Inslag van tweede asteroïde tijdens ondergang van dinosauriërs?

Een potentiële krater die onder de kust van West-Afrika ligt begraven, is mogelijk ontstaan door een brok ruimtepuin dat ten tijde van de Chicxulub-asteroïde op aarde is ingeslagen.

Door Maya Wei-Haas
Gepubliceerd 22 aug. 2022 12:31 CEST
ScienceSource_SS22538069

Deze illustratie toont een dwarsdoorsnede van de inslag van een stuk ruimtepuin ter grootte van de Chicxulub-asteroïde, die 66 miljoen op aarde insloeg en tot het uitsterven van driekwart van alle soorten op onze planeet leidde. Die massa-extinctie is mogelijk versterkt door een tweede asteroïde, waarvan de mogelijke inslagkrater onlangs voor de kust van West-Afrika is ontdekt. 

Foto door Illustration by CLAUS LUNAU, Science Source

Circa 66 miljoen jaar geleden veranderde het leven op aarde in één rampzalige oogwenk voorgoed. Een asteroïde met een diameter van tien kilometer boorde zich vlak voor de kust van het Mexicaanse schiereiland Yucatán in zee en veroorzaakte een wereldomspannende apocalyps. De torenhoge tsunami’s die erop volgden, verwoestten duizenden kilometers verderop hele kustgebieden. Bosbranden legden uitgestrekte delen van de aarde in de as. En door de verdamping van gesteenten op de zeebodem kwamen reusachtige hoeveelheden gassen in de atmosfeer terecht die het klimaat op aarde in een langdurige chaos stortten. Al die ontwikkelingen zorgden ervoor dat zo’n 75 procent van het leven op aarde, waaronder alle niet-vliegende dinosauriërs, uitstierven. 

Maar dat is misschien niet het hele verhaal. Begraven onder afzettingen van zand, zijn vlak voor de kust van West-Afrika sporen gevonden die erop wijzen dat de reusachtige Chicxulub-asteroïde misschien niet het enige stuk ruimtepuin is geweest dat destijds op aarde is ingeslagen. 

Volgens een nieuwe studie die in het tijdschrift Science Advances is gepubliceerd, ontdekten onderzoekers in seismische gegevens van de zeebodem een mogelijke inslagkrater met een doorsnede van zo’n achtenhalve kilometer. De krater, die naar de naburige onderzeese vulkaan Nadir is vernoemd, lijkt te zijn ontstaan door de inslag van een brok ruimtepuin met een diameter van tenminste vierhonderd meter, die mogelijk in dezelfde tijd op aarde is ingeslagen als de Chicxulub-asteroïde. 

‘Veel mensen hebben zich afgevraagd hoe de inslag van de Chicxulub-asteroïde, ook al was die nog zo groot, zó’n wereldwijde verwoesting heeft kunnen aanrichten,’ zegt Veronica Bray, planetologe aan de University of Arizona en een van de auteurs van de nieuwe studie. ‘Het is mogelijk dat de asteroïde daarbij wat hulp heeft gehad.’ 

Het object dat de Nadir-krater deed ontstaan, moet aanzienlijk kleiner zijn geweest dan de Chicxulub-asteroïde en dus eerder een regionale impact hebben gehad. Maar als het inderdaad om een inslagkrater gaat, zou dat volgens de auteurs van de studie betekenen dat de inslag van een tweede asteroïde het catastrofale einde van het Krijt nog een stukje dichterbij heeft gebracht. In een hypothetisch scenario zou het tweetal asteroïden zelfs afkomstig kunnen zijn van één en hetzelfde hemellichaam, dat vlak voordat het met de aardatmosfeer in botsing kwam in stukken moet zijn gebroken en vervolgens twee grote inslagkraters op een afstand van 5400 kilometer van elkaar hebben veroorzaakt. 

Hoewel er nader onderzoek nodig is om te bevestigen dat het om een inslagkrater gaat en om de ouderdom van de geologische formatie en een eventueel verband met de Chicxulub-krater vast te stellen, zijn wetenschappers voorzichtig optimistisch over de mogelijke implicaties van de onlangs gevonden krater. 

Door de actieve geologische processen van onze planeet zijn de sporen die oeroude inslagen op het aardoppervlak hebben achtergelaten helaas zeer onvolledig bewaard gebleven. Hele delen van de aardkost zijn in het verleden weer opgenomen in de aardmantel, terwijl andere gedeelten met vers vulkanisch gesteente zijn geplaveid en weer andere gebieden door reusachtige gletsjers zijn afgesleten. Tot nu toe is het bestaan van niet meer dan zo’n tweehonderd inslagkraters bevestigd, waardoor wetenschappers maar weinig gegevens tot hun beschikking hebben om precies uit te zoeken hoe deze inslagen de aarde in het verleden hebben beïnvloed – en ook welke rol ze in de toekomst van onze planeet zouden kunnen spelen. 

