Het brailleschrift bestaat inmiddels ruim tweehonderd jaar. In een tijd waarin communicatie razendsnel digitaliseert, blijft de kern van het oorspronkelijke zespuntensysteem verrassend onveranderd. Wat het verhaal extra bijzonder maakt: de bedenker, Louis Braille, was pas vijftien jaar oud toen hij het fundament legde voor dit revolutionaire schrift. Hoe kwam hij op dit idee?
Een ongeluk dat zijn leven veranderde
Louis Braille werd in 1809 geboren op het platteland van Coupvray, op zo’n dertig kilometer van Parijs. Op driejarige leeftijd raakte hij door een ongeluk met een priem in de werkplaats van zijn vader blind aan één oog. De infectie die volgde verspreidde zich naar zijn andere oog, waardoor hij uiteindelijk volledig blind werd.
Aan het begin van de negentiende eeuw waren er nog maar weinig instellingen gericht op onderwijs voor blinden. Braille blonk echter uit op school en kreeg een beurs voor het Koninklijk Instituut voor Blinde Jeugd in Frankrijk. Deze school maakte op dat moment nog gebruik van het leessysteem van oprichter Valentin Haüy.
Leestip: Door deze 6 uitvindingen uit de negentiende eeuw ziet ons leven er nu heel anders uit
Haüy was zelf niet blind, maar had een groot deel van zijn leven en fortuin gewijd aan het helpen van slechtzienden. Zijn systeem maakte gebruik van het Latijnse alfabet: letters behielden hun oorspronkelijke vorm, maar werden in reliëf gedrukt. Leerlingen lazen door met hun vingers de contouren van de letters te volgen. Het systeem werkte, maar al snel merkte Braille op dat het niet optimaal was.
Inspiratie uit het leger
Eén van de kwesties waar Braille tegenaan liep, was dat het systeem van Haüy gepaard ging met een complex boekdruksysteem. Hiervoor moest nat papier tegen koperen draden worden gedrukt. In een klaslokaal kon dit complexe systeem onmogelijk met de hand worden nagebootst, wat het voor leerlingen onmogelijk maakte om ooit zelf te leren schrijven.
Toch leek een ander systeem lange tijd onmogelijk. Dat was totdat Braille kennismaakte met een speciaal ‘nachtschrift’ dat was ontwikkeld door Charles Barbier, artillerieofficier in het Franse leger. Met dit schrift konden soldaten ’s nachts boodschappen overbrengen aan het front, zonder daarbij hun positie te verraden door een lichtbron aan te zetten.
Leestip: Zes uitvindingen uit de Middeleeuwen die we nog steeds gebruiken
Voor dit systeem werd een raster van twaalf punten gebruikt, verdeeld over twee kolommen. Door het reliëf van deze punten konden codes worden doorgegeven. Braille zag veel potentie, maar vond het militaire systeem nog te omslachtig. Op vijftienjarige leeftijd ging hij aan de slag om een eigen alfabet te creëren en slaagde er na jaren in dit bruikbaar te maken.
Hoe werkt het brailleschrift?
Braille stelde voor om in plaats van twaalf slechts zes punten per teken te gebruiken. Zo kon iedere letter met één aanraking worden gelezen. Zijn eerste versie gebruikte nog punten en streepjes, maar in latere versies zag hij daarvan af: het zou het lezen te moeilijk maken.
Door middel van deze zes voelbare puntjes ontstaan er 64 mogelijke combinaties. De eerste tien letters (A tot en met J) gebruiken alleen de bovenste vier punten. De overige letters zijn variaties op deze combinaties. Braille probeerde het alfabet op deze manier zo logisch mogelijk op te bouwen, wat het makkelijker maakte om te leren.
Dit nieuwe systeem maakte het voor blinden en slechtzienden mogelijk om eenvoudiger eigen teksten te schrijven. Dit gebeurde meestal met behulp van een priem, waarmee puntjes vanaf de achterkant in het papier werden gedrukt. De schrijver moest er dus wel op letten om in spiegelbeeld te schrijven.
Brailles doel met zijn nieuwe alfabet was om de kloof tussen mensen mét en zonder zicht te overbruggen. Zelf zei hij hierover: ‘Toegang tot communicatie is toegang tot kennis. Dat is essentieel als wij niet langer op neergekeken of betutteld willen worden door zienden. We hebben geen baat bij medelijden.’
Eerst weerstand, later erkenning
Het nieuwe schrift werd door zijn medeleerlingen vrijwel direct overgenomen. In 1829 publiceerde Braille zijn boek Methode om woorden, muziek en gregoriaans te schrijven met behulp van punten, toen nog geschreven in het verhoogde lettersysteem van Haüy.
Leestip: 6 bijzondere uitvindingen van Nederlandse bodem
Na zijn schooltijd werd hij gevraagd bij het onderwijsinstituut betrokken te blijven en in 1833 werd hij officieel benoemd tot docent. Het zou echter nog lang duren voordat zijn schrift daar officieel werd erkend. Het instituut kende meerdere schoolhoofden in de tijd dat Braille er actief was, ieder met een wisselende mening over de bruikbaarheid van het brailleschrift.
Pas in 1854 werd het officieel door het instituut erkend als volwaardig schriftsysteem voor blinden. Op dat moment was Braille al twee jaar overleden, na lange tijd aan tuberculose te hebben geleden. Zijn lichaam ligt begraven in het Panthéon in Parijs, waar hij wordt geëerd als een van de invloedrijkste Fransen van de 19de eeuw.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
