De Russische tsaar Ivan de Verschrikkelijke is vooral bekend om zijn wreedheid, maar had ook een grote belangstelling voor boeken en kennis. Tijdens zijn bewind liet hij een bibliotheek aanleggen met honderden zeldzame geschriften. Toen Ivan steeds meer paranoïde en vijandiger werd tegenover zijn omgeving, raakte ook deze schat aan kennis in de vergetelheid. Tot op de dag van vandaag zoeken historici naar Ivans mysterieuze bibliotheek. Wat is erover bekend?
De eerste tsaar van Rusland
In 1533 erft Ivan IV, nog maar drie jaar oud, de macht over Rusland na de dood van zijn vader. Het bestuur komt in handen van zijn moeder, Elena Glinskaya, die als regentes optreedt. Wanneer Ivan acht jaar is, overlijdt ook zij onder verdachte omstandigheden. Sommige historici vermoeden vergiftiging, in de felle machtsstrijd tussen adellijke families.
Leestip: Hoe de grootste bibliotheek van de Oudheid verloren ging
In 1547 wordt Ivan op zestienjarige leeftijd gekroond in het Kremlin in Moskou en krijgt hij de volledige macht over het rijk. Daarmee is hij de eerste Russische heerser die officieel de titel tsaar draagt. Tot dan toe stonden de machthebbers van Moskou bekend als grootvorsten. Ivans kroning markeert het begin van een nieuw hoofdstuk in de Russische geschiedenis.
De bibliotheek van Ivan
Van ‘de Verschrikkelijke’ tsaar was in zijn vroege regeringsperiode nog geen sprake. Ivan was gedreven om de internationale banden van Rusland te versterken. Daarbij was hij opvallend leergierig; een eigenschap die hij gemeen had met zijn grootvader Ivan III.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Door het huwelijk van Ivan III met Sophia Palaiologina, de nicht van de laatste Byzantijnse keizer, ontving de Russische hofbibliotheek een groot aantal boeken en Griekse en Latijnse manuscripten uit het gevallen Constantinopel. Verslagen van internationale geleerden die de bibliotheek in het Kremlin mochten bezoeken, beschreven vaak hun verbazing over de grote hoeveelheid zeldzame manuscripten die de Russische heersers hadden verzameld.
Toen de bibliotheek in handen kwam van Ivan IV, zou deze alleen maar verder groeien. Dat paste goed bij zijn politieke ambities: door militaire expansie kwamen nieuwe boeken en manuscripten Rusland binnen vanuit verschillende delen van de wereld. Daarnaast nodigde Ivan buitenlandse geleerden uit om Griekse en Byzantijnse teksten te vertalen.
Een indrukwekkende verzameling
De buitenlandse bezoekers van Ivans geheime bibliotheek beschreven in hun verslagen de indrukwekkende werken die in het Kremlin werden bewaard. Zo noemen Europese teksten onder meer de 142 delen van Titus Livius’ geschiedenis van het Romeinse Rijk, teksten van Cicero over de Romeinse politiek en onbekende werken van de dichter Vergilius. Daarnaast zou Ivans verzameling hebben bestaan uit Byzantijnse, Arabische en Perzische teksten, sommige volledig in goud gebonden.
Leestip: Waarom je in zeventiende-eeuws Rusland moest betalen voor je baard
Rond 1580 zou de collectie uit meer dan 800 werken hebben bestaan. Maar naarmate Ivans lange regeringsperiode vorderde, regeerde hij met steeds hardere hand. Er vonden massale executies plaats van edelen, geestelijken en burgers die hij als vijandig zag. Volgens sommige bronnen doodde hij tijdens een woedeaanval zelfs zijn eigen zoon.
Tegelijkertijd raakte Ivan steeds meer paranoïde. Zijn wantrouwen tegenover zijn naasten zorgde ervoor dat hij zijn waardevolste bezittingen verzegelde of verborg. Ook zijn kostbare bibliotheek zou hij achter slot en grendel hebben gezet, zodat niemand er nog bij kon.
De zoektocht naar de bibliotheek
Na de dood van Ivan de Verschrikkelijke in 1584 verdwijnt de bibliotheek volledig uit beeld. In geen enkele Russische bron wordt er daarna nog over geschreven. Tot op de dag van vandaag twijfelen historici daarom aan het bestaan van Ivans verzameling.
In de negentiende eeuw beweerden Europese geleerden aanwijzingen te hebben gevonden voor het bestaan van de bibliotheek. De Duitse historicus Christoph von Dabelov sprak over een verdwenen inventaris waarin honderden manuscripten werden genoemd. Anderen meenden losse teksten te herkennen die ooit tot de bibliotheek zouden hebben behoord. Toch leverde geen enkele zoektocht tastbaar bewijs op.
Leestip: Wie was Raspoetin, de ‘bezeten monnik’?
Eeuwenlang wordt gespeculeerd dat de bibliotheek nog steeds ergens in het geheime gangenstelsel onder het Kremlin verborgen ligt, wat tot op de dag van vandaag tot zoektochten leidt. Anderen stellen echter dat, áls de verzameling ooit heeft bestaan, deze waarschijnlijk verloren is gegaan bij branden of plunderingen tijdens de politieke chaos na Ivans dood. Voorlopig is het afwachten of Ivans verzameling ooit nog opduikt.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