‘De aarde is er erg goed in om inslagkraters te laten verdwijnen,’ zegt Jennifer Anderson, een experimenteel geologe die aan de Winona State University in Minnesota onderzoek doet naar de vorming van inslagkraters maar niet tot het onderzoeksteam behoorde. Omdat de aarde geologisch zeer actief is, is volgens haar ‘elke ontdekking van een nieuwe inslagkrater op aarde belangrijk.’ 

Seismische surprise 

Zoals veel ontdekkingen werd ook deze potentiële nieuwe inslagkrater bij toeval gespot. Geoloog Uisdean Nicholson van de Heriot-Watt University in Edinburgh wilde reconstrueren hoe Zuid-Amerika zich ongeveer honderd miljoen jaar geleden van Afrika heeft afgesplitst. 

Om aanwijzingen voor die continentale splitsing te vinden, onderzocht Nicholson rotsformaties onder de zeebodem tussen de beide landmassa’s, waarbij hij voor zijn analyse van seismische gegevens samenwerkte met de commerciële bedrijven WesternGico en TGS. Onderzocht werd hoe seismische golven terugkaatsten van onderaardse gesteentelagen en daarmee allerlei structuren diep in de aardkorst weerspiegelden. Bijna meteen zag Nicholson iets vreemds. 

Als expert in seismische metingen heeft Nicholson de vingerafdrukken van talloze verdikkingen en verzakkingen in onderaardse formaties onderzocht, bijvoorbeeld zoutkoepels die door omringende gesteenten met een hogere dichtheid naar de oppervlakte oprijzen. Maar de verstoringen in de gegevens die hij nu voor zich zag, duidden op een veel dramatischer gebeurtenis. ‘Zoiets had ik nooit eerder gezien,’ zegt hij. 

Nicholson nam contact op met enkele andere wetenschappers, onder wie Bray, om uit te vinden of zij de afwijkingen eveneens interpreteerden als de aanwezigheid van een onderaardse krater. En ze waren het allemaal met hem eens: de verstoringen in de onderaardse afzettingen duidden op een depressie die werd omringd door een cirkelvormige richel met een prominente piek in het centrum – de typische kenmerken van een krater. 

Door de vorm en omvang van de structuur te analyseren kon het team een computermodel creëren waarmee werd gesimuleerd hoe de krater gevormd zou kunnen zijn. De resultaten van dat onderzoek duidden erop dat de krater was veroorzaakt door de inslag van een stuk ruimterots met een diameter van vierhonderd meter dat zich met een snelheid van ruim 72.000 kilometer per uur in de zee en de onderliggende aardkorst had geboord. Volgens Bray zou het gevaarte tijdens de inslag ‘door het zeewater zijn geschoten alsof dat er niet was.’ 

Volgens schattingen van het team kwam bij de inslag een hoeveelheid energie vrij die vergelijkbaar is met de explosie van vijfduizend megaton TNT. Daarbij werden het zeewater en de onderliggende gesteenten in de zeebodem meteen verdampt. De schokgolf moet zich door de aardkorst hebben verspreid en gesteenten als een soort vloeistof hebben doen rimpelen. Binnen enkele minuten moet de zeebodem weer zijn opgeveerd en er een centrale piek zijn ontstaan, waarna het gesteente weer zou zijn ingezakt. Het resultaat zou een ringvormige berg met een komvormige depressie in het centrum zijn geweest – oftewel een formatie precies van het type dat volgens de wetenschappers voor de kust van West-Afrika is aangetroffen. 

Door de sedimentlagen in het gebied te vergelijken met gesteentemonsters van andere locaties schatten de onderzoekers dat de krater zo’n 66 miljoen jaar geleden moet zijn ontstaan, dus precies in de periode waarin de aarde ook door de Chicxulub-asteroïde werd getroffen. 

Dubbele dreun? 

Door de uitwerking van de Nadir-inslag op de aarde te bestuderen, zouden wetenschappers meer inzicht kunnen krijgen in de gevolgen van toekomstige inslagen op onze planeet. De hypothetische Nadir-asteroïde moet ongeveer even groot zijn geweest als de asteroïde Bennu, die een kans van 1 op 1750 heeft om binnen de komende drie eeuwen op aarde in te slaan, wat dit stuk ruimtepuin tot de gevaarlijkste in de directe omgeving van onze planeet maakt. Zo’n gebeurtenis zou grote gevolgen hebben en in een straal van vele honderden kilometers reusachtige tsunami’s veroorzaken. Volgens Bray zou de inslag ‘groot genoeg zijn om een stad of twee met de grond gelijk te maken.’ 

