd – van Marokko tot Japan.

Begrijp jij de emoties van je kat? Dan ben je een ‘kattenfluisteraar’!

Uit recent onderzoek is gebleken dat een selecte groep mensen de uitdrukkingen van katten beter kan lezen. Dit zijn vooral jonge vrouwen – maar verrassend genoeg hebben ze niet altijd een kat.
Lees meer