Op 19 februari 1994 wordt de 31-jarige Gloria Ramirez met spoed binnengebracht bij een ziekenhuis in Californië. Haar hartslag is hoog, haar ademhaling onregelmatig. Artsen en verpleegkundigen verzamelen zich rond haar bed, en krijgen plots last van ernstige gezondheidsklachten zoals kortademigheid, spierkrampen en misselijkheid. Vijf van hen worden zelf opgenomen, één belandt op de intensive care. Wat is de verklaring voor dit medische mysterie? Daarover bestaan twee dominante theorieën.

Een ongebruikelijke geur en kristallen in het bloed

Gloria Ramirez was moeder van twee kinderen. Ze had uitgezaaide baarmoederhalskanker in een vergevorderd stadium. Volgens haar partner was ze die dag steeds zieker geworden: ze was erg misselijk, moest braken en kwam verward over. Toen haar toestand verder verslechterde, werd een ambulance gebeld.

Wanneer ze het ziekenhuis binnenkomt, ruikt een verpleegkundige een ongebruikelijke, knoflookachtige geur rondom haar. Wanneer een arts vervolgens bloed afneemt, zien collega’s kristalachtige deeltjes in het monster. Kort daarna klaagt een medewerker over duizeligheid, een ander voelt zich misselijk. Binnen enkele minuten zakt een verpleegkundige in elkaar. Nog iemand verliest het bewustzijn.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

In totaal melden meer dan twintig personeelsleden klachten. De spoedeisende hulp wordt daarom geëvacueerd. Ramirez blijft achter in een kamer die is veranderd van een behandelruimte in een gevarenzone, terwijl een klein team bij haar blijft om de reanimatie voort te zetten. Ongeveer 45 minuten na haar aankomst wordt ze dood verklaard. De officiële oorzaak: nierfalen en hartritmestoornissen als gevolg van vergevorderde kanker.

De ‘giftige vrouw’

Het nieuws van haar schokkende dood verspreidt zich snel. De media geven Gloria Ramirez de bijnaam de toxic lady – de ‘giftige vrouw’. Onderzoekers van de California Department of Health Services (VS) starten een uitgebreid onderzoek en interviewen tientallen medewerkers over het incident.

Opvallend is dat vooral mensen die dicht bij Ramirez stonden klachten ontwikkelden. Tegelijkertijd laten bloedtesten bij het personeel geen duidelijke sporen van vergiftiging zien. Er wordt niets gevonden dat de symptomen ondubbelzinnig kan verklaren. Al snel ontstaat er daarom verdeeldheid.

De chemische hypothese

Een team van Lawrence Livermore National Laboratory komt met een opmerkelijke mogelijke verklaring. Ramirez zou dimethylsulfoxide (DMSO) hebben gebruikt, een oplosmiddel dat in sommige alternatieve kringen wordt toegepast als pijnstiller. Dit middel kan via de huid worden opgenomen en staat bekend om een kenmerkende knoflookachtige geur.

Volgens de hypothese was de stof in haar lichaam mogelijk omgezet in dimethylsulfon. Onder de uitzonderlijke omstandigheden van de spoedeisende hulp – extra zuurstof, elektrische schokken tijdens defibrillatie – zou die verbinding vervolgens kunnen zijn omgezet in dimethylsulfaat, een vluchtige en zeer giftige chemische stof.

Leestip: Een Zweeds meisje sliep 32 jaar en verouderde nauwelijks. Hoe was dat mogelijk?

Bij inademing kan deze stof neurologische en respiratoire klachten veroorzaken – symptomen die overeenkomen met wat het ziekenhuispersoneel ervoer. Het scenario werd gepubliceerd in Forensic Science International en werd door de lokale lijkschouwer als plausibel bestempeld.

Toch blijven veel chemici sceptisch. De voorgestelde reacties vereisen specifieke omstandigheden die in een menselijk lichaam moeilijk voorstelbaar zijn. Experimenteel bewijs dat exact dit proces kan plaatsvinden, ontbreekt.

Of een geval van massahysterie?

Parallel aan de chemische verklaring wint een andere hypothese terrein: mass psychogenic illness, in het Nederlands vaak aangeduid als massahysterie. Dat fenomeen beschrijft hoe groepen mensen fysieke symptomen kunnen ontwikkelen zonder aantoonbare organische oorzaak, vaak onder invloed van stress of angst.

Leestip: Deze vrouw had onbedoeld een enorme impact op de medische wetenschap. Hoe? Met haar cellen

De spoedeisende hulp is bij uitstek een omgeving waarin de spanning hoog oploopt. Een jonge vrouw in levensgevaar, een onbekende geur, collega’s die plots flauwvallen. Het is voorstelbaar dat angst zich razendsnel verspreidt en lichamelijke reacties opwekt.

Critici van deze theorie wijzen er echter op dat sommige medewerkers langdurige klachten meldden en dat meerdere mensen daadwerkelijk medische behandeling nodig hadden. Was dat enkel psychologisch? Tot op de dag van vandaag bestaat er daarom geen consensus.

Een uniek geval in de medische geschiedenis

Het idee dat een patiënt zorgverleners ziek maakt, is uitzonderlijk. Er zijn geen goed gedocumenteerde gevallen bekend waarin een vergelijkbare chemische transformatie in een menselijk lichaam tot massale blootstelling leidde.

Massahysterie daarentegen is vaker beschreven, maar vooral in andere contexten: lachepidemieën op scholen, onverklaarbare flauwtes in dorpen of de dansplaag in Straatsburg in 1518. Maar een situatie waarin een stervende kankerpatiënt het middelpunt vormt van zo’n uitbraak, is vrijwel uniek.

Gloria Ramirez werd begraven zonder dat haar familie ooit volledige duidelijkheid kreeg over wat er precies gebeurde in die behandelkamer. Het is nog altijd onderwerp van discussie in medische tijdschriften, colleges en podcasts.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!