In de Tweede Wereldoorlog experimenteerden legers volop met camouflage en misleiding. Britse oorlogsschepen kregen bijvoorbeeld opvallende zebrastrepen om vijandelijke onderzeeërs te verwarren over koers en snelheid. In de herfst van 1943 zouden de Verenigde Staten echter nog een stap verder zijn gegaan. Dat leidde tot een bekende oorlogsmythe: het zogeheten Philadelphia-experiment, een verhaal over een onzichtbaar oorlogsschip dat later volledig werd ontkracht.
Een experiment dat nooit werd bewezen
Volgens de mythe probeerde de Amerikaanse marine op 28 oktober 1943 een oorlogsschip onzichtbaar te maken. Het zou zijn gegaan om de USS Eldridge, waarop in de Philadelphia Naval Shipyard geheime technologie werd getest om het schip te verbergen voor vijandelijke radar – en volgens latere verhalen zelfs voor het menselijk oog.
Marinehistorici benadrukken dat er geen betrouwbaar bewijs bestaat dat zo’n experiment ooit heeft plaatsgevonden. Toch deden ooggetuigenverhalen jarenlang de ronde. Zij spraken over een groenblauwe gloed rond de romp, waarna het schip plotseling zou zijn verdwenen en even later honderden kilometers verderop zou zijn opgedoken, om daarna weer terug te keren naar Philadelphia.
Verhalen die steeds extremer werden
In latere vertellingen namen de vermeende gevolgen steeds extremere vormen aan. Bemanningsleden zouden zijn vastgesmolten aan het staal van het schip of op andere dekken zijn terechtgekomen dan waar zij zich vóór het experiment bevonden. Wie niet fysiek ‘versmolten’ was, zou krankzinnig zijn geworden of ernstig ziek.
Historici wijzen erop dat deze verhalen pas jaren na de oorlog opdoken en telkens verder werden aangedikt. Juist het ontbreken van directe bronnen maakte het mogelijk dat het experiment in de verbeelding steeds grimmiger werd.
De oorsprong van een hardnekkige legende
De kern van de mythe is grotendeels terug te voeren op Carlos Miguel Allende, een voormalige marinier die in 1956 brieven stuurde aan schrijver Morris K. Jessup. Allende beweerde het experiment met eigen ogen te hebben gezien, maar leverde daarvoor geen verifieerbaar bewijs.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Jessup, die geïnteresseerd was in ufo’s en alternatieve wetenschap, nam de brieven serieus. Het verhaal kreeg brede bekendheid door het boek The Philadelphia Experiment van Charles Berlitz en William Moore, waarin het experiment werd gepresenteerd als Project Rainbow: een geheim programma dat werd vergeleken met het Manhattanproject.
Zelfs namen als Albert Einstein en Nikola Tesla werden eraan verbonden, zonder historische onderbouwing. Volgens historici is dit een klassiek voorbeeld van hoe militaire geheimhouding, populaire cultuur en sensatiezucht samen een moderne mythe kunnen creëren.
Wat er waarschijnlijk wél gebeurde
Hoewel teleportatie of onzichtbaarheid nooit is aangetoond, is wel bekend dat de Amerikaanse marine in de oorlog experimenteerde met het demagnetiseren van schepen. Door het magnetische veld te verstoren, werden magnetische mijnen en torpedo’s van Duitse U-boten minder effectief.
Leestip: De Japanse soldaat voor wie de Tweede Wereldoorlog dertig jaar langer duurde
Experts achten het waarschijnlijk dat dergelijke tests – gecombineerd met geruchten onder zeelieden en later uitvergroot door boeken en media – de basis vormden voor het Philadelphia-experiment.
Een mythe zonder mysterieus einde
De USS Eldridge zelf kende uiteindelijk een weinig spectaculaire afloop. Het schip werd in 1951 overgedragen aan Griekenland en later verkocht als schroot.
Van het Philadelphia-experiment bleef vooral een waarschuwing over: niet over onzichtbare schepen, maar over hoe oorlog, geheimhouding en menselijke verbeelding samen een mythe kunnen laten ontstaan die decennialang blijft voortleven.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
