Zeldzame foto's van Afrikaanse jachtluipaarden in sneeuwstorm

De beelden die onlangs werden gemaakt in het natuurreservaat Rogge Cloof bewijzen dat de katachtigen zich veel beter kunnen aanpassen dan eerder gedacht.

Monday, September 14, 2020,
Door Christine Dell'Amore
Foto's Van Kirsten Frost
Een luipaardmannetje dat onlangs werd uitgezet in natuurreservaat Rogge Cloof bekijkt zijn nieuwe omgeving. De pas ...

Een luipaardmannetje dat onlangs werd uitgezet in natuurreservaat Rogge Cloof bekijkt zijn nieuwe omgeving. De pas verhuisde dieren worden in eerste instantie binnen een omheining gehouden, zodat ze aan hun nieuwe leefgebied kunnen wennen.

Foto van Kirsten Frost

Al twee dagen lang volgde Kirsten Frost een jachtluipaardvrouwtje via haar GPS-band door het rotsachtige heuvellandschap van natuurreservaat Rogge Cloof, de koudste plek in Zuid-Afrika. De sneeuwstorm werd heftiger.

Turend door de vallende sneeuwvlokken zag hij de kop van de wilde kat, de rest van haar lijf was onzichtbaar in het witte landschap.

“Het was bizar: zie ik nou echt een jachtluipaard in de sneeuw in het zuidelijkste puntje van Afrika?” schreef Frost, een in Kaapstad woonachtige natuurfotograaf, tijdens zijn tocht in een e-mail aan National Geographic. “Ik realiseerde me dat dit een moment was dat maar weinig mensen ooit meemaken, een moment in de natuur dat ik nooit zal vergeten.”

Mona, het oudste vrouwtje in het reservaat, voelt zich prima op haar gemak met mensen in de buurt.

Foto van Kirsten Frost

Op de foto's die hij in augustus wist te maken staan een vrouwtje, door dierenbeschermers Mona gedoopt, en twee mannetjes. Het was waarschijnlijk pas de tweede keer dat er beelden werden gemaakt van Afrikaanse jachtluipaarden in de sneeuw, aldus Vincent van der Merwe. Hij werkt voor de Zuid-Afrikaanse non-profitorganisatie Endangered Wildlife Trust aan de herintroductie van de jachtluipaard. Het team van der Merwe maakte in 2014 de volgens hem eerste foto's van wilde katten in de sneeuw, in het Mount Camdeboo Game Reserve in de Zuid-Afrikaanse provincie Oost-Kaap.

In beide gevallen ging het om foto’s van jachtluipaarden die waren uitgezet in private natuurreservaten, gelegen in delen van hun oorspronkelijke leefgebied. Het opnieuw uitzetten van de dieren is een belangrijk aspect van een beschermingsstrategie voor de slinkende populatie dieren, en geeft toeristen bovendien de kans om de dieren te zien. Er leven in totaal nog zo'n zevenduizend jachtluipaarden in het wild en de soort wordt als kwetsbaar beschouwd door de IUCN (de International Union for Conservation of Nature).

“We zijn geneigd om de dieren in hokjes in te delen,” aldus Van der Merwe, wiens activiteiten voor het uitzetten van dieren gedeeltelijk worden gefinancierd door de National Geographic Society. Zo gaan we ervan uit dat jachtluipaarden alleen in de Oost-Afrikaanse savanne voorkomen, stelt hij. Volgens hem tonen de nieuwe foto's aan dat “deze dieren zich veel beter kunnen aanpassen dan wordt gedacht.”

Voordat 95 procent van de jachtluipaardpopulatie in de jaren zestig door kolonisten was uitgemoord, kwamen de wilde katten over het hele continent voor: in de ruim drieduizend meter hoge bergen, in de bossen langs de kust en in de woestijnen (zoals de Kalahari) waar de temperatuur 's nachts tot onder het vriespunt daalt.

In de afgelopen tientallen jaren hebben dierenbeschermers zoals Van der Merwe – naar eigen zeggen een koppelaar van jachtluipaarden - zo'n zestig katachtigen naar verschillende natuurreservaten verhuisd. Zo zetten ze in 2018 twee mannetjes en twee vrouwtjes uit in Rogge Cloof, een reservaat van 185 vierkante kilometer in de provincie Noord-Kaap.

Zuid-Afrika is een van de weinige landen waar het aantal jachtluipaarden toeneemt. In 2017 brachten Van der Merwe en zijn team dieren uit Zuid-Afrika per vliegtuig over naar het 2.250 kilometer verderop gelegen Malawi. Daar was het roofdier sinds de jaren tachtig uitgestorven.

