In januari werd in Burgers’ Zoo in Arnhem een luipaardhaai geboren. Dat is op zich geen nieuws. Wat wél bijzonder is, is dat het jonge beest alleen een moeder heeft. DNA-onderzoek heeft uitgewezen dat de luipaardhaai het resultaat van een zogenoemde maagdelijke voortplanting, ook wel parthenogenese genoemd. Hoe zit dat?
Wat is parthenogenese?
Een eicel en een zaadcel. Dat zijn de twee bouwstenen voor nieuw leven. Zonder deze geslachtscellen is voortplanting onmogelijk. Om die reden is de noordelijke witte neushoorn (Ceratotherium simum cottoni) gedoemd om uit te sterven: er zijn nog slechts twee dieren in leven, en die zijn allebei vrouwelijk.
Dan nu de uitzondering op de regel. Een aantal diersoorten – waaronder sommige salamanders, slangen, kevers en dus ook de luipaardhaai – is in zeldzame gevallen in staat zich voort te planten zonder de inbreng van een mannelijke partner. Die bijzondere eigenschap wordt ook wel parthenogenese of maagdelijke voortplanting wordt genoemd.
Kort gezegd ontwikkelt een eicel zich in zo’n geval zonder bevruchting door een zaadcel tot een levensvatbaar jong, dat genetisch nagenoeg gelijk is aan zijn moeder. Waarom sommige dieren tot parthenogenese in staat zijn, is nog onduidelijk.
Luipaardhaai zonder vader in Burgers’ Zoo
Een bijzonder voorbeeld daarvan is sinds kort is te bewonderen in de Arnhemse dierentuin Burgers’ Zoo. De jongste telg uit de luipaardhaaienfamilie werd al in januari geboren, maar nu heeft onderzoek uitgewezen dat ze alleen een moeder heeft.
Dat was geen uitgemaakte zaak. In het bassin zwemmen immers ook mannetjes rond. Om ongeslachtelijke voortplanting te bevorderen, wat een tamelijk zeldzaam fenomeen is, worden de mannelijke dieren soms een tijdlang weggehouden bij de vrouwtjes. Met succes, zo blijkt nu: bloedmonsters hebben uitgewezen dat de jonge haai alleen DNA-deelt met een van de vrouwelijke dieren. De jonge luipaardhaai is inmiddels uitgezet in de Ocean, het tropisch koraalrifaquarium van Burgers’ Zoo.
