Meer dodelijke hittegolven als gevolg van klimaatverandering

Recent onderzoek toont aan dat ruim een derde van alle sterfgevallen als gevolg van de hitte is terug te voeren op de klimaatverandering. In sommige delen van de VS is het gevaar nu reëel.

Gepubliceerd 7 jul. 2021 10:17 CEST, Geüpdatet 7 jul. 2021 11:33 CEST
heat-pnw

Tijdens de historische en dodelijke hittegolf van juni 2021 zoeken inwoners van Portland, Oregon, verkoeling in een opvangcentrum. Het is vrijwel zeker dat de klimaatverandering heeft bijgedragen aan de extreme hitte.

Foto van Nathan Howard, Getty Images

De hittegolf die de afgelopen week het Pacifische Noordwesten trof, was dodelijk. Het aantal sterfgevallen als gevolg van de recordtemperaturen die aan de westkust van de VS en Canada hebben geheerst, is nu al enorm. In de VS zijn de laatste twee weken minstens tachtig mensen aan de extreme hitte bezweken; in British Columbia loopt het aantal doden in de honderden. En terwijl er meer gegevens binnen druppelen, zal dat aantal waarschijnlijk nog toenemen.

Uit een enorme hoeveelheid wetenschappelijk onderzoek is inmiddels gebleken dat de kans op hittegolven dankzij de klimaatverandering groter is geworden en dat deze hittegolven langer, warmer en waarschijnlijk ook gevaarlijker zullen zijn. In een studie die onlangs in het tijdschrift Nature Climate Change is verschenen, zijn aanvullende gegevens gepresenteerd over de tol die deze hogere temperaturen eisen. Een team van zo’n zeventig onderzoekers bestudeerde de weersgegevens van 732 locaties op zes continenten en kwam tot de slotsom dat gemiddeld 37 procent van de sterfgevallen die als gevolg van de hitte op deze plekken zijn gevallen, direct aan de klimaatverandering zijn toe te schrijven.

Volgens Ana Vicedo Cabrera, klimaatwetenschapper en epidemiologe aan de Universität Bern en hoofdauteur van de studie, benadrukt het onderzoek nog eens de urgentie waarmee de door menselijke activiteiten veroorzaakte klimaatverandering moet worden aangepakt.

Lees ook: Zijn Europese bosbranden het gevolg van klimaatverandering?

“De klimaatverandering is niet iets wat zich in de toekomst afspeelt, maar in het hier en nu. En ze beïnvloedt onze gezondheid nu al op ingrijpende wijze,” zegt zij. Extreme en dodelijke weersgebeurtenissen als de hittegolf die Noord-Amerika trof, zijn een voorbode van wat komen gaat. “We verwachten dat het cijfer dat we nu voor het verleden hebben – die 37 procent – in de toekomst exponentieel zal toenemen.”

Extreme hitte is dodelijk

Elk jaar overlijden in de VS meer mensen aan extreme hitte dan aan enig ander natuurverschijnsel. Wereldwijd is de uitwerking van extreme hitte reusachtig. Historische hittegolven zoals die in 1995 in Chicago, 2003 in Europa of 2019 in Frankrijk kunnen duizenden levens eisen. Nog veel meer mensen worden ernstig ziek door de hitte en blijven ook lang nadat de hittegolf weer voorbij is last houden van de gevolgen, zegt Camilo Mora, een klimaatwetenschapper van de University of Hawaii die een studie met de titel ‘27 manieren waarop een hittegolf u kan doden. Dodelijke hitte in een tijden van klimaatverandering’ publiceerde.

“Dit soort voorvallen kunnen consequenties op lange termijn hebben, van nierfalen en hersenbeschadiging tot schade aan het hart,” zegt hij.

In eerdere studies is verband gelegd tussen de klimaatverandering en hittegolven die in steden veel doden hebben geëist. Tijdens de zware hittegolf die in 2003 boven Europa kwam te liggen, lag in de stad Parijs de kans op overlijden aan de hitte zeventig procent hoger als gevolg van de door menselijke activiteiten veroorzaakte klimaatverandering. In het nieuwe onderzoek is die analyse nu uitgebreid naar ruim zevenhonderd locaties op alle bewoonde continenten.

De onderzoekers bestudeerden de sterftecijfers gedurende de zomer en de temperatuurgegevens voor deze plekken en perioden. Zo konden ze vaststellen hoeveel mensen op deze locaties waarschijnlijk aan extreme hitte waren bezweken. Er zijn bepaalde grenstemperaturen waarboven mensen een veel hoger risico lopen om aan de warmte te overlijden, maar die grenswaarden verschillen al naar gelang de locatie.

Het team ontwikkelde een wiskundige formule waarin ze extreem hoge  temperaturen – ten opzichte van de gemiddelde temperatuur die in een bepaalde stad of streek als comfortabel wordt ervaren – vergeleken met het aantal mensen dat als gevolg van zulke hoge temperaturen zou kunnen overlijden. Dankzij deze benadering konden ze uitrekenen hoeveel mensen op al deze plekken aan extreme hitte waren bezweken.

Daarna gebruikten ze een klimaatmodel om een denkbeeldige wereld te creëren waarin de door menselijke activiteiten veroorzaakte klimaatverandering niet had plaatsgevonden. Met behulp van hun wiskundige formule konden ze vervolgens berekenen hoeveel mensen in die alternatieve en hypothetische wereld aan extreme hitte zouden overlijden.

Lees ook: Pacifische Noordwesten zucht onder ‘hittekoepel’

De verschillen waren opvallend. Sinds het einde van de negentiende eeuw is de aarde met ongeveer één graad Celsius opgewarmd. Tegen het einde van deze eeuw zal onze planeet waarschijnlijk nog veel verder zijn opgewarmd als er intussen geen maatregelen zijn genomen om de uitstoot van broeikasgassen te stoppen.

Zonder die ene graad Celsius waarmee de aarde al is opgewarmd, zou het wereldwijde aantal sterfgevallen als gevolg van de hitte gemiddeld iets minder dan één procent van de algehele sterfte in de zomermaanden hebben uitgemaakt. Maar het actuele aantal sterfgevallen als gevolg van de zomerhitte ligt tegenwoordig boven de anderhalf procent, oftewel zo’n zestig procent hoger.

Als die cijfers op de hele wereld worden toegepast, zou dat meer dan 100.000 extra sterfgevallen per jaar als gevolg van de klimaatverandering opleveren. Vicedo Cabrera zegt erbij dat de onderzoekers nog veel meer gegevens nodig hebben om tot een definitieve en accurate schatting voor de wereld als geheel te komen.

Wat je moet weten over de bosbranden in Californië

Klimaatongelijkheid

Uit het nieuwe onderzoek bleek dat gemiddeld één op de drie sterfgevallen als gevolg van de hitte kan worden toegeschreven aan de klimaatverandering. Maar in sommige Zuid-Amerikaanse landen en in Koeweit, Iran en delen van Zuidoost-Azië was dat aandeel veel hoger: in Ecuador 77 procent en op de Filipijnen 61 procent. Die ongelijkheid komt niet alleen voort uit het feit dat het in deze regio’s veel warmer is, maar ook omdat mensen er minder vaak airconditioning hebben, in huizen wonen waar de hitte niet goed wordt afgevoerd en op andere manieren kwetsbaarder zijn voor extreme hitte.

De patronen van kwetsbaarheid die uit het onderzoek naar voren kwamen, duiden volgens Tarik Benmarhnia, expert in milieu en volksgezondheid aan de University of California in San Diego, op een fundamentele ongelijkheid in de wereld.

“Als we bedenken wie in de afgelopen eeuw het meest aan de klimaatverandering hebben bijgedragen en wie er nu de gevolgen van ondervinden, dan zien we dat het niet eerlijk is. Als het gaat om het aantal sterfgevallen als gevolg van extreme hitte die door de antropogene klimaatverandering is veroorzaakt, is er sprake van een enorme onrechtvaardigheid op milieugebied.”

De VS is verantwoordelijk voor zo’n 25 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen in de atmosfeer, terwijl bijvoorbeeld Guatemala slechts 0,0002 procent aan die uitstoot heeft bijgedragen. Maar in dat land kan ruim 75 procent van het totaal aantal hittedoden worden toegeschreven aan de gevolgen van de klimaatverandering.

Ook in de VS zijn de gevolgen rampzalig: ongeveer 35 procent van de hittedoden die elk jaar in het land vallen, kan worden toegeschreven aan de opwarming van de aarde zoals die al heeft plaatsgevonden. Uit ander onderzoek is duidelijk gebleken dat ook deze gevolgen niet gelijk zijn verdeeld: in veel Amerikaanse steden is de kans dat iemand tijdens een hittegolf aan de warmte zal bezwijken, voor zwarte ouderen tweemaal zo hoog als voor blanke ouderen.

“Wereldwijd zijn de gevolgen ongelijk verdeeld. In de VS zelf zijn de gevolgen ongelijk verdeeld. En ook op het niveau van gemeenten, steden en zelfs buurten zijn de gevolgen ongelijk verdeeld,” zegt Benmarhnia.

Dodelijke klimaatverandering

Wetenschappers proberen vast te stellen hoe groot de directe bijdrage van de klimaatverandering aan de recente hittegolf in de VS en Canada is geweest, maar volgens Mora er is weinig twijfel over het feit dat de opwarming van de aarde een belangrijke rol heeft gespeeld.

“Hoe vaak moeten we nog bewijzen dat we nat worden als het regent?” vraagt hij zich af. “Al tientallen jaren hameren klimaatwetenschappers erop dat dit steeds erger zal worden. En nu zitten we in dat ‘erger’.”

Zelfs als we morgen helemaal zouden stoppen met de uitstoot van broeikasgassen, dan nóg zou de aarde blijven opwarmen tot ruim boven die ene graad Celsius die ze al is opgewarmd. Daardoor zouden dit soort extreme weersgebeurtenissen eerder de norm worden dan uitzonderingen blijven. Hoe sterk de temperaturen zullen stijgen, zal volgens Mora afhangen van de klimaatmaatregelen die we nu nemen.

“Onze keuze voor de toekomst is die tussen méér van deze gebeurtenissen en véél meer van deze gebeurtenissen. We kunnen nog kiezen tussen een slecht en een slechter scenario,” zegt hij.

Volgens Kristie Ebie, expert in milieugezondheid aan de University of Washington, wordt het hoog tijd om het land voor te bereiden op extreme hitte. Sommige maatregelen zijn heel eenvoudig, zoals ervoor zorgen dat mensen toegang hebben tot ventilatoren, airconditioning en schaduw. Andere ingrepen, zoals het aanpassen van de elektriciteitsvoorziening aan de extra belasting waaraan het stroomnet tijdens hittegolven zal worden blootgesteld, zijn veel ingewikkelder.

Maar volgens Ebie is de boodschap duidelijk: we kunnen ervoor kiezen om levens te redden.

“Hitte kan dodelijk zijn, maar dat hoeft niet zo te zijn,” zegt zij.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.