Maar wat de ontdekking betekent voor onze inzichten in de gebeurtenissen die direct na de Chicxulub-inslag volgden en het einde betekenden van de heerschappij van de dinosauriërs, is nog onduidelijk. De energie die bij de Nadir-inslag moet zijn vrijgekomen en de gevolgen voor het milieu die deze gebeurtenis gehad moet hebben, vallen in het niet bij de impact van de Chicxulub-asteroïde, die met zijn diameter van tien kilometer een wereldwijde ravage in gang zette. 

‘Het gaat gewoon om een heel andere orde van grootte,’ zegt Martin Schmieder, een expert in grote inslagformaties van de Duitse Hochschule für angewandte Wissenschaften Neu-Ulm die behoorde tot de wetenschappers die de nieuwe studie vóór publicatie hebben beoordeeld. 

Volgens Bray zou de uitwerking van de Nadir-inslag op het milieu de toch al rampzalig verstoorde ecosystemen op aarde ‘nog eens extra’ hebben belast. Dan is er nog de vraag of er in deze periode mogelijk niet nóg meer stukken ruimtepuin op aarde zijn ingeslagen. Zo wijzen de auteurs van de nieuwe studie erop dat de Boltysj-inslagkrater in Oekraïne met een ouderdom van 65,4 miljoen jaar slechts een fractie ouder is dan de Chicxulub-krater. 

Eerder al waren er aanwijzingen gevonden voor clusters van kort na elkaar optredende inslagen van kometen of asteroïden, zowel op aarde en op andere hemellichamen. Zo zijn in de buurt van Andersons woonplaats, in het noordelijke Midwesten van de VS, drie inslagkraters gevonden die ongeveer 460 miljoen jaar geleden moeten zijn ontstaan. Ze getuigen van een plotselinge toename van het aantal inslagen op aarde in het tijdperk van het Ordovicium, een fenomeen dat door wetenschappers in verband wordt gebracht met een mogelijke botsing in de asteroïdengordel, waarbij in de loop van enkele miljoenen jaren een hele reeks asteroïden richting de aarde werd geslingerd. 

Maar het identificeren van zulke clusters in het onvolledige ‘archief’ van inslagen dat in de aardkorst is vastgelegd, is een enorme uitdaging. Een inslag van een bolide met de omvang van de Nadir-asteroïde vindt iets minder dan éénmaal in de 100.000 jaar plaats, aldus Schmieder. ‘Dus zoiets zou eigenlijk elk moment kunnen gebeuren.’ 

Maar er zal nog veel meer onderzoek naar de Nadir-krater nodig zijn om precies vast te stellen hoe deze formatie is ontstaan. ‘Het is een spannende ontdekking,’ zegt Gareth Collins, planetoloog en expert in inslagkraters aan het Imperial College London. In een e-mail waarschuwt hij ervoor dat er nog geen definitieve conclusies uit de gevonden formatie getrokken kunnen worden. De onderzoekers zullen gesteentemonsters van de plek zelf moeten bestuderen en ook de precieze ouderdom van de mogelijke inslag moeten bepalen om de oorsprong van de formatie überhaupt vast te kunnen stellen. 

 

De auteurs van de nieuwe studie hebben al speciale fondsen aangevraagd om boringen in de Nadir-formatie te verrichten. Daarbij zouden ze gesteentemonsters van ‘geschokte’, gesmolten en anderszins verstoorde gesteenten kunnen vinden en ook monsters van de bovenliggende sedimenten kunnen nemen. Dankzij de dikke lagen zand en slib die zich in de loop van tientallen miljoenen jaren bovenop de formatie hebben afgezet, is misschien niet alleen de vorm van de inslagkrater bewaard gebleven, maar kunnen wetenschappers ook veel te weten komen over de invloed van een mogelijke inslag op het zeeleven in de oceanen. Daarmee zouden ze een schat aan informatie kunnen vergaren over de gevolgen van dit soort asteroïde-inslagen op onze planeet. 

‘We zullen echter pas zeker weten dat het om een inslagkrater gaat als we ter plekke boringen verrichten,’ zegt Bray. 

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Geschiedenis en Cultuur
Prachtig bewaard gebleven fossiel is Afrika’s oudste dinosauriër
Ruimte
Speurtocht naar mysterieuze ‘schemer-asteroïden’
Reizen
De Schitterende landschappen verhalen over de oorsprong van het leven
Wetenschap
Is de COVID-19-pandemie voorbij?
Wetenschap
Antwoord op zes grote vragen over de nieuwe boosters tegen de omikronvariant

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.