De Belgische sporters jagen momenteel op de Olympische Spelen in Milaan-Cortina naar een plek op de hoogste trede van het podium. Bij een gouden medaille zal La Brabançonne door het stadion klinken en de nationale driekleur – zwart, geel, rood – worden gehesen. Waar komt die opvallende vlag vandaan? En waarom koos België juist voor deze drie kleuren?
Een middeleeuwse oorsprong
In de Middeleeuwen bestond België nog niet. Het gebied was verdeeld in graafschappen, hertogdommen en heerlijkheden. Het machtigste daarvan was het hertogdom Brabant, dat grote delen van het huidige Vlaams-Brabant, Waals-Brabant, Antwerpen, Brussel en zelfs stukken van Noord-Brabant en Limburg omvatte.
Brabant was welvarend dankzij bloeiende handelssteden als Antwerpen, Gent, Brugge en ’s-Hertogenbosch. Het wapen van het hertogdom bestond uit een zwarte achtergrond met een gouden leeuw, voorzien van rode klauwen en een rode tong. Die kleuren – zwart, geel (goud) en rood – zouden later bepalend worden.
De Oostenrijkse Nederlanden en groeiende onvrede
Na de Vrede van Utrecht in 1713 kwamen de Zuidelijke Nederlanden onder Oostenrijks bestuur. Aanvankelijk beloofden de Habsburgers de lokale tradities te respecteren. Maar keizer Jozef II probeerde het gebied te centraliseren naar Oostenrijks model. Oude provincies verdwenen, belastingen werden verhoogd en kerkelijke privileges ingeperkt.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Dat leidde tot verzet. Adel, geestelijkheid en burgers sloten zich aaneen. In 1789 trokken patriotten onder leiding van generaal Jan Andries Vander Mersch ten strijde en boekten verrassende overwinningen op Oostenrijkse troepen bij onder meer Turnhout.
De eerste Belgische driekleur
Op 11 januari 1790 riepen de opstandige provincies de Verenigde Nederlandse Staten uit. Zij voerden een horizontale rood-zwart-gele vlag, geïnspireerd op de wapens van Brabant, Vlaanderen en Henegouwen. De staat hield echter slechts een jaar stand.
Na de val van Napoleon in 1815 werden Noord en Zuid samengevoegd tot het Koninkrijk der Nederlanden onder koning Willem I. De spanningen liepen snel op: religieuze verschillen, taalproblemen en politieke ongelijkheid voedden de onvrede in het zuiden. In 1830 brak de Belgische Revolutie uit.
Een naaister en twee vlaggen
Tijdens de revolutie wapperden aanvankelijk Franse vlaggen in Brussel. Niet iedereen was daar blij mee. Advocaat Lucien Jottrand en journalist Edouard Ducpétiaux wilden een eigen symbool voor een onafhankelijk België. Ze baseerden zich opnieuw op de Brabantse kleuren.
De Brusselse naaister Marie Abts-Ermens maakte twee vlaggen. Eén werd op het Brusselse stadhuis gehesen, de andere werd door de stad gedragen. Op 23 januari 1831 nam het Belgische Congres de kleuren officieel op in de Grondwet: zwart, geel en rood.
Waarom verticale strepen?
In eerste instantie was de volgorde en richting van de strepen niet vastgelegd. Uiteindelijk koos men voor een verticale indeling, deels om verwarring met de Nederlandse rood-wit-blauwe vlag te vermijden.
Leestip: Zo werd het frietkot van een Duitse ondernemer cultureel erfgoed in België
De Belgische vlag symboliseert sindsdien zowel de middeleeuwse geschiedenis van Brabant als het streven naar nationale onafhankelijkheid. Wanneer ze vandaag de dag wordt gehesen – wellicht nog tijdens deze editie van de Olympische Winterspelen – weerspiegelt ze dus niet alleen sportieve trots, maar ook een lange, soms turbulente geschiedenis.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
