Het Argentijnse voetbalteam rolde na de wedstrijd tegen Engeland een spandoek uit met de tekst ‘Las Malvinas son Argentinas’ (‘De Falklandeilanden zijn Argentijns’). Het geschil over wie de rechtmatige eigenaar is van de eilanden, mondde in april 1982 uit tot een gewapend conflict: de Falklandoorlog. Een van de zwartste bladzijden is de Britse torpedo-aanval op de Argentijnse kruiser ARA General Belgrano. Het zonk naar de bodem en nam 323 soldaten met zich mee.
Een conflict dat uitmondde in oorlog
Eind april 1982 vaart de grootste Britse vloot sinds de Tweede Wereldoorlog richting de Falklandeilanden. Het is een antwoord op de Argentijnse inval eerder die maand: honderden Argentijnse militairen waren op 2 april via zee aan land gegaan om de eilanden te claimen.
In eerste instantie wordt het geschil tussen de twee landen niet erg serieus genomen – veel buitenlandse mogendheden verwachten dat ze er diplomatiek wel uit gaan komen. Maar van die verwachting is een maand na de Argentijnse inval niets meer over.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De Volkskrant publiceert op 1 mei 1982, een dag voor de torpedo-aanval op de General Belgrano, een stuk van de Engelse planoloog Anthony Dolman en de Argentijnse econoom Guillermo Flichman. Zij schrijven, zo blijkt later, voorspellende woorden:
‘Bombardementen op Argentijnse doelen [door de Engelsen, red.] zouden veroordeeld worden als onverhuld imperialisme en op één lijn gesteld met het Amerikaanse optreden in Vietnam. En als de Engelsen de Argentijnse vloot tot zinken zouden brengen en dat zou mensenlevens kosten, dan zal Argentinië merken dat het vrienden heeft die het al vijfentwintig jaar niet gehad heeft.’
De aanval op de General Belgrano
Op 2 mei 1982 is dat precies wat er gebeurt. De Britse onderzeeër HMS Conqueror schiet enkele torpedo’s af op het Argentijnse oorlogsschip General Belgrano. Het merendeel van de 1093-koppige bemanning weet de aanval te overleven, maar 323 soldaten worden verzwolgen door de ijzige oceaan.
Opmerkelijk genoeg had de General Belgrano als een van de weinige schepen de Japanse aanval op de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor overleefd, op 7 december 1941. Het van oorsprong Amerikaanse schip heette na zijn tewaterlating in 1938 nog USS Phoenix (CL-46). In 1951 verkochten de Amerikanen het schip aan de Argentijnen.
Het schip heeft er op het moment van de Britse aanval al ruim veertig succesvolle dienstjaren opzitten, maar dat is tegelijk ook zijn ondergang. Zijn oude schroeven maken opvallend veel lawaai, waardoor het voor de torpedo betrekkelijk eenvoudig is zijn doel te vinden.
Twintig uur op een ijskoude oceaan
De kapitein van de General Belgrano, Héctor Bonzo, overleeft het zinken van zijn schip. Zijn ervaringen worden op 10 mei 1982 opgetekend door Het Parool. Hij vertelt dat de meeste slachtoffers vielen in de recreatieruimte, een eetzaal en een snackbar. Omdat het zinken ruim een uur duurde, wisten veel bemanningsleden een reddingsboot te bereiken.
De overlevende matrozen knoopten hun reddingsboten aan elkaar en dreven twintig uur op de ijzige oceaan rond, waar ze volgens Bonzo te maken kregen met golven van maar liefst zes meter hoog en temperaturen van enkele graden onder nul. Een vliegtuig van de Argentijnse luchtmacht wist hen uiteindelijk op te pikken.
De Argentijnse krant La Nación plaatste op 2 mei 2022 een interview met een van de officieren, Ramón Barrionuevo. Hij vertelde hoe Bonzo eigenlijk van plan was met het schip ten onder te gaan, maar op zijn aandringen toch het water insprong en een reddingsboot zocht.
Waarom de aanval zo veel kritiek opriep
Het lot van de General Belgrano en de opvarenden wordt door zowel Groot-Britannië als Argentinië zolang mogelijk geheim gehouden. Het ministerie van Defensie in Londen bevestigt op 2 mei 1982 dat een van hun onderzeeërs het oorlogsschip zwaar heeft beschadigd, maar zegt dat het nog zou drijven. Ook de Argentijnse militaire leiders willen niet toegeven dat hun schip gezonken is, waardoor het een poos niet duidelijk is wat er nu werkelijk gebeurd is.
Als rond 4 mei blijkt dat de General Belgrano zich op vijftig kilometer buiten het door Engeland ingestelde defensiegebied bevond toen het werd aangevallen, reageert de wereld geschokt. Diverse landen, waaronder Ierland, dreigen hun solidariteit met Engeland op te geven vanwege deze actie.
Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse landen voelen sympathie voor de Argentijnen en beschuldigen Engeland van kolonialisme, precies zoals voorspeld door Dolman en Flichman. De Verenigde Staten kiezen juist de kant van Engeland, waardoor in Argentinië een groot anti-Amerikaans sentiment ontstaat.
Ook in Groot-Brittannië ontstond verdeeldheid
Ook intern raakt Groot-Britannië verscheurd over de kwestie. Toenmalige premier Margaret Thatcher blijft faliekant achter de beslissing staan. Zij gooit het, net als de minister van Defensie John Nott, op zelfverdediging. ‘Als we langer hadden gewacht, dan waren we te laat geweest,’ zo quote het Limburgs Dagblad Thatcher op 5 mei. Het Argentijnse schip zou namelijk op het punt van aanvallen hebben gestaan.
De Labour-partij is het absoluut niet eens met de redenatie van regeringspartij en vergelijkt de aanval met ‘nazi-praktijken’. Dat het schip zich buiten de defensielinie bevond toen de torpedo werd afgevuurd, rekenen zij Thatcher en Nott zwaar aan.
De uitkomst van de Falklandoorlog
Ongeveer een maand na de aanval op de General Belgrano, op 14 juni 1982, trekt het Argentijnse leger zich terug uit de Falklandeilanden. Zij zijn op dat moment al 750 manschappen kwijtgeraakt, waarvan ongeveer de helft stierf tijdens die ene aanval. Ook Groot-Britannië moet verliezen melden: 256 soldaten zijn om het leven gekomen.
Margaret Thatcher wint dankzij de overwinning aan populariteit en ook de verkiezingen van 1983. Het Argentijnse leger, dat sinds 1976 het land bestuurde onder een militaire dictatuur, krijgt door het verlies van de Falklandoorlog een enorme klap. Een jaar later zijn ze al hun macht kwijt en in oktober 1983 vinden er vrije verkiezingen plaats, waardoor de macht weer bij het volk komt te liggen.
De General Belgrano ligt nog steeds op de zeebodem van de Atlantische Oceaan, ongeveer 230 zeemijlen voor de kust van de Falklandeilanden.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