“Ons doel is om het overschot aan jachtluipaarden hier in te zetten om de dieren in andere delen van Afrika te herintroduceren,” vertelt hij.

“Zoiets heb ik nog nooit gezien”

Het Rogge Cloof-reservaat werd in 2017 opgericht op het terrein van een voormalige schapenboerderij. Volgens Van der Merwe is het gebied groot genoeg voor vijf volwassen jachtluipaarden en hun nakomelingen, en leven er meer dan genoeg springbokken, een favoriet maaltje van de jachtluipaard.

Toch maakte hij zich in eerste instantie zorgen over de vraag of de roofdieren bestand zouden zijn tegen de temperatuur in het gebied, die kan dalen tot minus vijftien. “De negatieve publiciteit die het zou opleveren als een jachtluipaard dood zou vriezen... De media maken gehakt van je,” zegt hij.

Sneeuwluipaarden 101
Sneeuwluipaarden behoren tot de schuwste katten van de wereld. Ontdek hoe deze ‘berggeesten’ perfect zijn uitgerust voor extreme, hooggelegen habitats en hoe ze bedreven jacht maken op wendbare prooien.

Dus bereidde hij alles grondig voor. Hij ging op zoek naar oude documenten uit de Britse koloniale tijd, waarin hij las dat jagers ooit jachtluipaarden schoten in dit deel van Zuid-Afrika. Daaruit concludeerde hij dat Rogge Cloof in het verleden deel uitmaakte van het leefgebied van de roofdieren, wat erop zou duiden dat ze ook nu nog een aangeboren vermogen hebben om in de sneeuw te overleven, vertelt hij.

Tot nog toe lijkt de gok goed uit te pakken. Alle vier de jachtluipaarden leven nog en afgelopen juli (hartje winter op het zuidelijk halfrond) beviel een van de vrouwtjes van drie welpjes.

Luke Hunter, directeur van het Big Cats Program van Wildlife Conservation Society, vindt de foto's van Frost “prachtig”. “Zoiets heb ik nog nooit gezien”.

Hij denkt ook dat er in het verleden jachtluipaarden leefden in Rogge Cloof, hoewel dat naar zijn zeggen geen “ideale” omgeving voor ze was, vanwege het koude, vochtige klimaat.

Hij wijst erop dat het gebied wat betreft klimaat en omgeving lijkt op het Hoogland van Iran, waar nu nog zo'n vijftig Aziatische jachtluipaarden leven, de laatste overgebleven in het wild voorkomende exemplaren van hun soort. Ooit telde deze ondersoort talloze dieren, die leefden in gebieden van Centraal-Azië tot aan India aan toe.

De Iraanse jachtluipaarden zijn gewend aan sneeuw en krijgen in de winter een dikke vacht, net als Afrikaanse jachtluipaarden die in dierentuinen op het noordelijk halfrond leven, aldus Hunter. Dat wijst erop dat Van der Merwe gelijk heeft en dat ze “evolutionair gezien van nature in staat zijn” om in sneeuw te overleven.

Dus hoewel “het bijzonder en geweldig is dat ze in de sneeuw zijn gefotografeerd, is het geen grote verrassing,” aldus Hunter.

Hij voegt daar aan toe dat jachtluipaarden waarschijnlijk niet tegen een al te dik pak sneeuw kunnen, met name omdat welpen niet goed in staat zijn om hun lichaamstemperatuur te reguleren. Her en der een paar centimeter, zoals in Rogge Cloof het geval is, is waarschijnlijk het maximale dat ze aankunnen, stelt hij.

IJskatten

Mensen die dit bijzondere fenomeen graag met eigen ogen willen zien, kunnen een bezoek brengen aan Rogge Cloof. Van der Merwe vertelt dat het reservaat, net als de meeste Afrikaanse natuurgebieden, in de problemen kwam door de gevolgen van de pandemie voor het toerisme.

Omdat Rogge Cloof een van de weinige natuurreservaten is waar geen roofdieren voorkomen die een gevaar voor mensen vormen (zoals leeuwen en panters), kunnen toeristen de jachtluipaarden te voet bekijken - zij het van een gepaste afstand, om de dieren niet te verstoren.

Mona, het oudste vrouwtje in het reservaat en het fraaiste model op de foto's van Frost, is opvallend relaxed met mensen in de buurt. “Mensen boeien haar gewoon voor geen meter,” lacht Van der Merwe.

Fotograaf Frost is inmiddels helemaal in de ban van wat hij de “ijskatten van Afrika” noemt. Hij wil ze opnieuw gaan opzoeken om een documentaire over ze te maken.

“Het feit dat er nauwelijks iets bekend was over jachtluipaarden die de winter trotseren, toont aan dat de natuur nog veel geheimen voor ons heeft,” stelt hij.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer